1) делать массаж, массировать; ынах синньин убахтаа = массировать вымя коровы; 2) перен. полоскать, выжимать (напр. бельё).

растирать, раздавливать; хортуосканы ньуосканан ныһый = растереть картофель ложкой; отону ныһый = давить ягоды; выжимать сок из ягод.

1) жать, давить, выжимать; таҥаһы ык= выжать бельё; ыга тут= сдавить, прижать; ыга баттаа = придавить, прижать к чему-л.;2) перен. принуждать, вынуждать; ыган этит= вынудить сказать; 3) перен. разг. торопить, поторапливать кого-л.

несов. 1. кого-что, на кого-что (тяжестью) баттаа, ык, ыга тут; снег давит на крышу кырыысаны хаар баттыыр; 2. кого-что, перен. (угнетать) баттаа, атаҕастаа; 3. что (жать, выжимать) ык; давить виноград винограды ык; 4. кого-что (стискивать, жать) баттаа, хам тут; сапог давит ногу саппыкым атахпын баттыыр; 5. кого-что, разг. (душить) тут, тутан кэбис; лиса давит кур саһыл куу-руссалары тутар.

даҕ.
1. Алдьанаары, сууллаары хамсаабыт, туруга суох, түөрэҥниир. ☉ Неустойчивый, шатающийся, шаткий. Тулха баҕана. Тулха уктаах сүгэ
□ Тулха оҥоһуулаах сэп. СГФ СКТ
2. көсп. Эрэлэ суох, саарбах, халбаҥ. ☉ Вызывающий сомнение, ненадёжный, сомнительный. Тулха быһаарыы. Тулха балаһыанньа
□ Кыахтаах езуит киниэхэ [Мазепаҕа] Дьоннору иирээҥҥэ кытыартыыр, Тулха торуону сыҥалыыр. А. Пушкин (тылб.)
ср. хак. толҕа ‘крутить, вертеть, вращать что-л.; закручивать что-л.; выжимать бельё’

туохт. Киһини төлөбүрэ суох бэйэҕэр үлэлэт; атын киһи көлөһүнүн туһан. ☉ Эксплуатировать, использовать чужой труд
Бу листовкаҕа кини фабриканнар үлэһиттэри ынырыктык көлөһүннүүллэрин туһунан кэпсээбитэ. ОЛ ПА
Египеккэ сири оҥоруу сайдарын кытта тэҥҥэ дьону көлөһүннүүр кыах үөскээбитэ. КФП БАаДИ
Ыраахтааҕы былааһыгар сорук-боллур буолбут, киниэхэ өйөнөн норуоту көлөһүннээн олорбут саха баайдара өрөбөлүүссүйэни өстөнөн көрсүбүттэрэ. «ХС»
♦ Көлөһүннээн (көлөһүнүн) сиэ — киһи эрэйин босхо, олус чэпчэкитик туһан. ☉ Эксплуатировать, драть три шкуры с кого-л., выжимать (все) соки
Сэбиэскэй былааһы оҥорон, киһи киһини баттаан хара көлөһүнүн сиэбэт саргылаах саарыстыбатын олохтуохха. П. Ойуунускай
Кыра-дьадаҥы дьону хамнатан көлөһүннэрин сиэбитиҥ тохтуо. Күндэ

