восьмой; ахсыс кылаас восьмой класс.

1. один; биир күн один день; биир төгүл а) один раз; б) однажды; түөрт гыммыт биирэ одна четвёртая, четверть; аҕыс гыммыт биирэ одна восьмая, восьмушка; уолбут биирэ нашему сыну годик; биир ылбайы сэттэтэ уоппукка дылы погов. всё равно, что одного малька на семь частей делить; 2. единый, одинаковый; биир форма единая форма; биир санаа единомыслие; кинилэр таҥастара биир у них одинаковая одежда; биир хааннар родные, родственники (букв. единокровные) # биир-биэс диэбэккэ или биир-биэс кэпсэтиитэ суох беспрекословно, без всяких разговоров; биир тылынан эттэххэ одним словом, короче говоря; биир тылынан эттэххэ ити барыта сыыһа оҥоһуллубут короче говоря, всё это сделано неверно; биир үксүн во многом, большей частью; итэҕэстэр бааллара биир үксүн итинэн быһаарыллар наличие недостатков во многом объясняется этим; син биир всё равно.

аат., эргэр.
1. Муунта аҕыс гыммыт биирэ. ☉ Восьмая часть фунта, осьмушка
Хаадьаҥ Хабырыыс Марыыната киэҥ орону тула көтөн оҥоро сылдьан, мэһэмээннээх арыыны уонна былаакка түмүллүбүт оһумуоха чэйи булла. А. Сыромятникова
Хаһаана сылдьар оһумуоха аҥаара мохуоркабын биэрдим. Н. Габышев
2
оһумуой диэн курдук. [Ильич] остуолугар тиийэн олоро түһээт, оһумуоха кумааҕыга бэрт кыра буочарынан тугу эрэ түргэн баҕайытык, болҕойон олорон суруйан бытыгыратара. КНК БСИДЛ

аҕыс диэнтэн кэр. ахс. аат. ☉ Восьмой
[Алдьархайга былдьаппыт дьон] ахсыс күннэрэ ити курдук ааста. Амма Аччыгыйа
Мичил бу кыһын ахсыс кылааска наар үчүгэй уонна туйгун сыаналарынан үөрэммитэ. Г. Колесов
Сарсын, от ыйын ахсыс күнүгэр, икки сэбилэниилээх үспүйүөннэри биһи дойдубутугар румыннар туоратарга бэлэмнииллэр. Н. Якутскай

сыһ., эргэр. Кимиэхэ эмэ эбэтэр киһи аайы оһумуой тиксэрин курдук. ☉ По одной восьмой чего-л., по осьмушке
Биһиги сэттэ бырааттыыбыт, иккибит күрүө аҥаардыыта, иккибит оһумуойдуу сирдээхпит. Онтон үспүт олох буора суох. М. Доҕордуурап
Ороскуокка тэбилинним. Ночооттоохтук эргилинним, онон Оһумуойдуу да «Улахан дорообо» сөп буолуо. С. Никифоров

аат., эргэр. Туох эмэ (хол., кирпииччэ чэй) аҕыс гыммыт биирэ. ☉ Одна восьмая часть чего-л., осьмушка (напр., плиточного чая). Кирпииччэ чэй оһумуойа
□ Эн аҕаҥ, эһэҥ, эһэҥ эһэтэ, эһэҥ эһэтин аҕата хаһан даҕаны торуой кылаас сирин сирдэммиттэрин, биитэр хайа эмэ үрэх баһыгар чиэппэр, оһумуой күрүөлэммиттэрин истэ илигим. П. Ойуунускай
Хас биирдии дьадаҥы ыал биирдии күрүө эрэ сирдээхтэр. Ити иһигэр аҕыс уон икки ыал оһумуой, чиэппэр эрэ сиринэн туһаналлар. М. Доҕордуурап
Ээ, биирдии оһумуой мохуорканы биэрбиттэрэ. Н. Габышев

I
аат.
1. Саха алпаабытын отут ахсыс буукубата. ☉ Тридцать восьмая буква якутского алфавита
Миша онно өйдөөбүтэ: «этэрбэс» диэн тыл үс Э буукубалаах эбит. П. Тобуруокап. Э туран эппит: «Ээ, дьэ! Элбэх да эгэлгэ кэпсэннэ ээ, Эриэккэс даҕаны иһилиннэ ээ!» П. Тобуруокап
2. тыл. үөр. Айах илин, киэҥ аһаҕас дорҕооно. ☉ Гласный звук переднего ряда, нижнего подъёма, негубной
Айах уонна уос хайдах кыттарынан көрөн, аһаҕас дорҕооннору маннык наардыыбыт: айах аһаҕас дорҕоонноро: а, ы, э, и. ПНЕ СТ
II
туохт. «Буол» диэн суолталаах ситэтэ суох туохтуур, олоҕо соҕотохтуу туттуллубат, эбит, этэ диэн эбиискэ пуормаларыгар туттуллар. ☉ Недостаточный глагол со значением «быть», не имеет самостоятельного употребления, выполняет различные служебные функции, употребляясь в формах эбит, этэ.

