аат., бот. Тураах тарбаҕа от (былыр сэбирдэҕин хатарыллыбытын чэй оннугар оргуйбут ууга кутан иһэллэрэ). ☉ Герань
Сибирь куохалаһа. ОВРЯ

аат. Туох эмэ ас угуллар өстүөкүлэ эбэтэр ньаалбаан иһит. ☉ Банка
Тогойкин кураанах бааҥканы туора эһэн кэбистэ уонна тохтоон ол-бу диэки көрбөхтөөтө. Амма Аччыгыйа
Уол фосфордаах бааҥканы сиргэ таҥнары туппута туох эрэ сирдьигинээбитэ, сирилээбитэ, уот төлөннүрэ умайбыта, муннубутугар ыарахан сыт сабыта биэрбитэ. «ХС»
Түннүккэ кыһыл герань уонна кыһыл астра сибэккилэрдээх икки бааҥка турара. Н. Островскай (тылб.)

1. аат.
2. Үксүгэр тимиртэн эбэтэр алтантан оҥоһуллубут иһиттэр о. д. а. тэриллэр тас өттүлэриттэн чараас гына көмүһүнэн эбэтэр атын металларынан сотуллубут бүрүөһүннэрэ. ☉ Тонкий слой золота, олова или другого металла, покрывающий железные или медные изделия, позолота, полуда
   Ойуулуом дуу, түннүк герань сибэккитин, сылабаар тымныы дуйун. И. Гоголев
   Күн уота, сылабаар үрүҥ солотуу дуйуттан тэйэн, истиэнэни сырдатта. М. Тимофеев
   Цинка дуй дьэбиннирбэтинэн ордук, кэнсиэрбэ ньалбаана да барар. ПАЕ ОС
3. көсп., поэт. Уу ньууругар халлаан күөх урсуна, күн, ый сырдыга тэйэн көстүүтэ. ☉ Отражение на поверхности воды лазури неба, переливающийся блеск, отсвет солнца, луны
   Сотору толоон үрдүнэн туналҕаннаах ый тахсыаҕа, күөлгэ күлүгүн көрүнэн көмүс дуйун суурайыаҕа. Күннүк Уурастыырап
   Күһүммүт түһэн Өлүөнэҕэ көмүс дуйун суурайда. М. Ефимов
   Ол ыйбыт таҕыста, Чуумпурбут өрүһү Дуй кутан кылбатта. П. Тулааһынап
4. даҕ. суолт. Килбэҥнээн, күлүмүрдээн көстөр. ☉ Блестящий, сверкающий
   Ый күөлгэ көмүс дуйун көрүнэр. Күннүк Уурастыырап
   Бигиир дуй долгун түөһүгэр Бэл ый кытта нуктаата. Сандал дуй мандардаах күһүммүт сайыны ыраах атаарар. М. Ефимов

аат. Хара дьүһүннээх дааҕырҕаан саҥарар суордуҥу көтөр. ☉ Ворона
«Даах-дуух», — диэтэ тураах барахсан. П. Ойуунускай
Уйа туттар тураахтар, «Даах-дуух» бөҕө буолбуттар. П. Тобуруокап
Тыа саҕатыгар саҥа кэлбит тураахтар …… хааҕырҕаһан эрэллэр. Бэс Дьарааһын
♦ Ардахтаабыт тураах курдук көр ардахтаа
Уол туохтан эрэ хомойон, ардахтаабыт тураах курдук буолбут. Тураах (кымырдаҕас, тигээйи) уйатын тоҕо тарт көр тарт. Дьэ, доҕоор, тураах уйатын тоҕо тартым, уокка буораҕы дьэ кутан күүдэпчилэттим [бу хаһыыбынан]. Н. Заболоцкай
Тураах уйатын тоҕо тарпыттыы, эмискэ аймалҕан бөҕө өрө оргуйа түстэ. Ф. Софронов
◊ Ала тураах көр ала I
Ала тураах Саха сиригэр дэҥ кэриэтэ көстөр. Өрт турааҕа көр өрт. Өрт тураахтара саас кэлбитин бэлиэтинэн буолаллар. ББЕ З
Хатыҥнарга өрт тураахтара дайҕарахтык көтөн даллаҥнаһаллар. И. Тургенев (тылб.)
Тураах атаҕа — тураах тарбаҕа диэн курдук. Аҕыйах тураах атаҕа, баҕа батаһа үүнэн тураллар. И. Сосин
Тураах атаҕа отунан тэлгэнэ үүммүт тиэргэннэргэ сылгы чыычаахтара да кэлбэт буолбуттара. Айталын
Тураах быта көр быт. Быйыл саас хаар үрдүгэр тураах быта элбэҕэ бэрт. И. Гоголев. Тураах отоно бот. — ойуурга үүнэр, уулаах отоҥҥо маарынныыр, бөдөҥ сэбирдэхтээх уктаах, бустаҕына дьэҥкир кыһыл өҥнөнөр сиэммэт отон. ☉ Арктоус красноплодный. [Тураах отонун] күөх лабаалара эмкэ туттуллаллар. МАА ССҮү. Тураах сугуна түөлбэ. — талахха үүнэр, күөх өҥнөөх, аһыы хабархай амтаннаах уһун ньолбоҕор, бөдөҥ, сиэнэр отон. ☉ Жимолость
Сэппэрээктэртэн орешник, тураах сугуна о. д. а. үүнэллэр. КВА Б. Тураах тарбаҕа бот. — сарбайбыт тарбахтарга маарынныыр сарбынньахтардаах сэбирдэхтээх, биэс эминньэхтээх кыһыллыҥы күөх сибэккилээх, түүлээх умнастаах, хонууга, толооҥҥо үүнэр от. ☉ Герань луговая
М.Н. Караваев дааннайдарынан, Саха сиригэр тураах тарбаҕын аҕыс көрүҥэ үүнэр. МАА ССЭҮү
Элбэх сыллаах отторго дьэдьэн, ньээм, бохсурҕан, тураах тарбаҕа …… киирсэллэр. КВА Б. Тураах хараҕа бот. — күөхтүҥү өлбөөркөй өҥнөөх бытархай отонноох, хараҥа сиргэ сөбүлээн үүнэр, элбэх сыллаах сүлүһүннээх үүнээйи. ☉ Вороний глаз. Тураах хараҕын отонун норуот эмчиттэрэ тутталлар
ср. бур. турлааг, эвенк. тураакии