1. межд. выражает радость, восторг, воодушевление слава; уруй, Советскай Армияҕа! слава Советской Армии!; 2. счастье; уруйа улааттын! да сопутствует ему счастье!

I печная труба; дымовое отверстие, дымоход; оһох ураата печная труба # ураа муостаах крупный рогатый скот.
II межд. выражает боевой клич, общее воодушевление, восторженное одобрение ура; Советскай Армияҕа — ураа! Советской Армии—ура!

аат. Өрө күүрүү, өрүкүйүү, санаа көнньүөрүүтэ. ☉ Подъем жизненных, духовных сил, вдохновение, воодушевление
Бадаҕа, Аммаҕа аан бастаан кэлбит киһини барытын санаа көтөҕүллүүтэ, сэргэхсийэ түһүү абылыыр быһыылаах. И. Сосин
Толору дьоллоохтук сананыы, оҕо саас кытыастар кыымынан кынаттаныы иэйиитинэн көтөҕүллүү бу кыыс ыллыыр ырыатыгар баара. М. Доҕордуурап
Көтөҕүллүү, үөрүү, абарыы барыта тэҥҥэ түмүллэн атаакалаата. С. Васильев

м. 1. (по гл. поднять) көтөҕүү, үөһэ таһаарыы; подъём флага былааҕы көтөҕүү; подъём тяжестей ыараханы көтөҕүү; 2. (по гл. подняться) көтөҕүллүү, өрө тахсыы, дабайыы; подъём воды в реке өрүскэ уу көтөҕүллүүтэ; 3. (рост, развитие чего-л.) өрө көтөҕүллүү; подъём культуры культура өрө көтөҕүллүүтэ; 4. (воодушевление) өрө көтөҕүллүү; 5. (побудка) туруоруу, уһугуннарыы; 6. (участок дороги) тахсыы, дабаан; сыыр; крутой подъём туруору дабаан; 7. (часть стопы) сие, атах баҕаһа;# тяжёл на подъём бытаан, ыарахан (киһи); лёгок на подъём элзккэй, чэпчэки (киһи).

саҥа алл
1. Дьиктиргээһиннээх кыйаханыыны көрдөрөр. ☉ Междометие, выражающее раздражение с оттенком удивления
[Үс биис баһылыктара:] Аарт-татай оҕолоор!!! Алаата, оҕолоор!!! Абалаах айахтаах, туустаах тумустаах Түстэ түһээт түөкүн төрүөтэҕэй?!! П. Ойуунускай
Аарттатай! Алаата оҕолоор! Ааттаах күүстээх Аарыма оҕус диэн Алҕас даҕаны Арбыыллар эбит! П. Тобуруокап
Аарт-татай! Доҕоруом, өйдүүбүн: Ааһар былыт аптаах чэмэйдэр, Күн сирин көҥүлүн күлүктүүр Күтүр өстөөхтөр үгүстэр. С. Данилов
2. Күүстээх иэйиини, үрдүк өрө көтөҕүллүүнү көрдөрөр. ☉ Выражает сильное чувство, подъем духа, воодушевление
Аарт-татай, оҕолоор, Төннөн тахсаммын Өрөгөйдөөх быһытым Үрдүгэр тураммын Өссө одуулуу көрбүтүм. С. Зверев
Аарт-татай! Тыыннааҕым тухары Хайаан сүрэҕим кырдьыаҕай, Хайаан талыыкаан дьахтары Сэҥээрбэккэ аһарыаҕай? С. Данилов

1. аат. Киһи туох эмэ улахан суолталаахха табыллан, дьоллонон санаата көтөҕүллүүтэ, күүһүрүүтэ. ☉ Состояние высокого душевного подъёма от везения, удачи в чём-л. значительном, счастье
   Килбик кичимэҕэй күннэргэ Кичэйэн-хачайан тураммыт Ордук соргуну булуохпут, Олох дьолун оҥоруохпут. П. Ойуунускай
   Өстөөх төттөрү охсуллан, Өрөгөй, соргу соноото. Күннүк Уурастыырап
   Сургууһут олоҕор төһө да тиҥ бааччы олордор билигин, куолаһа быһыллан, соргута самнан сылдьар. Д. Таас
2. саҥа алл. суолт. Үөрүүнү, өрө көтөҕүллүүнү көрдөрөр. ☉ Выражает радость, воодушевление
   «Түмүллүбүт төлөрүй, Тохтообут дьолугурт! Соргу! Уруй! Туску!» — диэн [иэйэхсит эҕэрдэлиир]. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Оо, Байанайым! Соргуу! Бултуйдум! «ХС»

