далааннаа диэнтэн атын. туһ. Улуустары гаастааһын үлэтэ улам далааннанан иһэр

гаастаа диэнтэн хай. аата. Тута баттаһан тыа сирин гаастааһыны быһаара охсуохха наада. «Саха с.»

бардьыгынаа диэнтэн дьаһ
туһ. Бардасов кабина аанын саба тарта, гаастаан бардьыгынатан ылаттаата, хас да бульдозер күрдьэҕин сиргэ тиийэ аллара түһэртээтэ. В. Яковлев. Петя кыратык испитэ төбөтүгэр тахсан, араас тылга тииһэр: «Атаһым куотан көрбөт ээ, мин сүрэҕэр итии доруобунньугу бардьыгынатыам этэ!» М. Доҕордуурап

бирилээ диэнтэн дьаһ
туһ. Киэһэлик солооһуҥҥа сылдьар оҕолор, «Урал» массыынаҕа олорон, бөһүөлэккэ бирилэтэн кэллилэр. П. Аввакумов
Кинилэр киэһэ, күн дьааһыгырыыта Өнөр эбэтэ диэн ааттанар улахан күөлгэ матасыыкылынан бирилэтэн кэлбиттэрэ. И. Федосеев
Айаан, баттаҕын өрө-таҥнары суураланаат, тыраахтарын гаастаан бирилэттэ. Софр. Данилов

аат.
1. Хайааһын хайа диэки буолара, оҥоһуллара, туһаайыы. ☉ Линия движения, направление, курс движения кого-чего-л.
Куттанымаҥ, тыал хайысхата уларыйан эрэр. Н. Якутскай
Айаҕалыы сатаан, баран иһэр хайысхаларын хаста да уларытан көрдүлэр. П. Филиппов
Хайысханы быһаарар туһугар, куомпаһы көнө ньуурга ууран баран, тылбыытын тас диэки тардыахха наада. КЗА АҮө
2. Үлэ ханнык суолунан барара, оҥоһуллара. ☉ Направление деятельности кого-чего-л.
Үлэ араас хайысхатынан идэтийбит биллэр-көстөр дьоммут түмсэн, эмиэ төбөлөрүн сынньаллар. Н. Борисов
Племенной үлэҕэ эмиэ уларыйыы күүтүллэр. Бу хайысханы сайыннарарга уолдьаста. «Саха с.». Туймаада хочотун барытын гаастыахпыт. Иккис хайысхабыт — гаас турбата бөҕө буолуута. «Кыым»
3
туһаайыы 2 диэн курдук. [Павлов В.С.] барыта алта төгүл Ленинград көмүскэлин хайысхатыгар Псковскай уобаласка уоттаах сэриигэ киирсибит. ХБИДК
4. Туох эмэ сайдар суола, туохха эмэ үөскээбит туспа сүүрээн. ☉ Направление, течение, тенденция (напр., в искусстве, науке). Баал Хабырыыс талаанын хайысхатынан лиирик поэт этэ. Софр. Данилов
Рок хайысхата олус элбэх. «Кыым»
Чорботон бэлиэтээтэххэ, бу уус-уран айымньы научнай хайысхалаах. А. Чугунов
Муус скульптурата — аан дойду ускуустубатыгар саҥа хайысха. ЗАН А

туохт.
