туохт.
1. Атахтаргынан сиргэ тирэн, тирэнэн тур, тугу эмэ баттаан тэбис. ☉ Стоять, ходить, наступать на что-л., топтать что-л. Захаровна өс киирбэх кирилиэс биир туорайыгар аҥаар атаҕын үктээн иһэн, тохтуу түстэ. Амма Аччыгыйа
Кытархай бачыыҥкатын буорга батарыта үктээтэ. А. Фёдоров
Көстөкүүн тоҥон сүүрэрхаамар икки ардынан тоҥ хаар устун чоочур-чаачыр үктээн истэ. Күндэ
Маппый оҕонньор сэргэхтик туттан, абырҕалы тоһута үктээн, кутааҕа быраҕаттаата. А. Фёдоров
2. Кирпииччэ оҥоһуллар буордаах туой булкуллубут хойуу бадараанын атаҕынан тэпсэн бэлэмнээ уонна киэпкэ кутан оҥор. ☉ Для изготовления кирпича месить ногами глину и заливать её в формы
Хотугу тумус тыа анныгар баар кумахтаах элгээн үрдүгэр кирпииччэ үктээтим. Эрилик Эристиин
— Оттон кирпииччэни үктүөххүтүн? — Сөптөөх буор суох. Н. Габышев
Оҕолорум көмөлөрүнэн биэс сүүс кирпииччэни үс күн үктээтим. Ф. Постников
3. Төһө эрэ ыйааһыннаах буол (сүөһү туһунан этэргэ). ☉ Иметь тот или иной вес, тянуть на сколько-л. (о скоте)
Марфа көрөр ньирэйдэрэ саҥа дьыллааҕы ыйааһыҥҥа иккилии сэнтиниэртэн ордуктуу үктээбиттэр. «Кыым»
Эҥинэ бэйэлээх сиэнчэр ынахтар үктүүр орто ыйааһыннара түөрт сүүс киилэттэн ордубута. «Кыым»
Күһүнүгэр кыра, ырыган сүөһү төһөлөөҕү үктүөй. ВМП УСС
4. кэпс. Гаастаа, гаастаан биэр (массыына айанын түргэтэтэн). ☉ Давить на газ (автомобиля), с силой нажимать на педаль газа, газовать
Суопардар даҕаны син үктүү сатыыллар — сүүрбэччэ көһү баара-суоҕа үс чаас кэриҥинэн астаран [кэллилэр]. С. Руфов
5. харыс. т. Киирэн биэр, түбэс (хол., хапкааҥҥа — кыыл туһунан). ☉ Угодить куда-л. (напр., в капкан — о звере)
Кадровай булчут саһыл араас адьынаттарын билэрэ, ол эрээри сохсоҕо киирэн биэрбит, хапкааҥҥа үктээбит саһыллар …… хайдах аһаан-сиэн сылдьалларын «кэпсээн» биэрбэттэрэ. ЯАМ ҮүСС
Адьырҕалар быыс-арыт булан биэс сылгыны тартылар, ол эрээри булчут хапкааныгар итиннээҕэр элбэх — сэттэ бөрө үктээтэ. «Кыым»
♦ Бытыгын быһа үктүөр диэри көр бытык
Онтон биһиги Макарбыт бытыгын быһа үктүөр диэри үөрэнэ сатыы сылдьыыһы быһыылаах. Дьүөгэ Ааныстыырап
Бытыкпын быһа үктүөхпэр диэри олордум ини, ити уостарыгар уоһахтара куурбатах оҕолорго үөрэттэриэм ини. «ХС»
Иҥнэри үктээ көр иҥнэри. «Ороспуой, хара түөкүн олохпун иҥнэри үктээтэҕин көрүҥ эрэ!» — диэн улаханнык саҥарда, хараҕын тулатыгар уу мунньуһунна. А. Софронов
Бу олохпутун өстөөх соҕотохто иҥнэри үктээн, күөдэл таһаа оҥоруо дии санаатахпына, айахпар ас барбат, утуйар уум көтөр. Н. Лугинов
Күөх оту тосту үктээбэт (киһи) көр күөх I. Күөх оту тосту үктээбэтэх килбик кыыс оҕо. Амма Аччыгыйа
Нээстээр оҕонньор кыргыттара Балбаара, Марыына — күөх оту тосту үктээбэт барахсаттар. Бэс Дьарааһын
Кылыыны үктээ көр кылыы I. «Бастаата!» — диэн ордук санааһын Быстыбыт илимэр иҥнимээр. «Кыайда!» — диэн кыраҕы кыҥааһын Кылыытын үктүүргэ тиксимээр. Р. Баҕатаайыскай
Олук үктээ көр олук. Василий эмиэ убайдара олук үктээбит суолларынан үөрэнээри куораттаабыта. Д. Кустуров
Профессор Е.И. Убрятова бу үлэтэ саха тылын говордарын үөрэтиигэ эмиэ бастакы олук үктүүр улахан ырытыынан буолар. АНК СБТЛ
Суолла үктээ (ас, арый, солоо) көр суол. Баҕар, ол сахха тыллыбыта буолуо бу идэҕэ умусулҕан. Баҕар, өбүгэлэр күн көмүс табатын туһунан номохторо суол үктээбитэ буолуо. ВВ ЫСЫ
Сыыһа үктээ көр сыыһа. Ол биирдэ сыыһа үктээн оҥорбут ыар буруйун өстөөхтөрүн хаанын тоҕон ситиспитэ боруостуоҕар сөпкө дылы. П. Аввакумов. Үктээн биэрдэ — сыыһа быһыыланан, бөрүкүтэ суох балаһыанньаҕа түбэстэ. ☉ Совершить оплошность
Соколов бэйэлээх ол биһиги аайы үктээн биэриэ баара дуо? С. Никифоров
Киһилэрэ, биирдэ үктээн биэрэ сылдьыбыт киһи, дэҥҥэ-дуҥҥа олоҕун аны сатаан үүйүллүбэт гына алдьаттаҕына көҥүлэ. В. Яковлев
◊ Дьөлө үктээ көр дьөлө
Кини ийэтэ сыгынньах атаҕын дьөлө үктээн кэбиһиэххэ айылаах. Амма Аччыгыйа
Оһуор үктээ көр оһуор. Ойуу-дьарҕаа тирэҥсэлэр Оһуор үктээн киирдилэр. С. Данилов
Сайынын буур тайах, кытыгырас таба киирэн ыраас уутун ыймахтаан утахтарын ханнараллара, кыһынын кырпай хаарыгар куттас куобах оһуор үктүүрэ. «ХС»

