вспышка; килбэчис гын

чалым, чаҕыл, вспышка

аат. Уот төлөн өрө үллэн күүскэ умайыыта. ☉ Вспышка, сильное пламя костра
Абааһытын уола соҕуруу халлаан улаҕатын диэки кутаа уот өҥүргэнин кытта субурус гынан төннө турда. ПЭК ОНЛЯ I

аат. Үөн-көйүүр (хол., бырдах) биир сиргэ мустан салгыҥҥа эймэниитэ. ☉ Стая летающих насекомых, рой
Хараамнарын кэмигэр (түөрт-биэс сылга биирдэ) ыам хомурдуостара, сэбирдэҕи сиэн, мастары буортулуохтарын сөп. ББЕ З
Кыһыҥҥы бытарҕан тымныы. Сайынын ооҕуй оҕус бадараанныыр маардарыгар көйүҥэс хараамын ортотунан эт илиилэринэн эллэһэн туппуттара эбээт оччотооҕу дьон бу тыын суолу [АЯМ-ы]. Хорсуттар с. Сайынын хараам кумаара, ыаҕастаах уунан кутар ардах. Дьэ итини дэлэ киһи тулуйуо дуо? А. Кривошапкин (тылб.)
◊ Хараам чаҕылҕана — күһүөрү көстөр этиҥэ суох чаҕылҕан. ☉ Отдалённая вспышка, отблеск молний дальней грозы, зарница. Күһүөрү сайын түһэр хараам чаҕылҕанын кырдьаҕастар күлүмүүт эбэтэр бурдук буһарар чаҕылҕан диэн ааттыыллара

аат.
1. Туох эмэ (хол., күн, лаампа о. д. а.) сырдык сыдьаайа, күлүмэ. ☉ Яркое сияние, отблеск чего-л. (напр., солнца, лампы)
[Түннүк кырыатыгар] күн чаҕыла мөһүүрэ эгэлгэ өҥнөрүнэн …… үөрэ-көтө дьэрэлийэр. А. Фёдоров
Кинилэр күлбүт-үөрбүт харахтарыгар элэктэриичэстибэ уотун чаҕыллара оонньууллар. М. Доҕордуурап
2. көсп., поэт. Күүстээх, чаҕылхай иэйии (хол., киһи таптаабыт туругар үөскүүр). ☉ Яркая, сильная радостная эмоция (возникающая в состоянии влюблённости), свет, вспышка, искра (любви)
Мин дьоллоох түүл түһээн хоммутум, Сүрэҕим бастакы ырыатын, Бастакы тапталым чаҕылын. С. Данилов
Таптал маҥнайгы чаҕылын Туҥуй сүрэхпинэн күүппүтүм. А. Пушкин (тылб.)

аат.
1. Туох эмэ чаҕылхай сыдьаайа, эмискэ сырдаан көстүүтэ. ☉ Блеск, отблеск, сияние, сверкание; вспышка
Күммүт күндэлэс күлүмэ, Күөҕүм күөгэл нарына, Сардаҥа сытыы тырыма — Баар эйиэхэ барыта. И. Эртюков
Хаар күлүмүттэн харах саатар. «ХС»
2. Кылгас кэм иһигэр эмискэ сирэйдиин-харахтыын сырдаан, үөрэн ылыы. ☉ Ослепительная улыбка; блеск, сияние глаз
Катя соторутааҕыта ытаан саппаҕырбыт сирэйигэр хайыы-үйэ үөрүү эрэ күлүмэ өрөгөйдөөбүтэ. Н. Лугинов
Хойуу хара хаастаах хараҕа эчи күлүмүн! Н. Габышев
Таптыыбын оҕо чуораан күлүүтүн, Үөрбүт харах сырдык күлүмүн, Ол иһин бэйэм куоласпын Биэрэбин норуот талар талыы дьонугар. Т. Сметанин
♦ Күлүм аллай — соһуччу улаханнык үөрэн, эмискэ ымай. ☉ Обрадовавшись чему-л., неожиданно расплыться в улыбке, засмеяться непроизвольно
Аан дойдум иччитэ, иһит! Аһаан-сиэн асхарый, чалҕарый! Күлүм аллай! Эһэм аһаа! Далан
[Хобороос] кыыстыы тэтэркэй имнээх төгүрүк сирэйэ кэтирээн, дьолломмуттуу күлүм аллайбыт. А. Бэрияк
«Эҕэрдэлиибин!» — саха уола эйэҕэстик мичээрдээн күлүм аллайда. «ХС»
◊ Күлүм гын — 1) сүр чаҕылхайдык эмискэ сырдаан, умайан ыл. ☉ Внезапно вспыхнуть сиянием, сверкнуть; воспламениться
Ыарахан атах тыаһа кылаас ааныгар лиһиргэйдээн тиийдэ, испиискэ уота күлүм гынна. Амма Аччыгыйа
Түүҥҥү чаҕылҕан дуу, туох эрэ атын уот дуу күлүм гынан, барытын сырдатан баран, умуллан хаалар. Суорун Омоллоон; 2) көсп. эмискэ өйдүү түс. ☉ Неожиданно вспомнить что-л., ясно понять что-л. Өйүгэр нолуокпун ирдии кэллэхтэрэ диэн санаа күлүм гынна. И. Федосеев
ср. тюрк. күлүм ‘смех’