1. Атахтаргынан сиргэ тирэн, тирэнэн тур, тугу эмэ баттаан тэбис. ☉ Стоять, ходить, наступать на что-л., топтать что-л. Захаровна өс киирбэх кирилиэс биир туорайыгар аҥаар атаҕын үктээн иһэн, тохтуу түстэ. Амма Аччыгыйа
Кытархай бачыыҥкатын буорга батарыта үктээтэ. А. Фёдоров
Көстөкүүн тоҥон сүүрэрхаамар икки ардынан тоҥ хаар устун чоочур-чаачыр үктээн истэ. Күндэ
Маппый оҕонньор сэргэхтик туттан, абырҕалы тоһута үктээн, кутааҕа быраҕаттаата. А. Фёдоров
2. Кирпииччэ оҥоһуллар буордаах туой булкуллубут хойуу бадараанын атаҕынан тэпсэн бэлэмнээ уонна киэпкэ кутан оҥор. ☉ Для изготовления кирпича месить ногами глину и заливать её в формы
Хотугу тумус тыа анныгар баар кумахтаах элгээн үрдүгэр кирпииччэ үктээтим. Эрилик Эристиин
— Оттон кирпииччэни үктүөххүтүн? — Сөптөөх буор суох. Н. Габышев
Оҕолорум көмөлөрүнэн биэс сүүс кирпииччэни үс күн үктээтим. Ф. Постников
3. Төһө эрэ ыйааһыннаах буол (сүөһү туһунан этэргэ). ☉ Иметь тот или иной вес, тянуть на сколько-л. (о скоте)
Марфа көрөр ньирэйдэрэ саҥа дьыллааҕы ыйааһыҥҥа иккилии сэнтиниэртэн ордуктуу үктээбиттэр. «Кыым»
Эҥинэ бэйэлээх сиэнчэр ынахтар үктүүр орто ыйааһыннара түөрт сүүс киилэттэн ордубута. «Кыым»
Күһүнүгэр кыра, ырыган сүөһү төһөлөөҕү үктүөй. ВМП УСС
4. кэпс. Гаастаа, гаастаан биэр (массыына айанын түргэтэтэн). ☉ Давить на газ (автомобиля), с силой нажимать на педаль газа, газовать
Суопардар даҕаны син үктүү сатыыллар — сүүрбэччэ көһү баара-суоҕа үс чаас кэриҥинэн астаран [кэллилэр]. С. Руфов
5. харыс. т. Киирэн биэр, түбэс (хол., хапкааҥҥа — кыыл туһунан). ☉ Угодить куда-л. (напр., в капкан — о звере)
Кадровай булчут саһыл араас адьынаттарын билэрэ, ол эрээри сохсоҕо киирэн биэрбит, хапкааҥҥа үктээбит саһыллар …… хайдах аһаан-сиэн сылдьалларын «кэпсээн» биэрбэттэрэ. ЯАМ ҮүСС
Адьырҕалар быыс-арыт булан биэс сылгыны тартылар, ол эрээри булчут хапкааныгар итиннээҕэр элбэх — сэттэ бөрө үктээтэ. «Кыым»
♦ Бытыгын быһа үктүөр диэри көр бытык
Онтон биһиги Макарбыт бытыгын быһа үктүөр диэри үөрэнэ сатыы сылдьыыһы быһыылаах. Дьүөгэ Ааныстыырап
Бытыкпын быһа үктүөхпэр диэри олордум ини, ити уостарыгар уоһахтара куурбатах оҕолорго үөрэттэриэм ини. «ХС»
Иҥнэри үктээ көр иҥнэри. «Ороспуой, хара түөкүн олохпун иҥнэри үктээтэҕин көрүҥ эрэ!» — диэн улаханнык саҥарда, хараҕын тулатыгар уу мунньуһунна. А. Софронов
Бу олохпутун өстөөх соҕотохто иҥнэри үктээн, күөдэл таһаа оҥоруо дии санаатахпына, айахпар ас барбат, утуйар уум көтөр. Н. Лугинов
Күөх оту тосту үктээбэт (киһи) көр күөх I. Күөх оту тосту үктээбэтэх килбик кыыс оҕо. Амма Аччыгыйа
