ист. гладиатор (былыргы Рим-ҥэ аренаҕа тахсан атын киһини эбэтэр кыылы кытта охсуһарга үөрэтиллибит кулут эбэтэр билиэннэй).

аат. Туох эмэ политическай сыаллаах кими эбэтэр тугу эмэ утары туран самнарарга холбоһон киксии, кистээн оҥостуу. ☉ Заговор. Бырабыыталыстыбаны утары саагыбар
□ Биһиги эрабыт иннинээҕи сэттэ уон түөрт сыллаахха кинилэр [гладиатордар] саагыбар тэриммиттэрэ: кистэлэҥинэн бастаанньа оҥорорго бэлэмнэммиттэрэ. КФП БАаДИ

туохт. Үлэ, дьайыы кээмэйин, эйгэтин кэҥэт. ☉ Расширять сферу и объем деятельности
Туох да тохтоппот дьулурҕаннаах күүһүнэн, ким да кэҕиннэрбэт киэҥ далааһыннанан иннин диэки дьулуруйа сытар эбээт, мин Ленам. Т. Сметанин
[Римҥэ] империя саҕана гладиатордар охсуһуулара республика кэминээҕэр өссө ордук киэҥ далааһыннаммыта. КФП БАаДИ. Норуот бу искусствота [муоһунан оҥоруу] сылтан сыл ахсын улам улахан далааһыннанар. «Ленин с.»

сэймэктээ диэнтэн холб. туһ. Халыҥ тириилэрин хайыта кырбаһан истилэр, чэгиэн эттэрин сэймэктэһэн истилэр. ПЭК ОНЛЯ I
Айах атан биирдэ кэпсэппэтэх, биирдэ көрсөн кынчарыйсыбатах икки эр бэртэрэ хаан өс иһин чэгиэн эттэрин сэймэктэстэхтэрэ, кыа хааннарын тоҕустахтара. Далан
Тыйаатыр үс тыһыынча тиийэ гладиатор биирдэ киирэн сэймэктэһэр арыанатын анна элбэх көрүдүөрдээх, хостордоох эбит. ТГП ЕЭА

1. аат. Уһун укка олордуллубут тимир дэгиэ. ☉ Багор
   Оҕолору үтүктэн балыгы баҕыырынан охсоору ууга түһэ сыстым. Т. Сметанин
   Гладиатордар өлүктэрин чаҕардар баҕыырынан иилэн соһон таһаараллара. В. Короленко (тылб.)
   △ Тарбах тыҥырахтарыгар маарынныыр тимир дэгиэ. ☉ Металлический стержень с загнутым концом, крюк
   Яхта ыарахан хара баҕыырдара уу түгэҕинэн өрө күөрэйэн тахсыбыттара. П. Филиппов
2. даҕ. суолт. Баҕыырга маарынныыр токурдаах, күрүүктээх. ☉ Имеющий крюк, крючковатый
   Хаххан тимир баҕыыр тумсунан Хайыта харбыы тоҥсуйда, Сабарай кынатын сапсынан, Сабыта охсо дуксуйда. И. Чаҕылҕан
   [Хотой] Баҕыыр дэгиэ тыҥыраҕынан Батары харбаан олорон, Токур сытыы тумсунан Тоҕута-тэлитэ тыытан, Булдуналдын садаҕалыыр. С. Васильев