хатааннаа диэнтэн холб. туһ. Генерал-губернатор Неустроевы хайаан да өлөртөрөргө хатааннаһан туран сойуоласпыт. П. Филиппов
Биһиги манна саха дьонун сиэринэн улаханнык хатааннаһа сатаабатахпыт — ол биир улахан сыыһабыт эбит. «Кыым»

сойуолаа диэнтэн холб. туһ. Көрбүппүт икки мохсоҕол боруллуону сойуолаһан иһэллэр. Н. Якутскай
Эн миигин тоҕо сойуолаһаргын билэбин, эриэн искин тиэрэ тардар үөҥҥүн-күрдьэҕэҕин бүтүннүү ыраас мууска уурар кыахтаахпын, ол иһин. Е. Неймохов
Генерал-губернатор Неустроевы хайаан да өлөртөрөргө хатааннаһан туран сойуоласпыт. П. Филиппов

1. даҕ. Ононманан ньымааттаан, үктэтэн бэйэтин сыалын ситиһэр, угаайылаах, үктэтиилээх, киитэрэй. ☉ Достигающий свою цель хитростью, уловками, обманом; хитрый, лукавый
   Генерал-губернатор бэйэтэ наһаа албын-түөкэй, киитэрэй киһи этэ дииллэр. П. Филиппов
   Арассыыйа сирин иһигэр Албын-түөкэй миэрэни Атаҕар туруордуннар диэн Аҕабыыттары анаабыттара. Эрилик Эристиин
   Айахтарга, чуолҕаннарга — Албын-түөкэй аҥаардаах, Нэпман бииһин, үспүкүлээн Дэлэй барбыт эргиэнэ. Күннүк Уурастыырап
2. аат суолт. Үктэтэн, ньымааттаан, киитэрэйдээн бэйэ сыалын ситиһии; угаайылаах, үктэтиилээх, түөкүн быһыы. ☉ Хитрость, уловка, обман, мошенничество
   Кинитэ суох — бу оҕолуу аһаҕас, ыраас сүрэхтээх, албын-түөкэй диэни билбэтэх сырдык санаалаах киһитэ суох — мин бу дойдуга хайдах олоруохпун, үлэлиэхпин санаам хоппот. Софр. Данилов

даҕ.
1. Хайдах эмэ албастаан тугу барытын бэйэтин туһатыгар эргитэр, албын, угаайылаах өйдөөх. ☉ Хитрый, изворотливый, коварный
Баҕар, былыргы муударай кырдьаҕастар, оҕус бэйэтэ киитэрэйин билэр буоланнар, кутуруга эрэ көнө диэбиттэрэ буолаарай? Далан
Генерал-губернатор Анучин бэйэтэ наһаа албын-түөкэй, киитэрэй киһи этэ дииллэр. Ол курдук туох баар сидьиҥ быһыыны атын дьоннорунан оҥорторору сатыыра. П. Филиппов
Дьону сатаан билэр буолуҥ: сүүлүк, албын, киитэрэй. Пьесалар-1956.
2. Ырааҕы өтө көрөр, мындыр өйдөөх. ☉ Проницательный, прозорливый
Оо, Настаа эмээхсин дэлэ киитэрэй эмээхсин буолбатах — Уйбааскы ыал буолара алдьамматын диэххэ айылаах хабааннаан саҥарар. П. Ойуунускай
Миддендорф диэн улахан учуонай сахалары Сибиир еврейдэрэ диэн ааттаабыт. Бу сүрдээх киитэрэй, эргитиилээх өйдөөх, эргиэҥҥэ сүрдээх дьоҕурдаах омук. Б. Павлов
3. көсп. Уустук оҥоһуулаах, тута өйдөммөт. ☉ Замысловатый, мудреный
Тугунан эрэ даачаны санатар дьиэҕэ, ол-бу киитэрэй олуурдары аһан, көтөн түһэбит. П. Чуукаар

I
туохт.
1. Ханна эмэ сылдьан, олорон сайыҥҥы кэми аһар, бараа. ☉ Проводить лето где-л. Тыаҕа сайылаа. Үчүгэйдик сайылаа
□ Сылгы чыычааҕа сырымнаан, Быраҕыллыбыт массыынаҕа сымыыттаан, Этэҥҥэ кини сайылаата, Элбээн-ууһаан соҕуруулаата. С. Васильев
Сүөсүһүттэр кыстыыр уонна сайылыыр сирдэригэр үлэһиттэр …… сынньалаҥнарын тэрийии билигин даҕаны ситэтэ суох. АҮ
2. кэпс. Сайын ханна, туохха эмэ уһуннук сырыт. ☉ Проводить летом много времени где-л. Быйыл сайын күөх үүнээйини үөр сүөһү киирэн тэпсэн сайылаата. «Кыым»
△ кэпс. Сайын устата уой-тот. ☉ Нагуливать жир за лето (о животных)
Түһээтэхпинэ сайылаабыт сибиинньэ саҕа күтүр улахан баҕайы собо миигин эргийэ сылдьан сытыргыыр. Софр. Данилов
II
туохт.
1. Хантан, туохтан эмэ тугу эмэ хомуйан, миэстэтин босхолоо, иллэҥнээ. ☉ Убирать, прибирать что-л. (напр., посуду со стола), наводить порядок где-л. Остуолу сайылаа. Хоһу сайылаа
□ Кэнсиэр кэнниттэн ыскамыайкалары сайылаан сааланы үҥкүүгэ бэлэмнээбиппит. Далан
Иһити-хомуоһу кыыс сайылаата. В. Яковлев
2. көсп., кэпс. Туохха эмэ мэһэйдэтэр, өстүйэр, өһүөннүүр киһигин эбэтэр мэһэй буолбут тыыннааҕы суох гын, өлөр. ☉ Убивать, убирать, лишать жизни кого-л., избавляться от кого-л.
Чэ, Василий Михайлович, бу сатананы [ыты] сайылыы охсуохха. Амма Аччыгыйа
[Бииктэр:] Туох гынаары кини кэлтэччи биһиги сүрэхпитигэр быһахтанарый? Синэ биир, тыын тыыҥҥа харбас — Дьууру сайылаан кэбиһиэх! Суорун Омоллоон
Генерал-губернатор буоллаҕына бэйэтин өстөөҕүн түргэнник сайылыырга эмиэ кыһана-мүһэнэ сатаабыта. П. Филиппов