Нээстээр оҕонньор кыргыттара Балбаара, Марыына — күөх оту тосту үктээбэт барахсаттар. Бэс Дьарааһын
Кылыыны үктээ көр кылыы I. «Бастаата!» — диэн ордук санааһын Быстыбыт илимэр иҥнимээр. «Кыайда!» — диэн кыраҕы кыҥааһын Кылыытын үктүүргэ тиксимээр. Р. Баҕатаайыскай
Олук үктээ көр олук. Василий эмиэ убайдара олук үктээбит суолларынан үөрэнээри куораттаабыта. Д. Кустуров
Профессор Е.И. Убрятова бу үлэтэ саха тылын говордарын үөрэтиигэ эмиэ бастакы олук үктүүр улахан ырытыынан буолар. АНК СБТЛ
Суолла үктээ (ас, арый, солоо) көр суол. Баҕар, ол сахха тыллыбыта буолуо бу идэҕэ умусулҕан. Баҕар, өбүгэлэр күн көмүс табатын туһунан номохторо суол үктээбитэ буолуо. ВВ ЫСЫ
Сыыһа үктээ көр сыыһа. Ол биирдэ сыыһа үктээн оҥорбут ыар буруйун өстөөхтөрүн хаанын тоҕон ситиспитэ боруостуоҕар сөпкө дылы. П. Аввакумов. Үктээн биэрдэ — сыыһа быһыыланан, бөрүкүтэ суох балаһыанньаҕа түбэстэ. ☉ Совершить оплошность
Соколов бэйэлээх ол биһиги аайы үктээн биэриэ баара дуо? С. Никифоров
Киһилэрэ, биирдэ үктээн биэрэ сылдьыбыт киһи, дэҥҥэ-дуҥҥа олоҕун аны сатаан үүйүллүбэт гына алдьаттаҕына көҥүлэ. В. Яковлев
◊ Дьөлө үктээ көр дьөлө
Кини ийэтэ сыгынньах атаҕын дьөлө үктээн кэбиһиэххэ айылаах. Амма Аччыгыйа
Оһуор үктээ көр оһуор. Ойуу-дьарҕаа тирэҥсэлэр Оһуор үктээн киирдилэр. С. Данилов
Сайынын буур тайах, кытыгырас таба киирэн ыраас уутун ыймахтаан утахтарын ханнараллара, кыһынын кырпай хаарыгар куттас куобах оһуор үктүүрэ. «ХС»

I
аат. Быартан тахсар, ас буһуутугар көмөлөөх араҕастыҥы от күөҕэ дьүһүннээх анал хааҕа сылдьар хабархай симэһин. ☉ Жёлто-зелёная горькая жидкость, выделяемая печенью, желчь
Оҕус атыыры үөһүн тоҕо сиэлийэн кэбиспит. Амма Аччыгыйа
Даайа үөһэ тааһыран ыалдьар. Суол т. Чистотел быары, үөһү эмтииргэ, бактыарыйалары, үөнү-көйүүрү утары охсуһарга улахан ситиһиилээхтик туттуллар. МАА ССКОЭ. Ас быартан үөс уонна ноор быччаххайдарын симэһинэ тахсар оһоҕосторун маҥнайгы салаатыгар тиийэн салгыы буһар. ББЕ З
♦ Үөс (үөс-батааска) биэримэ — киһиэхэ тугу эмэ утары этэргэ кыах биэримэ, истэ да сатаама. ☉ Не давать кому-л. возможности возражать
Түмэппий аккаастанан көрбүт да, Лэкиэс үөс-батааска биэрбэтэх. В. Титов
Кыыһырдын хайаатын, олох үөс-батааска биэримэ. «ХС»
«Бырааттарым, балыстарым олус кыралар, дьиэҕэ-уокка ньэгирэ суох дьон», — эҥин диэн Сафьян онон-манан эргитэн аһара-куоттара сатаабытын анарааҥыта үөс-батааска биэрбэккэ сөбүлэһиннэрэн кэбиспит. «ЭК»
△ Кими да утарылаһыннарыма, утарсар кыаҕы биэримэ. ☉ Не давать спуску кому-л.
