вспыхивать, сверкать, сиять; чаҕылҕан күлүмнээтэ засверкала молния.

ярко вспыхивать; блистать, сверкать, переливаться; алмаастыы күлүмүрдээ = засверкать алмазом.

1) быстро воспламеняться, загораться, вспыхивать; уот күүдэпчилэннэ огонь сильно разгорелся; 2) перен. бушевать, горячиться; кыыһыран күүдэпчилэнэр в гневе он горячится.

1) раскаляться (об углях); вспыхивать; хардаҕас сирэлийэ сытар полено то и дело разгорается; 2) перен. разг. производить впечатление быстро растущего, полного внутренних сил (обычно о детях).

туохт., поэт. Күлүмүрдүү чаҕылый. ☉ Ярко вспыхивать, сверкать, сиять. Инньэ ыраах Туҥат сирин тумара маардарыгар, …… сыккырыы үөскээн баран, бу дойдуга кэлэн, Күндэли үрэх, кырдьык даҕаны, күндэлийэ сүүрэр эбит. Л. Попов
Ыйдаҥа сындалыйан Өрүскэ түспүтэ, Күтүр хайа күндэлийэн Күлүктүү турбута. Таллан Бүрэ
Күлүм оонньуу күндэлийэр Күнүстэри сулустаах Билиҥҥи бу миллионер Холкуос киинэ — Сулустаах. «ХС»

туохт. Быста-быста салҕанар сып-сырдык уотунан умай. ☉ Ярко вспыхивать, загораться
Этиҥ этэр, үөлэс үүтүнэн күөх уот таҥнары күлүмнүүр. Ньургун Боотур
Чугаһаабытым кэннэ саа тыаһа дэлби ыстанна, дьон айманнылар, бурдук диэки уот күлүмнээтэ. Амма Аччыгыйа
Күөх, кыһыл уоттар умайан күлүмнээтилэр, онтон улам-улам түргэтээн, киһи хараҕа кыайан арааран көрбөт буола, биир күдьүс сырдыкка кубулуйдулар. Г. Угаров
△ Араастык уларыйан сып-сырдык уотунан толбоннура оонньоон, чаҕылыҥнаа. ☉ Сверкать, сиять, переливаться, искриться
Мунду үрүҥ көмүс өрөҕөтүгэр, туналҕа маҥан таманыгар уу оҕуруолар бырдьыгынаан, өрө кыынньан тахсаннар, көмүс мөһүүрэ курдук күлүмнээтилэр. П. Ойуунускай
Маша кыһыл көмүс ытарҕатын иэмэҕэ ыраас иэдэһигэр күлүмнүүр. М. Доҕордуурап
Нэлэһитэ сүүрүгүрэр Лена күҥҥэ күлүмнүүр Кэлэр кэмҥэр сүгүрүйэр Кэргэн дьоҥҥун дьүһүннүүр. А. Абаҕыыныскай

туохт. Сып-сырдык уотунан умайан күлүмнээ. ☉ Блистать, сверкать, вспыхивать ярким светом
Уот умайаат, күөдьүйэн күллэ-салла, күлүмүрдээтэ. Суоһа-суодала сүрдэннэ. Суорун Омоллоон
Чаҕылҕан быһыта курбуулаан күлүмүрдээтэ, ол кэнниттэн сүллэр этиҥ халлаан уорҕатын устун лүһүгүрээтэ. В. Протодьяконов
Ламма дьиримниир долгунугар күн кыһыл көмүс кыырпаҕын кутар. Бары-барыта күлэрүөрэр, күлүмүрдүүр. М. Доҕордуурап
△ Чаҕылый, толбоннура оонньоо. ☉ Блистать, сверкать, искриться, переливаться ярким светом
Күн хайаан да күлүмүрдүөҕэ, хараҥа былыт уостуоҕа. Амма Аччыгыйа
Муоста лаахтаах кыраасканан күлүмүрдүүр. П. Аввакумов
Чоҥкуйа кырыарбыт куорат сэдэх мастара көмүс аалыытынан күлүмүрдүүллэр. И. Федосеев

