демагогический; демагогическай этии демагогическое высказывание.

разг. мотивировать; бэйэҥ этиигин матыыптаа = мотивировать своё высказывание.

сильно действующий, крепкий; кимиэллээх тыл а) сильное, убедительное слово; б) слово, высказывание, имеющее глубокий смысл.

1. и. д. от эт = выступление (напр. с речью); высказывание; кини этиитин сэргээн иһиттилэр его выступление слушали с интересом; 2. грам. предложение; судургу этии простое предложение; этии чилиэннэрэ члены предложения; этиини ырытыы разбор предложения.

с. 1. (отправление) барыы, киирии; приказ о выступлении сэриигэ киирэр туһунан бирикээс; 2. (действие масс) хамсааһын; революционные выступления ре-волюцпоинай хамсааһыннар; 3. (публичное исполнение, высказывание) тыл этии, тыл көтөҕүү; оонньуу; суруйуу; оҥоруу; выступление артистов артистар оонньооһуннара; выступление журналиста в газете журналист хаһыакка суруйуута.

ситим. сыһыан холб. Саҥарааччы инники этиллибиккэ «өссө ити кэннэ» диэн суолталаах утарар сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает уступительно-противительные отношения, присоединяя субъективное высказывание мысли к предыдущей (после всего этого). Уонна баран булан ыл!
□ Боккуойу да син биир мин курдук муҥнаабытыҥ буолбат дуо, уонна баран. А. Софронов
Эйигиттэн ханнык да тыйыс киһи тахсыа суох, уонна баран алмаас үлэтин кыайыаҥ дуо! А. Фёдоров

аат.
1. тыл үөр. Этиигэ предмет аатыгар сэргэ атын ааты биэрэн быһаарар этии чилиэнэ. ☉ Приложение (второстепенный член предл., к-рый служит для пояснения и уточнения других членов предл., выраженных сущ.)
Даҕаамыр икки өттүнэн сопутуойунан араарыллар. ЧМА СТСАКҮө
Даҕаамыр соҕотоҕун этии кэрчигэ буолар. АНВ СТУ
Сэһэҥҥэ бэрт элбэх даҕаамыр уонна кыбытык тыл туттуллубут. «ХС»
2. Таарыйа тугу эмэ тоҕооһугар этии, кимиэхэ-туохха эмэ сыһыаннаан этии. ☉ Уместное высказывание, отступление, реплика в адрес кого-чего-л., замечание
Даҕаамырга аҕыннахха, Налбыһахпыт куоракка ханнык ааттаах уулуссаҕа Харбыыл дьиэни туттунан Олорбутун суруйумуум. Күннүк Уурастыырап
Дириэктэр ол хаһан эрэ оҥорбут өҥөтүн тыл даҕаамырыгар санатан аһарар үгэстээх. В. Титов

I
1. даҕ. Сору-муҥу аҕалар, олус эрэйдээх. ☉ Причиняющий мучения, приносящий страдания, мучительный
Муҥнаах үлэ.  Муҥнаах оҕо төрөөн муҥнаан эрэҕин ээ, тугу этиэм баарай. Н. Неустроев
Ыалдьыы буолбатах, кырдьыы миигин ордук кыайда быһыылаах. Уонна бу бэйэтэ да муҥнаах атах. Амма Аччыгыйа
2. аат суолт. Эрэйи-муҥу көрө сылдьааччы, эрэйгэ түбэспит киһи. ☉ Человек, заслу живающий жалости, сострадания, мученик, страдалец
Микиитэ балыйтар даҕына эбэтэр кырдьыгын итэҕэттэрбэтэҕинэ кыайан саҥарбат муҥнаах. Ам ма Аччыгыйа. Уонна курус харахпынан Умнаһыттары көрөбүн, Ол муҥнаахтары аһына Саха буолбуппуттан үөрэбин. С. Данилов. Муҥнаах булугас, эрэйдээх этигэс диэччилэр дии, баҕар биһиги да ҕаны кэлиэхтээх киһибитин хайдах кө рөрү-истэри сүбэлэһэн көрүөхпүт. Ту марча
II
аат эб. Саҥарааччы аһынар иэйиитин көрдөрөр. ☉ Выражает жалость, сочувствие говорящего
Оҕо муҥнаах хайдах гыннаҕына үчүгэйин бэйэтэ да билбэтэ буолуо. Софр. Данилов
Сүрэҕим муҥнаах сэрэйбитэ! П. Тобуруокап
△ Хомойуу-аһыйыы дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок сожаления. Ким эрэ кө түттэ Мөһөөҕүм муҥнааҕы? П. Т обуруокап
△ Этиллэр санаа саҥарааччыга сыһыаннаах буоллаҕына, үҥсэргээһин, кэмиринии дэгэттэнэр. ☉ Если высказывание относится к говорящему, то имеет от тенок жалобы, сетования
Өлгөм үүнүүт тэн өлүүлэммэтэх, Соболоҥ бөҕөт төн солуйбут Уһун муҥнаах Мин баарбын. С. Зверев