Үөс-батааска биэрбэтилэр — ыты сарсыҥҥы күн дьиэттэн суох гынарга дьүүллээтилэр. Амма Аччыгыйа. Үөс курдугунан көр — өһүөннээхтик көр. ☉ Смотреть злобно, сердито, негодующе
Чугаһаабыттарын кэннэ көрбүтүм: биирдэстэрэ хара бытыктаах үөс курдугунан көрбүт киһи, доҕоро — эдэр ньыламан маҥан оҕо киһи эбит. Н. Неустроев. Үөскүн тыыттар кэпс. — кимиэхэ эмэ улаханнык өһүргэн, кимтэн эмэ хоргут. ☉ Сильно обидеться, затаить глубокую обиду на кого-л.
Кинини кириитикэлээбиттэриттэн үөһүн тыыттаран саалаттан тахсан барда. НАГ ЯРФС II. Үөһүгэр киирэр — эр ылан наһаалыыр, аһара барар, үлүһүйэр. ☉ Перебарщивать, перехватывать через край
[Аппысыар:] Һэ-һэ, көр эрэ, үөһүгэр киирдэ ээт. [Ньукулай:] Тохтоо, өлбүт дии, көрбөккүн дуо? Күндэ. Үөһүм да быстыа буоллар — туох да буолбутун иһин, хайаан да (тугу эмэ ситиһэн, оҥорон баран тэйиэм диэн суолтаҕа). ☉ Во что бы то ни стало, чего бы это ни стоило (добьюсь своего — букв. хоть у меня аорта лопнет)
Үөһүм да быстыа буоллар үлэбин бүтэрэн баран биирдэ барыам. НАГ ЯРФС II
Үөһүм да быстыа буоллар кини да бэйэлээхтэн ситиһэр күнүм үүнүөҕэ. «ХС». Үөһүн тап — манньытар, бэйэҕэ тардар ньыматын бул. ☉ Находить подход к кому-л., располагать к себе кого-л. (букв. в желчь его попадать)
Аргыстай сүрүн болҕомтотун ити дьахтарга уурарга, хайаатар даҕаны үөһүн табарга сананан, сыа буолан сымнаан, арыы буолан ньылҕарыйан киирэн кэпсэтэ олордоҕо. И. Никифоров
— Булан сатаан кэпсэтэҕин ээ. — Тыый, үөстэрин табар куолу. «ХС». Үөһүн тартарар — улаханнык өрүтэ тыына-тыына бөтөр курдук саҥа таһаарар (күүскэ ыалдьыбыт, улаханнык куттаммыт эбэтэр соһуйбут киһи). ☉ Испускать вопль, издавать громкий гортанный крик (от болезни, испуга или неожиданности)
Үс төгүл Үөһүн тартаран Үөгүлээн баран, Өрүтэ көтөн Өттүгүн охсунна. П. Ойуунускай
«Бу уол уорбут!» — диэн ойуун эппитигэр соһуйан, үөһүн тартаран баран, …… ытаан ньиккирээн барбыта. Эрилик Эристиин
Удаҕан …… төттөрү-таары хааман, чарапчыланан ол-бу диэки көрдө, эмискэ үөһүн тартараат, чинэриҥнээн ылла. Болот Боотур. Үөһүн үөс- тээ — кими эмэ кэһэтэ, үөрэтэ түһэн биэр. ☉ соотв. дать прикурить кому-л.