туохт.
1. Күүскэ умайан бар (уот туһунан). ☉ Зажигаться, разгораться, раздуваться (об огне)
Көмүлүөк күөдьүйэр, тыһыргыыр, Суол ааныгар уот ыстанар. Баал Хабырыыс
Кур лаҥха баттаабыт ходуһалара сайыҥҥы өттүгэр ойуур баһаара турар, күөдьүйэр, олус кутталлаах сирдэринэн буолаллар. ПАЕ ОС
Холумтан уота күөдьүйбүтэ, иһит-хомуос таҥкынаабыта. С. Курилов (тылб.)
2. көсп. Көхтөн, көхтөнөн күүһүр, улаат. ☉ Разгораться, усиливаться, возобновляться, возрастать
Хатыҥ чараҥ диэкиттэн ырыа, көр-нар күөдьүйэн иһиллэр. Бары верандаҕа мусталлар. Л. Попов
Түүҥҥү уһун сэһэҥҥэ Күлсүүлэрэ күөдьүйэр, Күнүһүгэр үлэҕэ Күүрүүлэрэ күүһүрэр. А. Абаҕыыныскай
Таба атахсыт ыарыыта үксүгэр сайын, куйаас саҕана күөдьүйэр. СДН ТИиВСНь
ср. монг. көгдьи ‘пылать, гореть’, калм. көгдьи ‘вспыхивать, начинать гореть’

туохт.
1. Күөдьүйэн, күлүбүрэччи умай. ☉ Быстро и сильно воспламеняться, загораться, вспыхивать пламенем
Хара өһөх буруо бургучуйарын кытта, кутаа уот сирилиисирилии өрө күүдэпчилэннэ. А. Федоров. Туркулаах биир чуумпу тоҕойун үрдүгэр, халыҥ харыйа ойуур иһигэр, кутаа умайан күүдэпчилэнэр. С. Никифоров
Отуу уота кураанах амынньыары күлүбүрэччи сиэн өрө күүдэпчилэннэ. Н. Заболоцкай
2. көсп. Ыгымнык быһыылан, быыппастан кыыһыр. ☉ Горячиться, бушевать
[Баһыахтыыр] дьиэ иһинээҕи дьону барытын мөҕөн-этэн, ыһыахтанан, күүдэпчилэнэн кэбистэҕинэ да көҥүлэ киһи. Амма Аччыгыйа
«Оо, ынаҕыҥ кутуругун быстардыҥ, сэрэн-сэрэн!» — Аана саҥата өрө күүдэпчилэннэ. М. Доҕордуурап
Ефрем Тимофеев, эмиэ ыгым муҥутаан, уокка арыыны куппут курдук, өрө күүдэпчилэнэ түһэр. В. Ойуурускай

туохт.
1. Күөдьүйэн, кытара умайан кэл (кыымы, уоттаах чоҕу этэргэ). ☉ Загораться, разгораться, вспыхивать (об огне)
Хаары биир сиринэн тэтэркэй имнээн сирэлийэ сыппыт уоттаах чох ыраах көстөр этэ. Амма Аччыгыйа
Кытара кыыһар кыһыл чох сирэлийэр. И. Гоголев
Көмөр умуллаумулла сирэлийэн кэлэр. «Кыым»
△ Ордук уоттанан кэл (киһи хараҕын этэргэ). ☉ Заблестеть, засверкать (о глазах)
Маайа …… хараҕа түөрт кырыылана дьэрэлийэн, хара кыымнарынан сирэлийэргэ дылы этэ. Софр. Данилов
Арчикаан үөрэн көмүскэтин түгэҕэр түспүт харахтара уоттанан сирэлийэн кэлбиттэрэ. Далан
Уотунан сирэлийбит харахтарынан дьону эргиччи көрдө. М. Доҕордуурап
2. көсп. Күөдьүй, ордук күүскэ билин (хол., туох эмэ санаа туһунан). ☉ Становиться явным, проявляться сильнее (напр., о какой-л. мысли)
[Ол санааҕын] төһөнөн умна, сууйа-сото сатыыгын да, соччонон сирэлийэн, хата өссө эбии дириҥээн иһэргэ дылы буолар. Н. Лугинов
Аны муусукаан, хампаһыытар буолар баҕа санаа сирэлийэр. «ХС»
Өрт уотун көрдүгэнэ Хаһан эмэ син биир сүтэр, Оттон санаа көрдүгэнэ Сүрэххэ өр сирэлийэр. «ХС»
3. көсп. Улам өрө үүнэн муҥутаа эбэтэр силигилээн тупсан ис. ☉ Достигать высокой степени расцвета, зрелости
Күөх сирэм сирэлийэ долгуйда. Суорун Омоллоон
Болот эбии буһан-хатан, сирэлийэ үүнэн истэ. Н. Заболоцкай
Сарыал курдук тэтэркэй иминэн Дөлүһүөн уга сирэлийэр. Д. Дыдаев
Кыратыгар сыппах, аҥала курдук оҕо хойут сирэлийэн тахсара диэн эмиэ баар буолааччы. ЧКС ОДьКИи
ср. монг. сараҕул ‘светлый, ясный’