прил. воен. граната; гранатный огонь граната уота.

II прил. мин. гранат; гранатовый браслет гранат бөҕөх.

аат., түөлбэ. Мас ойуун, бээрикээн (оҕо оонньуура). ☉ Волчок, юла (игрушка)
Кини [князь Андрей] уонна сытар адъютант икки ардыларыгар …… граната, буруолаабытынан, кургуллай курдук, эргичийэ турда. Л. Толстой (тылб.)

аат. Дэлби тэбэр, эстэр сэрии сэбэ. ☉ Граната
[Охонооһой:] Бинтиэпкэнэн ытарга, кыранаат быраҕарга мин эрчийтэлиим. Л. Габышев
Буускаларын Дьөгүөрэп баран кыранаатынан тоҕо тэптэрэн кэбиспитэ дии. И. Находкин
Бандьыыттар Байанай уонна Чурин курдарыгар бааммыт кыранааттаахтарын көрбүттэрэ. П. Филиппов

туохт. Тугу эмэ түргэнник, иһиирэр тыастаахтык оҥор. ☉ Сделать что-л. быстро, резким стремительным движением, издав свистящий звук (напр., взлететь, метнуть что-л.)
Мохсоҕол обургу …… Кыырай халлааҥҥа Кыһыырдан тахсар. С. Васильев
Граната быраҕан Кыһыырдан кэбистилэр. М. Тимофеев-Терешкин

возвр. от сэбилээ = прям., перен. вооружаться; автоматынан уонна гранатанан сэбилэн= вооружиться автоматами и гранатами; хотуурунан , кыраабылынан сэбилэн= вооружиться косой и граблями; научнай теориянан сэбилэн= вооружиться научной теорией.

былдьаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Онон биэс уон киһи өлбүт уонна билиэҥҥэ тутуллубут, икки Максим бүлүмүөт түөрт уонча саа, үс дьааһык ботуруон, биир дьааһык граната былдьаммыт. Эрилик Эристиин
Өстөөхтөн былдьаммыт орудиелар тастарыгар Гурьянов уонна Чээрин тураллар. Т. Сметанин
[Киирик:] Оттон мин буоллаҕына, кырдьык, эһиги сидьиҥ илиигититтэн быстах симиэркэ былдьанаары турабын. С. Ефремов

туохт.
1. сөбүлээб. Ордуккун көрдөрөн киэбир, бэрдимсий. ☉ Вести себя высокомерно, горделиво превозносить себя, кичиться
Халыҥ элбэх сылгылаах Хойуу, дэлэй барааннаах Баайыттан бардамнаабыт, Тотуттан дохсуннаабыт Чупчуруйдаан ыраахтааҕы Чуолкайдаан истибит эбит. Эллэй
Аан дойду хабарҕатын Хайа тута сатыыр Америка, туора тотон, Бүгүн бардамныыр. Л. Попов
Луха өссө ордук бардамныыр. Амма Аччыгыйа
2. Санаабычча уолҕамдьытык быһыылан. ☉ Поступать необдуманно, опрометчиво
Бурхалей олус бардамнаан, өстөөхтөр аттыларыгар ыга сүүрэн тиийэн граната быраҕан иһэн, төбөтө «чуҥ» гына түһээт, тугу да билбэт буола түстэ. Эрилик Эристиин
Корытов киһини хаһан да түһэн биэрбэт дьоһун доҕор этэ. Кини бардамнаан саҥарсан эҥин кэбиһэн баран, ону хоһох хостоһо, иэстэһэ сылдьыбат үгэстээҕэ. Д. Кустуров. Тэҥн. бардамсый

аат., поэт.
1. Туох эмэ (хол., чаҕылҕан, этиҥ) охсор, силлиэрэр тыаһа-ууһа; бачыгырас сааллар тыас. ☉ Сильный, раскатистый грохот (об ударе молнии, громе)
Уордаах этиҥ Оройбор бачыгырыыра, Чаҕылҕан дапсыыра Чабырҕайбар чаҕылыйара. Урсун. Мин санньыарбын бэл сүллэр этиҥнэр Дапсыырдара да үрэйбэтэҕэ. М. Ефимов
Уоттаах сата дапсыырдаах Уордаах буурҕа ытыллар. А. Бэрияк
△ Туох эмэ ыарахан, лүһүгүрэс тыаһа-ууһа, сааллыыта (сэрии сэбин туһунан). ☉ Сильный отрывистый звук, грохот, треск (о залпе тяжелой артиллерии, выстреле боевого орудия)
Снаряд, граната дапсыыра - Сааллар налыы хотоолго, хаалыы-быстыы ыһыыта. Софр. Данилов
Саҥардыыҥҥыта Кыһыл Аармыйа Киев куораттан фашистары уот дапсыырынан утаарбытын кэпсээтэ үөрэхтээх дьахтар. Амма Аччыгыйа

уоскут диэнтэн төхт
көрүҥ. «Ботуруоннаргытын, гранаталаргытын умнумаҥ!» — Иван Николаевич оҕолору уоскуталыыр. Н. Якутскай
[Ньургун] куруубай хааннаах бөтөстөрү уоскуталаан, …… сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри тигинэччи үлэлэтэр. У. Ойуур