сыһ., кэпс. Уопсайынан, үгүс өттүгэр. ☉ Вообще.

копейка; деньги (вообще); кэппиэйкэм да суох у меня нет ни копейки.

модальное сл. вообще; в общем; уопсайынан , тэрээһин үлэ мөлтөх вообще, слаба организационная работа; уопсайынан , киэһэ биһиэхэ кэл разг. в общем, вечером приходи к нам.

имеющий крылья; с... крыльями; крылатый; көтөр кынаттаах птица, птицы (вообще); # кынаттаах устуруус медведка (плотничий струг, к-рым работают два человека одновременно).

нареч. вообще; огульно, без разбора; бүтэйдии сэрэй= строить догадки про себя (без всяких на то оснований); бүтэйдии буруйдаа = обвинять кого-л. огульно; бүтэйдии түрдэстэр он сердится, раздражается про себя.

1) общий, общественный; уопсай телефон телефон общего пользования; уопсай сүөһү общественный скот; уопсай аһылык общественное питание; уопсай дьиэ общежитие; 2) общий, сходный; уопсай интэриэс общие интересы; 3) общий, целый, совокупный; уопсай түмүк общий итог # уопсай тылы бул = найти общий язык; уопсайынан этэбин я говорю в общем, вообще.

аат. Харчы саамай кырата; бытархай харчы, харчы (уопсайынан). ☉ Копейка; мелкие монеты, деньги (вообще)
[Ньүкэн:] Билигин дьөрү кэппиэйкэм да суох. Онон харчыланнахпына, аны икки-үс хонугунан, бэйэм илдьэн биэриэм. Суорун Омоллоон
Эбэтэр бар дьонум кэлэйэ, Төлөөбүт кэппиэйкэлэрин кэрэйэ Киэр илгиэх Бэйэлэрэ дуу?! С. Данилов
Кинилэр былаан туоллун-туолбатын, ночоот таҕыстын-тахсыбатын, син биир хамнастарын кэппиэйкэтигэр тиийэ аахсаллара. ДВР ЭНьТ

аат. Хайа, сыыр (уопсайынан үрдүк сир) иҥнэри түһэр ньуура. ☉ Наклонная поверхность, покатость, склон горы, холма (вообще о возвышенной местности). Сыыр эниэтэ. Сис эниэтэ. Биэрэк эниэтэ
□ Микиитэ тыа эниэтин таҥнары сүүрэн, улам тэбиллэн, түргэтээн истэ. Амма Аччыгыйа
Балааккаттан тахсан эниэни дабайан илин диэки хаамтылар. Софр. Данилов
Табалары …… күн уота күүскэ тыган харалдьыктары таһаарар хайа эниэлэригэр мэччиппиттэрэ. «ХС»
ср. др.-тюрк. ениш ‘спуск’

1. сыһ. Үрдүнэнаннынан, уопсайдык. ☉ Не вдаваясь в подробности, поверхностно, бегло
   Эдэр ыччакка, суруйар буоллахха, уопсайынан туойбакка, чуо дьүһүнү-быһыыны сүрүннээн биэриэххэ наада. Н. Заболоцкай
   Мунньахха кэпсэтиибит эмиэ наһаа мөкүркэйдик, барыта уопсайынан ааста. «Кыым»
2. сыһыан т. Үрдүттэн саба быраҕан көрдөххө, түмүктээтэххэ. ☉ Вообще, в общем
   Дириэктэрбит Степан Саввич диэн үлэттэн адьас ааргытыйыар диэри сылайбыт-элэйбит, уопсайынан, «эргэрбит» киһи. Н. Лугинов
   Уопсайынан, олоруу Куһаҕана суох курдук. Күннүк Уурастыырап
   [Маня:] Тугу да сатаабаппын, кыайбаппын даҕаны, уопсайынан, маннык үлэҕэ [ыанньыксыт үлэтигэр] анабылым суох быһыылаах. С. Ефремов

туохт.
1. Уһуннук хамсаабакка туран, түргэнник айанныырга, сүүрэргэ, хаамарга баҕалан (көлөнү, сүөһүнү этиллэр). ☉ Застоявшись, рваться, срываться в быстрое движение, бег (об упряжных и вообще о домашних животных)
Бугуһуйан турбут аттар айаннаан дьигиһийбитинэн бараллар. Н. Якутскай
Өр айаннаабакка бугуһуйбут ыттар күлүмэх түргэн айаннара санааҕын көтөҕөр. С. Тумат
2. көсп., кэпс. Уһуннук хамсаммакка сылдьан, хамсаныаххын-имсэниэххин баҕар эбэтэр туох эмэ үөрүйэх оҥостубут үлэҕин, дьарыккын суохтаа, аҕын. ☉ После долгой неподвижности желать движения, физической активности или заскучать по какому-л. привычному занятию
Бугуһуйан сылдьар дьон быһыытынан бастакы уохпутугар эрдиибит иэҕиллиэр диэри тардыалыыбыт. И. Данилов
Олоҥхоһут, ырыаһыт эмиэ бугуһуйар, ыллаан-туойан тыынын таһаарыан баҕарар идэлээх. Далан
«Ээй, сатана уола, кыырбакка бугуһуйан, бүүтүйэлээн сытар быһыылаах», — оҕонньор саҥаран биэрбэтэҕэр эмээхсинэ быһа түспүтэ. Болот Боотур