Якутские буквы:

Якутский → Якутский

хаамыска

аат. Остуол оонньуута: биир хаамыска кэрдиистээх буолар. Ыытааччы хаамыскалары үөһэ быраҕар, оонньооччу дьон хабан ылыахтаахтар, кимиэхэ кэрдиистээх түбэспит, ол саҕалыыр. Бастакы оонньооччу биэс хаамысканы уҥа ытыһыгар тутар. Биирин үөһэ, түөрдүн остуолга ыһа быраҕаат, үөһэ бырахпыт хаамыскатын хабар. Онтон биир хаамысканы үөһэ быраҕар, атыттары хамсаппакка эрэ остуолтан биири ылаат, үөһэ бырахпытын хабар. Хаалбыттарын биирдиилээн остуолтан хомуйар, бырахпыт хаамыскатын олорго холбуу уҥа ытыһыгар хабан иһэр. Итинник биир хаамысканы үөһэ быраҕа-быраҕа, атыттарын ыһа быраҕаат – иккиһигэр остуолтан иккини биирдэ, үсүһүгэр – бастаан биири, онтон үһү биирдэ, төрдүһүгэр – түөрдү бииргэ холбуу хабар, бэсиһигэр – биирдии хаамысканы остуолга субуруччу уурар, онтон барыларын биирдэ сотон ылар. Алтыс арааһа – атын оонньооччу ыйбыт хабарга мэһэйдээх хаамыскатын хамсаппакка эрэ үһүөннэрин бииргэ, онтон ыйыллыбыт хаамысканы халбыйан ылар. Сэттис арааһа – остуол улаханнык тыаһыар диэри тоҥсуйан түөрт хаамысканы биирдэ хомуйар. Ахсыһыгар оонньооччу хаҥас илиитин сөмүйэтин орто тарбаҕын үөһэ токуруччу тутан баран сүктэрэр. Орто тарбах уонна тойон эрбэх төбөлөрүнэн остуолга тайанар, хаамыскаларын барытын уҥа илиитигэр ылар. Илиитин тиэрэ тутан, хаҥас харытын аннынан уган илиитин нөҥүө остуолга ыһар. Оонньооччулар мэһэйдээх хаамысканы ыйаллар, ону таарыйбакка эрэ, бэһис хаамысканы хаба-хаба, атыттары биир-биир тарбахтарын быыһынан таһаарар, бүтэһигинэн – ыйыллыбыт хаамысканы. Ити курдук аҕыс төгүл сыыспакка оонньообут кыайар, хаамысканы мүччү туппут, ыйыллыбыты таарыйбыт сынньанар. Настольная игра «камешки»: играют пятью кубиками, один из которых имеет отметину
Сначала выбирают первого игрока: ведущий берёт кубики и подбрасывает вверх, а игроки должны ловить их, кому попадёт кубик с делением (отметиной), тот начинает игру. Первый игрок берёт в правую ладонь пять кубиков и подбрасывает кубик с отметиной вверх, остальные четыре рассыпает на стол и ловит подкинутый. Каждый раз игрок должен подбросить вверх кубик с отметиной и, перед тем как поймать его на лету, подобрать со стола остальные кубики разными приёмами: по одному — в первый раз; по два – во второй раз; вначале один, затем остальные три одновременно – в третий раз; сразу все четыре кубика – в четвёртый раз. Пятый приём: подбросив кубик с отметиной, игрок выстраивает остальные кубики по одному в ряд, затем при повторном подбрасывании подбирает их все разом. Шестой приём: игроки указывают любой кубик, а играющий должен подбирать остальные сразу, не задевая его, а последним должен взять указанный кубик. Седьмой приём: подбирает все четыре кубика со стуком. Восьмой приём: левой рукой игрок делает «ворота», расставляя на столе большой и средний пальцы, а правую, держа в ладонях все кубики, просовывает под запястье левой руки и бросает на стол четыре кубика. Игроки указывают любой кубик — не задевая его, играющий каждый раз поочерёдно выталкивает другие кубики правой рукой через «ворота» во время полёта пятого кубика, последним пропускает через «ворота» указанный кубик. Победителем считается тот, кто сделает восемь приёмов без ошибок, если игрок ошибётся или уронит кубик, то ход переходит к другому игроку. Ыаллаах, учууталлаах буола оонньууллар, хабылык, хаамыска хабаллар эбэтэр олорон эрэ остуоруйалаһаллар. И. Сысолятин
Сынньалаҥҥа хабылык, хаамыска, дуобат курдук оонньууларга элбэх киһи кыттар буолла. «Кыым»
Саҥа оонньооччу хаамыскалары бэйэтэ остуолга тэлгэтэ уурар. ВПК СОо