1. аат.
2. Ыйытыыга хоруй, харда. ☉ Высказывание, сообщение, вызванное вопросом, ответ
   Хаппытыан хаһан да Халлаанын эрэнэр, Мэлдьи биир эппиэтэ Биһиэхэ иһиллэр. П. Тобуруокап
   Миитэрэй ити боппуруостарга эппиэт көрдүү сатыыр да, туһа суох. Күрүлгэн
   Дьүкээгирдэр хантан кэлбиттэрэй? Бу ыйытыыга чуолкай эппиэт суох. КАВ ХНК
3. Туохха эмэ (хол., сурукка) харда. ☉ Реакция, отклик на что-л. (напр., на письмо)
   Чүөчээски үнүрүүн укпут суруга суох гынан баран, ханнык да эппиэт мэлигир этэ. Суорун Омоллоон
   Үрдүк сололоох ыраахтааҕы көрдөһүүнү ылыммытын туһунан Ис дьыала миниистирин суһал эппиэтэ кэлбитэ. П. Филиппов
   Сеня кини суругун ылбыт буолуохтаах, туох эрэ эппиэт кэлэр? М. Доҕордуурап
4. Садаача суотун, ханнык эмэ соругу, боппуруоһу быһаарыы түмүгэ. ☉ Результат решения задачи, проблемы, ответ
   Учуутал остуолугар оҥоһуллубут аналлаах таблоҕа оҕолор эппиэттэрин көрдөрөр кыра лаампалар умайаллар. Н. Лугинов
   Сеня эксээмэҥҥэ билиэтигэр куруук толору эппиэти биэрэр. «ХС»
   Математика уруогар садаача эппиэтин бэйэ толкуйдаан таһаарбытыттан ордук үөрүү кыра оҕоҕо суох. ПАИ СМС
   4
   эппиэтинэс диэн курдук. Өйдөтүүлээх үлэ нуктаан, Өрөбөлүссүөннэй кылаан сыппаан, Илиилэрин аллара ыһыктыбыттар, Эппиэтэ суох алаарыһа сылдьыбыттар. С. Васильев
   Сиэбитаһаабыт, уорбут-алдьаппыт өттө билигин суут иннигэр эппиэти сүгэр. В. Титов
   «Буруйдаахтары эппиэккэ тардыбатахха, үлэ дьиссипилиинэтэ ыһыллыан сөп!» — Ордуосап лоп бааччы саҥарда. «ХС»
5. даҕ. суолт. Хоруйдуур, хардарар. ☉ Совершаемый в ответ, ответный
   Эппиэт да тыл суох. ПЭК СЯЯ
   Орунбаевтар сөбүлээбит эппиэт тэлэгирээмэлэрэ ылыллыбыта. Эрилик Эристиин
   Бүтэрээччилэр ааттарыттан кылаас старостата Алена Никитина эппиэт тылы эттэ. Т. Находкина
   ♦ Эппиэтэ илиитигэр — олус бардам, кими да истибэт (киһи). ☉ Человек, который действует по личному произволу, самодур. Ээ, ол киһи эппиэтэ илиитигэр