туохт.
1. кэпс. Туохха эмэ хаалбыт убаҕас тобоҕун сүүрдэн туохха эмэ кут эбэтэр сүүрдэн ис, тобоҕолоо. ☉ Переливать остаток какой-л. жидкости из одной посуды в другую или допивать его, выпивать до дна. Хас да чаанньыктан сыппайан ыстакааҥҥа чэй кутунна
□ Тойон арыгытын тобоҕун сыппайан кэбиһээт, …… ааспыт олохтон кэпсээн барда. Эрилик Эристиин
2. Ынах эмиийигэр хаалбыт үүт тобоҕун ньиккэрийэн, хос ыа, эбэтэр ньирэйгэ эмтэр. ☉ Выдаивать или дать телёнку высосать остатки молока у коровы после дойки. Ньирэй ынаҕы сыппайбыт
□ Бэйбэрикээн тахсан ынаҕын сыппайда. Саха ост. I
Аппараатынан ыан баран ынаххытын сыппайбаккыт, сүрэҕэлдьиигит. Далан
Тума ынахтары ыаста, кэлэ-бара этэттэстэ, хос-хос сыппайда. У. Нуолур
ср. монг. шавхах ‘черпать до дна, осушать, выжимать до капли; исчерпывать’, тув. шыпка ‘доить оленя’, кирг. шыпка ‘выпивать до дна’, шыпхай ‘дотла, начисто’

туохт.
1. Көлөнү сыарҕалаа, сыарҕаны соһор гына сэбилээ. ☉ Запрягать, впрягать (соединять с повозкой для тяги)
Оҕуһун аҕалан көлүйбүтүнэн барда. Амма Аччыгыйа
Уон аҕыстаах эрэттэр Аты сатаан көлүйбэттэр. И. Гоголев
Санников саамай бастыҥ ыттарын көлүйэн, мууһу үрдүнэн ол арыы диэки түһүнэн кэбиспитэ. П. Филиппов
2. көсп. Кими эмэ күүскэ үлэлэт. ☉ Заставлять кого-л. усиленно, много, напряженно работать
Уолбутун сайын үчүгэй аҕайдык көлүйэн эрэллэр, — диэн иһигэр Хаадьы үөхсүбүтэ. М. Доҕордуурап
Баайдарын үлэнэн көлүйэн Ыарахан таһаҕас тастарар. Эрилик Эристиин
3. көсп. Туох эмэ күүһүн үлэҕэ туһан, туһаҕа таһаар. ☉ Использовать что-л. (напр., силы природы), превращая (их) в полезную для людей энергию
Өрүстэр үлүскэннээх сүүрүктэрин көлүйэн, элэктэриичэстибэ уотугар эргитиэхпит. Амма Аччыгыйа
Үөрэх күүһүн көлүйэн, өссө үксү үөдүтүөхпүт, Үөйбэтэҕи үөскэтиэхпит. Күннүк Уурастыырап
Элэктэриичэстибэ күүһүн үлэҕэ көлүйдүбүт. М. Доҕордуурап
♦ Ат гынан миин, оҕус гынан көлүй — 1) аҥардастыы баһылаан көлөһүннээ. ☉ Жестоко, нещадно эксплуатировать кого-л., выжимать все соки (пот) из кого-л. (букв. ездить как на лошади, запрягать как быка)
Оттон баайдар кыра дьону ат гынан миинэн, оҕус гынан көлүйэн, көрүлээн олоорторо. Эрилик Эристиин; 2) атаҕастаан-баттаан сорун сордоо, муҥнаа-эрэйдээ. ☉ Бесчеловечно притесняя, угнетая, причинять кому-л. тяжелые страдания
Аҕыс суол арахсыытыгар …… тиийдэҕинэ сирэйин-хараҕын дэлби сынньан …… оҕус гынан көлүйүөм, ат гынан айааһыам. Ньургун Боотур
Фашистар Улуу Арассыыйа норуотун оҕус гынан көлүйээри Уһуктаах кылыстарын Уун-утары ууммутунан Улахан уулуссаларын Ортотунан хаампыттара. С. Васильев
др.-тюрк. көл