Еще переводы:

хаамыскалаа

хаамыскалаа (Якутский → Якутский)

туохт. Хаамысканан оонньоо. Играть в «камешки» (хаамыска)
Биһиги ону хоско хаамыскалыы туран истибиппит. П. Аввакумов
Кини оҕолоро хаамыскалыылларын, хабылыктыылларын уонна дуобакка оонньуулларын сэргиирэ. «ХС»
Сорохтор хаамыскалаан, хапсаҕайдарын көрдөрдүлэр. «ЭК»
«Чэйиҥ, хата, хаамыскалыаҕыҥ», — дэстилэр оҕолор. Күрүлгэн

ньалҕаарытыы

ньалҕаарытыы (Якутский → Якутский)

аат. Хаамыска оонньуутун биир ньымата (хаамыскалары хаҥас ытыска тута сылдьан биһээли уҥа илиинэн үөһэ быраҕаат, хаҥас ытыстан хаамыскалары остуолга сотон түһэрэллэр). Приём в настольной игре «камушки» (держа камешки в левом кулаке, бросают фишку правой рукой вверх и опускают камешки левой рукой, делая ловкое поглаживающее движение по столу). Ньалҕаарытыыны мээнэ киһи сатаабат

добдугуратыы

добдугуратыы (Якутский → Якутский)

аат. Хаамыска оонньуутугар ыһа түһэриллибит хаамыскалары үөһэ быраҕыллыбыт «бөтүүк» түһүөр диэри остуолу тоҥсуйа-тоҥсуйа биир-биир хомуйа охсон ылыы. Один из этапов игры в камушки, состоящий в подбрасывании вверх камушка-петуха и его подхватывании. При этом играющий должен до падения камушка-петуха собрать по одному разбросанные на столе камушки, пристукивая каждым из них. Добдугуратыыны сатыырга имигэс тарбахтаах буолуохха наада

хаамыскаһыт

хаамыскаһыт (Якутский → Якутский)

аат. Хаамыскаҕа оонньуур киһи, хаамысканан оонньооччу. Игрок в камешки
Мин кини ырыатын таптаан истэрим, ол иһин, хаамыскаһыттарга мэһэйдэтэн, көрүдүөргэ тахсан түннүккэ сыстан туран иһиллиирим. П. Аввакумов
Хаамыскаһыт аҕыс төгүл хаамыыны оҥордоҕуна, таҕыста дэнэр. ВПК СОо
«Чэ, түксүлээҥ, оонньоон баран охсуһар диэн туох аатай!» — мин хаамыскаһыттарбын уоскуталаабытым. «ХС»

таайсыы

таайсыы (Якутский → Якутский)

таайыс диэнтэн хай
аата. Таптал диэн кэрэ буолар: Тарбахтар таайсыылара, Хараҥаҕа да булсуһар Харахтар саҥалара. С. Тарасов
[Ыһыахха] хабылыгы, хаамысканы, биһилэх кистэһиитин, таабырын таайсыытын киэҥник норуоту хабан тэрийии наадалаах. АВФ ЫХТС

биричиинэй

биричиинэй (Якутский → Якутский)

биричиинэй быһах — кыра, дьоҕус иэччэҕинэн токурутуллар быһах. Перочинный нож
Булумньута сиэбигэр биричиинэй быһаҕы уонна маһынан чочуллан оҥоһуллубут хаамыскалары кытта сылдьар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Миигиттэн биричиинэй быһахпын, билээгэбин ыллылар. Далан
Ыккаан уол баар-суох киэн туттар баайын — муос уктаах биричиинэй быһаҕын киниэхэ ууммута уонна: «Өндүрэй Ньукулаайабыс, аара айаҥҥа наада буолуо, мэ», — диэбитэ. «ХС»

остуоруйалас

остуоруйалас (Якутский → Якутский)