1. аат.
2. Тылынан санааны атастаһыы, сэһэргэһии. ☉ Разговор, обмен мнениями, беседа
   Кылгас кэпсэтии. Эйэлээх кэпсэтии. Кытаанах кэпсэтии.  Кэпсэтииттэн сүбэ ордук, баайыттан туомтуу ордук (өс хоһ.). Кэпсэтиибит уруккутун курдук көрдөөхтүк тахсыбат буолла. Амма Аччыгыйа
   Кэлэр-барар дьон кэпсэтиилэрэ, күлсүүлэрэ дэлэй. Дьүөгэ Ааныстыырап
3. Кимниин эмэ туох эмэ боппуруоска усулуобуйа түһэрсии, хардарыта сөбүлэсэһии. ☉ Соглашение, договоренность с кем-л. по какому-л. вопросу
   Кэпсэтиини кэстэххинэ Кэннигэр, иннигэр Кэнтиги тэриниэҕиҥ, Үрүҥ тыыҥҥын Үстэ иһиллиэҕим. П. Ойуунускай
   [Бииктэр:] Кэпсэтиибит курдук, [хамнаскын] үлэҕин толордоххуна ылыаҥ. Суорун Омоллоон
   Урут баайдар оҕолорун чааһынай кэпсэтиинэн судаарыскайдарга үөрэттэрэр этилэр. Бэс Дьарааһын
4. Тугу эмэ ырытан, сыана быһан санааны этии, үллэстии. ☉ Высказывание своего мнения по какому-л. вопросу, обсуждение, дискуссия
   Райком бюрота саҕаланна, Араатар, кэпсэтии аһылынна. С. Васильев
   Кэпсэтиигэ бастакы тылы Алексей Васильевич ылла. С. Никифоров
   Дакылаат кэнниттэн кэпсэтиигэ киирэллэр. Н. Якутскай
5. эргэр. Кыыһы кэргэн ыйытыы, көрдөһүү (кыыс дьонуттан). ☉ Сватовство к девушке (через ее родных)
   [Дьарааһын:] (холуочуйбут киһи быһыытынан) Хата, кэпсэтиини кэпсэтэн бүтэрэн малааһыны тэрийиэххэ. Уйбаан Бырдаахап кырдьаҕас, Марыына диэн оҕоҕун биһиги ыйыта кэлэн олоробут. Н. Неустроев
   [Захар:] Сибиэтэ, оччоҕо мин эн үөрэххиттэн төннөн кэлбитиҥ кэннэ, күһүн кэпсэтии оҥоруом. Эн дьоҥҥор тугу да этимэ. С. Ефремов
6. даҕ. суолт., тыл үөр. Тылынан саҥаҕа сыһыаннаах, ордук бэлиэ. ☉ Свойственный устной речи, обиходным выражениям, разговорный
   Кэпсэтии стилэ.  Саха бүттүүн тылларын иһинэн араарыахха сөп сурук тылын лексикатын уонна кэпсэтии тылын лексикатын. АПС СТЛ
   ♦ Кэпсэтии атын (туспа) буолуо — кытаанахтык аахсыллыа, ситиһиллиэ (саанан этиигэ тут-лар). ☉ Разговор будет другой (говорится с угрозой). [Василий Петров:] Эн, Баай Байбал хоолдьугата, моонньоҕо, бандьыыт буолуоҥ, мин, дьадаҥы Балыксыт күтүөтэ, бассабыык буолуом… Дьэ, аҕаа, оччоҕо кэпсэтии туспа буолуоҕа… П. Ойуунускай. «Оттон төттөрүлэһэр буоллаххытына кэпсэтии атын буолуо», — Васильев сыгынньах нагаанын ылан остуолга уурар. И. Бочкарев. [Паабылап:] [Күндү тааһы] арай мин булуум, оччоҕо баҕас… Ити дирээни кытта кэпсэтии атын буолуо этэ… Н. Туобулаахап. Үгүс (элбэх, туох да) кэпсэтиитэ суох — элбэхтик быһаарса барбакка эрэ. ☉ Без лишних разговоров
   Уол …… туох да кэпсэтиитэ суох биир хардаҕастаах уоту тутан баран, дьонун диэки сүүрбүт. Саха фольк. Чэ, үгүс кэпсэтиитэ суох, күн сарсын уолгун куоракка киллэрэбит. Н. Якутскай
   [Чокуурап:] (турар). Чэ, элбэх кэпсэтиитэ суох, сарсыарда «Хаастаахха» оруос быһыытыгар баар буол. С. Ефремов