аат.
1. Курдаттыы тартарар күүстээх баҕа, дьулуһуу. ☉ Сильное чувственное влечение, страсть; сладострастие
Оттон Дьэбдьиэни көрөөт, хайдах эрэ таптал күүстээх имэҥэр тута ылларбыта. В. Протодьяконов
Олох биир күүстээх имэҥэ - Үрдүктэн үрдүккэ дьулуһуу. Баал Хабырыыс
Таҥас бүтэй тамана сырдыы …… Өттүгэ үрдээн, түөһэ тэйэн, Биилэ синньээн, хаана кэйэн, Бүгүн киэркэйэн көстүбүтэ - Биһи уолбутун уйадытта, Имэҥ уотунан уматта. Дьуон Дьаҥылы
2. Өрө күүркэйии, көх-күүрээн, тугунан эмэ үлүһүйүү. ☉ Сильная увлеченность чем-л., азарт; воодушевление
Онтон ыла билэбин Кырдьыктаах тыл эрчимин, Тыл иччилээх имэҥин, Төлөннөөх тыл - ох! - диэни. С. Данилов
Александры туттарар имэҥэр оҕустаран, кини бурдугун быспакка куоттаран эрэр. М. Доҕордуурап
Атын кыһалҕа тирээтэҕинэ, бу дьону манна тугунан манньалаан таһааран хоннороруҥ биллибэт. Көр, булт имэҥэ оннук күүстээх. «Кыым». Тэҥн. илбис 1.3
◊ Курдьаҕаҕын хомун, кыдьыккын кыан, имэҥҥин иҥэрин көр курдьаҕа

аат.
1. Туох эмэ умайар, холбонор уота барыта, туох эмэ элбэх уота. ☉ Яркий свет, освещение, сияние
Халлаан сулустара буоллаҕына уоттара-күөстэрэ сүрдэммит. Н. Неустроев
Бу ыал утуйбут, уоттаракүөстэрэ көстүбэт, түннүктэрэ хараҥа. Н. Якутскай
Бу да киэһэ уоткүөс сандааран тупсубут. Далан
2. көсп. Өрө көтөҕүллүү, көх-нэм, күүс, эрчим. ☉ Энтузиазм, воодушевление, огонёк
[Эмээхсин:] Уотум-күөһүм букатын бүппүт эмээхсиммин, харах мөлтөх. Л. Габышев
Ити кэнниттэн кэпсэтии уота-күөһэ сөҕүрүйдэ. Е. Неймохов
Хамначчыт сойууһа диэн тэриллэн үлэлээн эрэр да, билиҥҥитэ уота-күөһэ мөлтөх. И. Гоголев
♦ Уота-күөһэ умуллубут (өлбүт, өспүт) — 1) мөлтөө, мөлтөө-ахсаа. ☉ Терять силу, слабеть, затухать, угасать
Ити бэртээхэй саҕалааһыннар уоттара-күөстэрэ улам өһөн барар. «Кыым»; 2) туохха эмэ хам баттат, туохтан эмэ харааһын. ☉ Впадать в подавленное состояние, чахнуть, гаснуть
Луха бэйэтэ да хайдах эрэ уота-күөһэ өстө. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор эмээхсинигэр уотакүөһэ умуллан, сүргэтэ тостон тиийдэ. «ХС». Уотун-күөһүн умуруор — ким эмэ туохха эмэ өрө көтөҕүллүбүтүн, көхтөммүтүн тохтот, хам баттаа. ☉ Подавлять чью-л. инициативу, чей-л. энтузиазм (букв. погасить чей-л. огонь-горшок)
Уоскуйан иһит: Ороспуойу да туттаргын Уоккун-күөскүн умуруор, Омуҥҥун харат! Күн Дьирибинэ
ср. тат. ут-күз ‘пожар’

I
1. аат. Оһох турбатын дьиэ үрдүттэн быган турар өттө, оһох турбата. ☉ Выступающая над крышей часть печной трубы, печная труба
Оһох ураатын үрдүгэр үрүҥ чыычаах олорор үһү (тааб.). От быыһыттан үүтээн оһоҕун ураата чөҥөчөк курдук хараарар. Л. Попов
Урааттан кыым төлүтэ ыһыахтыыр. В. Потапова
Оһох ураатыттан унаар буруо тахсара. И. Данилов
2. даҕ. суолт. Олус улахан уонна уһун. ☉ Очень большой, огромный и длинный
Улуу киһи (хоту киһи) ураа бэргэһэтэ соҕуруу барбыт үһү (тааб.: мааман муоһа). Уруккутун курдук турар Ураа уһуктаах улуу Кремль. И. Чаҕылҕан
Бастакы киҥир-хаҥыр саҥарсыыттан ураа мастыы икки аҥыы барыахха диэри араас түбэлтэлэр төрүөт оруолун толоруохтарын сөп. ПБН ОПТ
◊ Ураа муостаах — ынах, оҕус сүөһү. ☉ Крупный рогатый скот
Лена күөх хочолоругар …… ураа муостаахтар, сыспай сиэллээхтэр хотолдьуһа хаамсаллар. Г. Нынныров
Унаар-мэнээр алааска Ураа муостаах үөрдүһэр. И. Эртюков
Ураа муостаах тиргиитиир Пиэрмэ ылаа далыгар. В. Миронов
ср. эвенк. үркэ ‘дверное отверстие’, бур. үрхэ ‘дымоход’
II
саҥа алл. Кыргыһыыга киирии, улахан үөрүү, өрөгөй хаһыыта. ☉ Боевой клич при атаке, а также восклицание, выражающее общее воодушевление, восторженное одобрение: ура
Урр-ра-а-а! — диэн хаһыы киэҥ хос иһигэр ньиргийэр. Н. Якутскай
Этээччи бүтэрин кытары Эрчимнээх ураабыт ньиргийдэ. Күннүк Уурастыырап
Ураа хаһыытаан ньиргиһэ түстүбүт, атаакаҕа киирии буолла. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. уран ‘боевой клич; пароль’