остуоруйалаа диэнтэн холб. туһ. Уолаттар киэһэ ханна эмэ хараҥа муннукка, муостаҕа суулаһа сытан эбэтэр сыстыһа олорон остуоруйалаһаллар. Амма Аччыгыйа
Ира кыыс бүгүн Витялаахха, куолутунан, остуоруйалаһа, ону-маны сэһэргэһэ кэлэн баран, хойутаан, хонон хаалла. Н. Заболоцкай
[Кыралар] хабылык, хаамыска хабаллар эбэтэр олорон эрэ остуоруйалаһаллар. И. Сысолятин

бырыычыка

бырыычыка (Якутский → Якутский)

аат. Оонньуу аата: эпчиргэ маһы төһө кыалларынан ыраах быраҕыллар, ону биир оонньооччу сүүрэн баран ылыар диэри атыттар саһаллар. Мастаах оонньооччу маһын ууран баран, саспыттары көрдөөн булуохтаах, онуоха маһын былдьатыа суохтаах, саһааччылартан ким эмэ маһы көрдөөччү иннинэ ылан, маҥнай булуллубут оонньооччуну быыһыахтаах. Палочка-выручалочка (название детской игры)
Бырыычыка — киһи хаххаланар сиригэр элбэх оҕо оонньуур оонньуута. ВПК СОо
Бырыычыка (выручка), хаамыска (камушки), лапта, хоробуот уо. д. а. бэрт араас оонньууну дуоһуйа оонньуурбут. М. Чооруоһап

бэрбээкэй

бэрбээкэй (Якутский → Якутский)

аат.
1. Сото уҥуоҕа атах хаптаҕайын кытта холбоһор сирэ — сүһүөҕэ уонна уҥуохтара. Щиколотка, лодыжка
[Микиитэ] охторугар баттыы түстэҕэ буолуо, хаҥас бэрбээкэйэ сытыытык дьаралыйан ыалдьар. Амма Аччыгыйа
Малардыырап киһитин уҥа атаҕын бэрбээкэйиттэн «лып» гыннара харбаан ылаат, өрө көтөҕөн иһэн иккис атаҕын олуйан утарылаһааччытын олорчу анньар. НЕ ТАО
Таба суурадаһыннаах муохха үктээтэҕинэ, бэрбээкэйин сабар гына хоппуруос суурадаһына кутуллуохтаах. СДН ТИиВСНь
2. Оонньуу көрүҥэ: ынах сүөһү бэрбээкэйин уҥуохтарын кэккэлэччи туруоран баран саамай бөдөҥ бэрбээкэйинэн быраҕыллар; ким таппыт, охторбут сүүйэр (бэрбээкээйдэри ылар). Бабки (вид детской игры)
[Оҕолор] тааһы хаба тардан ыллылар. Хата, бэрбээкэй быраҕар оҥостуохпут. Тумарча
Кырдьык, хабылык урукку кэмҥэ саха ыалын аайы оонньонуллар буоллаҕына, аны букатын сүттэ, хаамыска ончу да уурайда, бэрбээкэй оонньуута отой да умнулунна. АТП ОАаММӨС. «Нохоо, торбоспут өлүгүн туох кэлэн илдьэ барда?» — диэтэ Чейне, ол курдук араас тааһынан, сүөһү бэрбээкэйинэн оонньуу сылдьар уолугар. Уот ч.
Бэрбээкэй бүтэй көр бүтэй II. Кыыс бэрбээкэй — киһи сототун бэрбээкэй үрдүнээҕи саамай синньиир сирэ. Самое тонкое место голени (человека) над лодыжкой
[Абааһы уонна Кулун Куллустуур] кыыс бэрбээкэйдэринэн бии үлтү туппут дьоннорун, үлтү сынньыллыбыт хамаандаларын хаанын кыллырҕаччы кэһэн иһэллэр. ПЭК ОНЛЯ III
Биһиги таас куолайбытын өрө батан, ыраатан истибит. Мас-от улам намтаан, дьэ били «кыра дьахтар кыыс бэрбээкэйигэр» тэҥнэһэрин ааһан, төрүт да мэлийэн хаалла. Н. Заболоцкай
Хачыкаат бөҕө эккирэтэн даллаҥалаан эрдэҕинэ, Бойуот утары сыста түһэн иһэн, хаҥас атаҕынан киһини кыыс бэрбээкэйгэ тэбэн кыыратар. Р. Кулаковскай