туохт.
1. Эмиий тумугун уоскунан оборон үүтүн ис (оҕо уонна үүтүнэн иитиллээччилэр төрүөхтэрин туһунан). ☉ Сосать грудь матери (матки), высасывать из неё молоко (о ребёнке, детёныше млекопитающих животных)
Күөх тугуттар ийэлэрин эмэннэр Чуп-чубугурастар, күннээн эрэллэр. С. Данилов
Махсыымка эрэйдээх, ийэтин эмиийин эмэн, уоһа боллойон олороро субу баар ээ. Софр. Данилов
[Кулунчуктар] ийэлэригэр тиийэн үҥүлүйэн, эмэн чубурҕаппытынан бараллар. В. Протодьяконов
2. Айаххар илдьэ сылдьан уоскунан соппой, тылгар мөкүнүҥнэт. ☉ Держать что-л. во рту, разминая губами, языком, сосать что-л. Оҕо тарбаҕын эмэр. П. Тобуруокап
Оҕото кэмпиэт аҕалан биэрбитин, онтун эмэ-эмэ: «Ити кэһиилэри ким аҕалан биэрдэ?» — диэн ыйытар. Күндэ
Хата киһиҥ кыһаммат, суоскатын эмэн чобурҕата сытар. С. Ефремов
△ Тугу эмэ айаххар уган уоскунан эпсэри ылан обор, соппой (хол., хамсаны). ☉ Втягивать, всасывать губами что-л. в рот, сосать что-л. (напр., трубку)
Сыгынньах ойуун уотун иннигэр арбайан, хаана болодуйан, хамсалаах табаҕын эмэн соппойо-соппойо, эмиэ саҥата суох олорбута. Н. Якутскай
3. көсп. Олохсуйан, ааһан-араҕан биэрбэккэ, киһи күүһүн ыл, кэбирэт (ыарыы, санаа-оноо туһунан). ☉ Подорвать, расшатать здоровье, причинить страдания (о болезни, о длительной тупой боли, переживаниях)
Өлөксөөс ахтылҕан маннык күүстээҕин, сүрэҕи-быары маннык ыарыылаахтык эмэрин урут сэрэйбэт этэ. В. Гольдеров
Бу киһи сүрэҕин-быарын эмэр, сааһын сарбыйар улуу аһыыттан кинилэри хайдах гынан быыһыах баарый. Н. Түгүнүүрэп
Хомойуох иһин, кини уһуннук олорботоҕо. Саамай күөгэйэр күнүгэр сылдьан, ыарахан ыарыы эмэн, бэрт уһуннук ыалдьан өлбүтэ. СМН ТС
4. көсп., кэпс. Кими эмэ көлөһүннээ, үбүн-аһын бэйэҕэр иҥэрин, мөлтөт-ахсат. ☉ Эксплуатировать кого-л., выжимать пот из кого-л.
Үрүҥ күн анныгар үлэһит кылаас күүһүн хааннаах хара көлөһүнүн хапытаал-хабала эмпиттэрэ. П. Ойуунускай
Бэһиэлэйэп мин хара көлөһүммүн эмпитин харахтаах бары көрбүт суола ини. Амма Аччыгыйа
Баайдар бырыһыанынан, хабаланан дьон сүмэтин эмэн олорбуттара аны уурайыахтаах. М. Доҕордуурап
5. көсп. Төлөрүппэт гына ыга ыл (омсолоох куһаҕан дьаллык туһунан). ☉ Засасывать, затягивать кого-л. (о каком-л. пороке, дурной привычке)
Тоойуом, кэбис, итинник этимэ. Арыгы эмэн ылбытын киһи эрэ билбэккэ хаалар. Э. Соколов
ср. др.-тюрк. ем, тюрк. ем, эм ‘сосать’