аат. Остуол оонньуута: биир хаамыска кэрдиистээх буолар. Ыытааччы хаамыскалары үөһэ быраҕар, оонньооччу дьон хабан ылыахтаахтар, кимиэхэ кэрдиистээх түбэспит, ол саҕалыыр. Бастакы оонньооччу биэс хаамысканы уҥа ытыһыгар тутар. Биирин үөһэ, түөрдүн остуолга ыһа быраҕаат, үөһэ бырахпыт хаамыскатын хабар. Онтон биир хаамысканы үөһэ быраҕар, атыттары хамсаппакка эрэ остуолтан биири ылаат, үөһэ бырахпытын хабар. Хаалбыттарын биирдиилээн остуолтан хомуйар, бырахпыт хаамыскатын олорго холбуу уҥа ытыһыгар хабан иһэр. Итинник биир хаамысканы үөһэ быраҕа-быраҕа, атыттарын ыһа быраҕаат – иккиһигэр остуолтан иккини биирдэ, үсүһүгэр – бастаан биири, онтон үһү биирдэ, төрдүһүгэр – түөрдү бииргэ холбуу хабар, бэсиһигэр – биирдии хаамысканы остуолга субуруччу уурар, онтон барыларын биирдэ сотон ылар. Алтыс арааһа – атын оонньооччу ыйбыт хабарга мэһэйдээх хаамыскатын хамсаппакка эрэ үһүөннэрин бииргэ, онтон ыйыллыбыт хаамысканы халбыйан ылар. Сэттис арааһа – остуол улаханнык тыаһыар диэри тоҥсуйан түөрт хаамысканы биирдэ хомуйар. Ахсыһыгар оонньооччу хаҥас илиитин сөмүйэтин орто тарбаҕын үөһэ токуруччу тутан баран сүктэрэр. Орто тарбах уонна тойон эрбэх төбөлөрүнэн остуолга тайанар, хаамыскаларын барытын уҥа илиитигэр ылар. Илиитин тиэрэ тутан, хаҥас харытын аннынан уган илиитин нөҥүө остуолга ыһар. Оонньооччулар мэһэйдээх хаамысканы ыйаллар, ону таарыйбакка эрэ, бэһис хаамысканы хаба-хаба, атыттары биир-биир тарбахтарын быыһынан таһаарар, бүтэһигинэн – ыйыллыбыт хаамысканы. Ити курдук аҕыс төгүл сыыспакка оонньообут кыайар, хаамысканы мүччү туппут, ыйыллыбыты таарыйбыт сынньанар. ☉ Настольная игра «камешки»: играют пятью кубиками, один из которых имеет отметину
Сначала выбирают первого игрока: ведущий берёт кубики и подбрасывает вверх, а игроки должны ловить их, кому попадёт кубик с делением (отметиной), тот начинает игру. Первый игрок берёт в правую ладонь пять кубиков и подбрасывает кубик с отметиной вверх, остальные четыре рассыпает на стол и ловит подкинутый. Каждый раз игрок должен подбросить вверх кубик с отметиной и, перед тем как поймать его на лету, подобрать со стола остальные кубики разными приёмами: по одному — в первый раз; по два – во второй раз; вначале один, затем остальные три одновременно – в третий раз; сразу все четыре кубика – в четвёртый раз. Пятый приём: подбросив кубик с отметиной, игрок выстраивает остальные кубики по одному в ряд, затем при повторном подбрасывании подбирает их все разом. Шестой приём: игроки указывают любой кубик, а играющий должен подбирать остальные сразу, не задевая его, а последним должен взять указанный кубик. Седьмой приём: подбирает все четыре кубика со стуком. Восьмой приём: левой рукой игрок делает «ворота», расставляя на столе большой и средний пальцы, а правую, держа в ладонях все кубики, просовывает под запястье левой руки и бросает на стол четыре кубика. Игроки указывают любой кубик — не задевая его, играющий каждый раз поочерёдно выталкивает другие кубики правой рукой через «ворота» во время полёта пятого кубика, последним пропускает через «ворота» указанный кубик. Победителем считается тот, кто сделает восемь приёмов без ошибок, если игрок ошибётся или уронит кубик, то ход переходит к другому игроку. Ыаллаах, учууталлаах буола оонньууллар, хабылык, хаамыска хабаллар эбэтэр олорон эрэ остуоруйалаһаллар. И. Сысолятин
Сынньалаҥҥа хабылык, хаамыска, дуобат курдук оонньууларга элбэх киһи кыттар буолла. «Кыым»
Саҥа оонньооччу хаамыскалары бэйэтэ остуолга тэлгэтэ уурар. ВПК СОо