туохт. Ким, туох эмэ көҥүлүн былдьаа, көлөһүннээ. ☉ Угнетать, эксплуатировать кого-что-л.
Ыраахтааҕы баттыыр-үктүүр, эргинэр сирин кэҥэтэр иһин халабырдаах сэриини ыытар. М. Доҕордуурап
Норуот кинини баттаан-үктээн олорор ыраахтааҕы, баай былааһа хаһан эстэрин күүтэрэ. Саха фольк. [Манчаары] оннооҕу-маннааҕы баайдар хайдах туттунан, баттаан-үктээн, дьону сүүйэн олороллорун истэн-билэн испит. МНН

1) ступать, наступать на кого-что-л.; үрдүгэр үктээ = наступить на что-л.; атахпын үктээтиҥ ты мне наступил на ногу; тобулу үктээ = продавить, проломить (ногой); үнтү үктээ = а) разбить, раскрошить что-л. наступив; б) перен. разг. поступать грубо и своевольно, проявлять замашки деспота; мүччү үктээ = прям., перен. оступиться; мүччү үктээн түбэстэ он попался (в этом деле) нечаянно; он оступился; күөх оту тосту үктээбэт киһи погов. он не наступит на зелёную травинку, боясь переломить (об очень тихом, смирном человеке); 2) перен. засыпать (напр. завалинку, потолок); сабараанньаны үктээ = засыпать завалинку; кирпииччэни үктээ= готовить кирпич (заливая раствор в формы).

v. to step; үктэл n. step