Биитэр, ол оҕоҕор сытан биэрэҕин дуу, үөскүн үөстэтэҕин дуу? Суорун Омоллоон
Үөһэ тэстэр суола — өһө тобуллар (тэстэр) суола диэн курдук (көр өс II). Булт туһунан кэпсэтии буолла да — Охонооһой үөһэ тэстэр суола. НАГ ЯРФС II. Үөһэ тэһиннэ — 1) үтүө санаата киирдэ, санаата табылынна. ☉ Раздобриться, стать ласковым, любезным
Саһааннаах сүүйэн, үөһэ тэстэн олорор буолан, дьэ ылынна. Эрилик Эристиин
Лөгөнтөй үөһэ тэстэн үөрэкөтө кэпсэппититтэн, Уйбаан, дьыала табыллар буолла дии санаан, улаханнык эрдийдэ. Р. Кулаковскай
— Бу үйэҕэ ыҥырбат этилэр дии, аны туох имнэнэн, үөстэрэ тэһиннэ, ийэтэ дьахтардыы билиэх-көрүөх баҕата баһыйан кэллэ, — тугу сыыбыргыыллар? Р. Кулаковскай; 2) туохтан эмэ көнньүөрэн, дуоһуйан тохтообокко саҥаран бар. ☉ соотв. язык развязался
Эмээхситтэр үөстэрэ тэстэн былыргыларын түөстүлэр. Н. Апросимов
◊ Үөс алтан түөлбэ. — алтан сыыҥканы кытта холбуу уһаарыллыбыта, хорҕолдьун (саһархайдыҥы дьүһүннээх). ☉ Сплав меди с цинком, жёлтая медь, латунь
Үөс алтан киһи мэтириэтэ дьырайан турар эбит. Д. Говоров
Ыстаал тимир сындааһыннаах, Үөс алтан сүрүннэрдээх, Хара ханааттардаах, Сыып тимир тымырдардаах Күлгүөһүннээх, күлүмнээбит Күтүр өлүү сэптэрим Күөстүү оргуйа тураллар эбит. С. Зверев. Үөс тардар — сүөһү бүөрүттэн сиһин тоноҕоһун бата баран, өрөҕөтүгэр тиийэр чараас эт. ☉ Тонкий слой внутреннего мяса, плотно прилегающий к хребту от почки до диафрагмы. Үөс тардары сулуйан ылан идэһэлэммит киэһэҕэ буһарыллар
□ Бары даҕаны урукку курдук чоҕочу салаары, үөс тардар үтээри, идэһэ сиэри тоҥоту кэтэспиттэрэ ыраатта. Далан
Харабыл начаалынньыгар оҕус үөс тардарын буһаран, хобордоох муҥунан көтөҕөн илдьэн, иннигэр ууран биэрдэ. А. Сыромятникова
ср. др.-тюрк. өт, тат. үт ‘желчь’
II
1. аат.
1. Туох эмэ киинэ, киин өттө (хол., сир, дойду). ☉ Центральная часть чего-л. (напр., отдельной территориальной единицы, местности). Дойду үөһүгэр
□ Бу дойдубут тэбэр сүрэҕэр, үөһүгэр сылдьар киһи кэпсээниҥ-ипсээниҥ дэлэй буолуо? Н. Туобулаахап
Илиҥҥи улуустар эргийэр үөстэригэр соҕотоҕун түөлбэлээн хаалбыт дэриэбинэҕэ уот курдааһыны туоратан сибээһи тиэрдии боппуруоһа тирээн турар. Н. Якутскай
Үөс, киин, куорат сирдэргэ — Үгүс харчылаах эрэ буол. Аара суолга сылдьарга — Аттаах аргыһы эрэ бул. «Кыым»
△ Туох эмэ (хол., сир-дойду) саамай бастыҥ өттө. ☉ Самая лучшая часть чего-л. (напр., какой-л. территории)
Сымала кырбаһа баай оҕонньоттор, эһэ баһа буолан олороннор, дойду-сир үөһүгэр ходуһа өҥүнөлгөмүн апчарыйан баай гынан олорор этилэр. Күндэ