туохт.
1. Айаххар уган баран, уоскунан эпсэри ылан күүскэ соппой. ☉ Всасывать, втягивать губами что-л. в рот, сосать что-л. (напр., трубку)
Уол туох да саҥата суох мутук хамсатын ылан оборбута буола-буола, уот диэки көрөн олордо. А. Софронов
Харалаампый көмүрүөнү оборон суубурҕатта. Софр. Данилов
Эн балык уҥуоҕун илдьи ыстаан симэһинин эмэр үгэстэн, эттэн уҥуоҕун силиитин оборон ылар буол. Р. Баҕатаайыскай
2. Салгын күүһүнэн бэйэҕэр эҕирийэн ыл (хол., туох эмэ хайаҕаһынан, көҥдөй тугунан эмэ). ☉ Вобрать что-л. в себя втягивающим движением (напр., через шланг или трубочку)
Массыына буочукалаах ууну дьөлө оборон ылар. Эрилик Эристиин
[Эмчит] үс күн эмтээн, уҥуоҕунан оборон (сүллэрдээн) ыарыыны тоҕо тардан ылар. ПНИ АДХ
Сорох усулуобуйаҕа аллара түһэр сүүрээн олус түргэн буолар, онон акыйаан үрдүгэр сүүнэ улахан оборон ылар хайаҕас үөскээччи. ДьДьДь
3. Батары киирэр гына бэйэҕэр тардан ыл (хол., кута, оборчо туһунан). ☉ Засасывать, затягивать, вбирая в себя (напр., о трясине, топи). Кута тугу барытын оборон ылар
△ Инчэйиэр диэри бэйэҕэр иҥэрин (хол., туох эмэ убаҕаһы). ☉ Всасывать, впитывать что-л. жидкое (напр., воду)
Таҥаһым ууну оборон ыараан хаалла. М. Доҕордуурап
[Оҕо] саппыкыта ууну баһан, соно, таҥаһа ууну обороннор, дьаакыр буолан таҥнары тардыбыттар. И. Федосеев
Ити элэмиэннэри үүнээйи почва суурадаһыннарыттан ууну кытта силиһинэн обороро. ФНС ОС
△ Атын туохтан эмэ бэйэҕэр сыһыаран ыл (хол., сыстаҥнаһы, инчэҕэйи). ☉ Впитывать что-л. вязкое (напр., жир)
Оборторор кумааҕы сыа бээтинэтин бүтүннүүтүн оборон ылыар диэри хас да төгүл өтүүктэнэр. ДьХ
Бу таас тугу барытын оборор, бэйэтигэр тардар аналлаах. ПАЕ ЭАБ
4. көсп. Быһа эм (хол., киһи этинхаанын, дууһатын); ким эмэ чэгиэн туругун айгырат. ☉ Высасывать все соки, силы из кого-л.; сосать (о тупой длительной боли)
«Ити киһини кытта уһун уоту оттон олоруоҥ суоҕа, симэһиҥҥин оборон сиэн баран сирэн быраҕан кэбиһиэ», — диэбитэ. В. Титов
«Хаарыан ынахтан, үрүҥ көмүс манньыаттан матарым кэллэҕэ» диир санаата кини сүрэҕин быһа оборор. М. Доҕордуурап
Уола улуус сүмэтин оборон чупчуруйбута. С. Васильев
♦ Супту обор — 1) кэпс. кими эмэ көлөһүннээн, барытын бэйэҕэр иҥэрин, апчарый (хол., үбүн-аһын). ☉ Эксплуатировать кого-л., выжимать пот из кого-л., сосать, пить кровь из кого-л.
Саха киһитэ ыраахтааҕы былааһа дьадаҥыны-мөлтөҕү умса баттаан хара көлөһүнүн супту оборорун билбитэ. П. Ойуунускай
[Манчаары:] Чоочо улууһун иһинээҕи тулаайах үбүн-аһын барытын былдьаан-талаан ылар, тиийиммэт-түгэммэт хааннаах хара көлөһүнүн супту оборор. В. Протодьяконов; 2) ким эмэ өйүн-санаатын, сүрэҕин сүүй. ☉ Свести с ума, пленить, соблазнить кого-л.
Мила Уйбааны супту оборон ылбыта, Марыыҥка умнуллубута. П. Чуукаар
◊ Оборор ньуолахтар биол. — үүнээйи силиһигэр баар, ууну оборорго аналлаах ньуолахтар. ☉ Всасывающие волоски, которые находятся на корнях растений
Силиһигэр баар оборор ньуолахтар үүнээйи улаатарыгар улаханнык туһалыыллар. КВА Б
др.-тюрк. өпүр