аат.
1. Ким, туох эмэ күүһэкыаҕа, сэниэтэ, эрчимэ. ☉ Сила, мощь кого-чего-л.
Отелло модун уоҕа аҕыраан, уот курдук омуна умуллан, күүһэ өһүллэн хаалар. Эрчимэн
Бу дьон уохтара сүрэ диэн, хаҥыл сылгы курдуктар. А. Фёдоров. Дохсун уох, хаҥыл майгы барыта манна [Аллаҥҥа] хаайтарбытын курдук, өрүтэ түллэҥниир, үлүскэннээх айанынан доллоһуйа устар. А. Сыромятникова
Бөһүөлэк олох уҕарыйбат уоҕунан оргуйар. П. Аввакумов
2. Ким, туох эмэ омуна-төлөнө, күүрээнэ. ☉ Пыл, азарт, воодушевление, огонь
Уламдьы ыгым уоҕар баай тойон илин тииһин көтүрү дайбаабыта. И. Данилов
Унаар иһигэр абатыйа санаата, Уоҕар ытын улаханнык охсон, Оһох кэннигэр кыйдаата. С. Васильев
Үлэһиттэр сарсыардааҥҥы уохтара арыый уостан барда. И. Никифоров
Мэник мэнигийээннэр Мэнээк барыахтарын, Учууталлар тутаннар Уохтарын уҕарыппыттар. «ХС»
3. Ханнык эмэ утах хатана. ☉ Степень насыщенности напитка алкоголем, крепость. Кымыстарын уоҕа сүрдээх эбит
□ [Одуор:] Чэ, аны табаарыстаар, бу бакааллары көтөҕөн кэбиһиэҕиҥ
Мааҕыттан уохтара бары тахсан хаалаары гынна. Суорун Омоллоон
4. Сир өлгөм үүнүүнү биэрэр кыаҕа. ☉ Плодородие почвы
Куһаҕаннык таҥастанарыттан сир уоҕа сотору сүтэрэ. КФП БАаДИ
Өр сылларга уоҕурдуута суох тыа хаһаайыстыбаларын култуураларын үүннэрдэххэ почва кунуһа аҕыйаан, уоҕа мөлтөөн иһэр. ЛИК СОТҮҮүТ
Германецтар сири үгэс курдук уоҕа тахсыар диэри туһаналлара. АЕВ ОҮИ
5. Тугунан эмэ хааччыйыы, харайыы. ☉ Обеспечение чем-л., содержание
Күһүнүгэр Бөтүрүүс оскуолаҕа киирэр, онно мөссүйүөн диэн эргэ аатын өссө да сүтэрэ илик кыамматтар дьиэлэригэр бэлэм уохха олорор. «ХС»
Пётр …… Иркутскайдааҕы учуутал семинариятыгар хааһына уоҕар үөрэнэ барар дьолго тиксибитэ. «ХС»
Оҕолор судаарыстыба уоҕар бэлэмҥэ үөрэнэллэр, олороллор. «Кыым»
♦ Уоҕа хараата — бастакы күүһэ, омуна мөлтөөтө, ааста. ☉ Ослабить, умерить пыл
Хаарыаннаах кыһын ааһан эрэрэ. Олунньу ый уоҕа хараан, бүтэн эрэрэ. П. Ойуунускай
Мин улаханнык уордайбыт, сиэх-аһыах буолбут киһи, ону көрөммүн намырыйан, уоҕум хараан хаалбыта... И. Федосеев
Уот уоҕа хараан, хаптайа быһыытыйда. А. Фёдоров
Сарсыарда өрүкүспүт уохпут хараан, илистэн, им-ньим иһэбит. «Кыым»
Уоххун намырат, уҥуохта көмүллээ, уоһахта салаа — уорда намырый, уоһахта салаа, уҥуохта көмүллээ диэн курдук (көр салаа I). [Күөх Көппө — Топпот Өндөрөйгө:] Бэйэ, аргыый, уоххун намырат, уҥуоххун көмүллээ, уоһахта салаа... Суорун Омоллоон