2. Өрүс, үрэх уутун сүүрдэр сүнньэ, өрүс сүүрүгүн ортото. ☉ Русло, фарватер реки. Сүрүн үөс
□ Үстүйэлиир салаалаах Үкэрдиирэ күөх оппут Үрэх-өнньүөс үөһүгэр Үтэн-үүнэн үрдээтэ. Күннүк Уурастыырап
Доҕотторо уһун маһынан болуотун өрүс дохсун сүүрүктээх үөһүгэр анньан кэбиһэллэр. Н. Якутскай
Мастар быыстарынан Индигир тас үөһэ тардыылара эҥэлдьиһэн көһүннүлэр. Т. Сметанин
△ Күөл кытылтан ыраах ортотун диэки өттө. ☉ Середина озера
Киэҥ Байкал килэрийэр кэтит үөһүттэн кирилиэс курдук кэккэлэспит сэндэҥэ долгуннар сэлэлээн, Улан Ходо хайатын аннын диэки сырсан ааһа тураллар. Эрилик Эристиин
Аҕата алтахтаан туран, күөлүн кытыытыгар киирдэ, чарапчыланан үөс диэки одууласта. И. Гоголев
Арай ол олордохторуна, отучча бөдөҥ кус хаста да күөлү эргийбэхтээн баран, үөс диэки барылаан түспүттэр. Г. Васильев
3. Ханнык эмэ кэм (хол., түүн, сайын) саамай ортото, үгэнэ. ☉ Середина, разгар чего-л. (напр., лета, ночи)
Хараҥа түүн үөһүттэн соҕотохто мүччү ойон таҕыста. Амма Аччыгыйа
Мин уон икки саастаахпар Өлүөнэ эбэ хотуну сайын чээл үөһүгэр саамай көҕөрөн-наҕаран, ситэн-силигилээн турдаҕына, аан маҥнай көрбүтүм. В. Протодьяконов
Харахтаах көрбөттүк кистээннэр, Хараҥа түүн үөһэ Ыстыыктаах саа уоһугар тирээннэр [аҕатын] Ыстаапка илдьэллэр. А. Абаҕыыныскай
Аһылыгар табыллыбакка Чооруона бу сай үөһэ кэтэҕэ хохойон, букатын эриччи хатан хаалла. У. Нуолур
4. Мас умнаһын киинэ, ортотунан устатын тухары барар кэбирэх, кытархай дьүһүннээх сүрүн курдук этэ. ☉ Средняя, более мягкая красноватая часть ствола дерева, сердцевина. Талах үөһэ. Тамылҕан үөһэ
□ Хатыҥ үөһэ чэй баҕайы күөмэйин үрэр, иһэ-үөһэ бүтүннүү курулуйан ыалдьар. А. Сыромятникова
Сытыы эрбии, үөл мас үөһүгэр Эмти тардан киирэн иһэр. И. Чаҕылҕан
Талах эрэ барыта сүгэ уга буолбат. Үөһэ суох талах сүгэ уга буолар. «ХС»
△ Суруйарга аналлаах, иһигэр хойуу чэрэниилэлээх, уһун синньигэс саарык уруучука киинэ. ☉ Стержень шариковой ручки. Уруучукам үөһэ тохто сылдьар
□ Ол тэрил суона билиҥҥи саарык уруучука суон үөһүгэр холоонноох. Хомус Уйбаан
5. көсп. Туох эмэ (хол., үлэ-хамнас, олох) үгэннээн барар, оргуйар киинэ. ☉ Место сосредоточения, проявления чего-л. в наивысшей степени, центр, гуща (напр., событий)
Поэт куруук олох үөһүгэр сылдьарын, сырдык иһин охсуһууга кыттарын ордорор. Онно кини туттар тэрилэ — ырыа, тойук. П. Тобуруокап
Эдэрдэр билигин олох, үлэ үөһүгэр сырыттахтара. Туох аанньа киһи бу үчүгэйгэ туос иллэҥ буолуой? Н. Лугинов
Эн, Баһылай, оччотооҕута эппит тылгын толорон эмиэ үлэ үөһүгэр сылдьаҕын, олох оргуйар ортотугар олороҕун. С. Руфов
2. даҕ. суолт. Туохха эмэ ордук сүрүн, улахан эбэтэр киин суолталаах. ☉ Имеющий наиболее важное, главное значение в чём-л., стержневой
Тыа сирин гаастааһын туһунан олох үөс боппуруостарын быһаарыы билиҥҥи кэм сүрүн ирдэбилэ буолан турар. В. Скрябин
♦ Сиһин үөһүн тардыам көр сис
Мин эйигин хайата да буоллар, чиккэйэр сиһин үөһүн тарда иликпинэ, уурайбат киһи буолуом эбээт! Ньургун Боотур
Өстөөҕү сиһин үөһүн тардарга Өлөр төрүөх өргөһү ылла, Фашиһы баһын быһарга Бастыҥ ыччат батаһы тутта. Саха нар. ыр. Түптэ тутум үөһүгэр түс көр түптэ
Биһиги, кырдьыгы кистээбэккэ эттэххэ, кэргэнэ ыҥыртаран, түптэ тутум үөһүгэр түһэн киирдэҕэ дии олоробут. А. Бродников
◊ Сис үөһэ көр сис
Хайдах эрэ Уодьуганнарын тутаммын, Умсары баттааммын, Иэннэрин иҥиирин Ибили таһыйаммын, Силбиктээх илиибинэн Систэрин үөһүн чиккэлдьитэр этим?!! П. Ойуунускай
Нухарыйдахха, [кутаа] уот өһөн барар, силиигиттэн, сиһиҥ үөһүттэн соппоҥ тымныы оборор. Амма Аччыгыйа
Мааҕын сарсыарда хотонугар киирээри туран, кыра кытыйаны көптүгэх бэс үөрэни испитэ бараммыт, иһэ сиһин үөһүгэр хапсыччы тардан хаалбыт. Эрилик Эристиин. Үөс кы- нат — өрүс муҥхатыгар кэлин үөс диэки түһэриллэр кыната. ☉ Крыло невода, опускаемое в воду в последнюю очередь, ближе к фарватеру реки
Ыстанан түһэн, муҥха үөс кынатын тартылар. Н. Габышев. Үөс сир — хайа эмэ сир, оройуон, регион нэһилиэнньитин сүрүн өттө түөлбэлээн олорор киин сирэ. ☉ Большой населённый пункт, являющийся центральным для какой-л. местности, района, региона
Бу үөс сиргэ сылдьар киһи эн билэриҥ-истэриҥ буолуо, сэрии сураҕа хайдаҕый? Н. Түгүннүүрэп. Кини Бүлүүтүттэн чыҥха атын дойду. Саамай харахха быраҕыллара, үөс сири кытта ыаллаһа турар буолан эбитэ дуу, мааны баҕайы бөдөҥ киһини кытта аһара мара, кыра киһи аргыстаһа хаамсыбыттарын курдук көстүү. Э. Соколов
Үөс тымыр көр тымыр. Утаакы буолбат, икки ыта абааһы уолун икки атаҕын үөс тымырдарын быһыта тыытан, көхсүн хаанын көҥү сүөкээн кыайаллархотоллор. Саха ост. I. Үөһүн (сиһин үөһүн) (быһа) тарт эргэр. – сүөһүнү, сылгыны иһин хайытан сиһин үөһүн (сүрүн хорук тымырын) быһа тардан өлөр. ☉ Забить скотину, разорвав аорту (древний, в основном ритуальный способ)
Салбаныкы чырбаччы тардылла сытар сүөһүнү түөһүн тылынан харыс кэриҥэ хайа баттаат, сиһин үөһүн быһа тарда охсон кэбиспит. Далан
Түөртээх соноҕоһу үөһүн тардан өлөрдүлэр. Н. Түгүнүүрэп
Сибилигин бу биэни сиһин үөһүн тардар инибин. Р. Кулаковскай
ср. др.-тюрк., тюрк. өз ‘сердцевина, нутро’, др.-тюрк. өгүз ‘река’