прил. гранит; гранитная набережная гранит набережнай.

постамент; гранит постамент гранитный постамент.

туруук хайа; гранитные утёсы гранит таас туруук хайалар.

сов., отшлифовывать несов. что 1. чочуй, нарылаа; отшлифовать гранит граниты кылааккайдаа; 2. перен. чочуй, тупсар; отшлифовать свой стиль бэйэҥ стильгин чочуй.

даҕ. Көбдөркөй, сахсархай соҕус. ☉ Рыхловатый, пористый
Ардыгар гранит боруодалар олох ууллан хаалаллар, оччоҕо, холобур, сөҥүү боруодалартан гнейс, көбдөркөйдүҥү боруодалартан олус кытаанах кварцит үөскүүр. МНА ФГ

киир 1, 2, 3 диэнтэн атын
туһ. Куоратыам, ол кэмҥэ, Саас өрүс эстиитэ Гранит биэрэккэр Дьаарбайа киириллиэ. П. Тобуруокап
Холкуоска баай ылыллыбат …… Хомуньууһум суолугар Кинини кытта аргыстаһан киириллибэт. С. Васильев
Киэп сойбутун кэннэ, папье-машенан дьиҥнээх төбө оҥоһуутугар киириллэр. ПАК КСТК

гранит
Мин өрүү саныыбын Кыһыл болуоссат таһаатын, Кырдьаҕас Кремль эркинин, Кыраньыыт Мавзолей килбиэнин. С. Тарасов
Нева кыраньыыт таас кытыллара, бөдөҥ собуоттар, араас дойдулар хараабыллара — барылара уол хараҕын халтарыппыттара. П. Филиппов
Кыраньыыт бэрдин ыламмын Кыһанан, аалан бардарбын — Чолбон да суһумун истиэх Чуор кулгааҕа чэрэйиэ. С. Дадаскинов

даҕ. Түүтүн төрүт өттө уонна хос түүтэ туртайан көстөр, төбө диэкитэ кытарымтыйан көстөр (үксүгэр сылгы өҥүн туһунан). ☉ Буланый, чалый
Ньоҕурук иирээн төрдүгэр ытык ыспыта — чоккуруос харахтаах кыһыл буулур биэни арбаабыта. Күннүк Уурастыырап
Үүйэ буулур ат ыҥыырыгар ыстанан таҕыста, аты эргитэ баттаата да, күөл диэки торҕо сэлиинэн түһэрдэ. Л. Попов
Силип Лааһарап ити олорор буулур өҥнөөх гранит тааһын курдук, кыратык да уларыйбат киһи. Амма Аччыгыйа
монг. буурал ‘седой, чалый (о масти)’

1) делать острое ребро, острый край; гранить; тааһы кырыылаа = гранить камень; 2) идти, ехать по краю чего-л.; күөлү кырыылаан бар= идти по берегу озера.

туохт.
1. Аалыллан, сыппаан мүлүрүй. ☉ Притупиться, сточиться
[Көтөр аал] Тостубат укулаат тимир долуолаах, Кыларыйбат ыстаал кынаттаах, Оҕуруктаах куйаар кутуруктаах Оботтоох чупчурҕан тумустаах. С. Зверев
Батыйа биир биилээх, биир уһуктаах Хоодуот уол үс өргөстөөх Кыларыйбат аҕыс биилээх Буолуох тустаах. И. Гоголев
Ньыгыл таас иэнигэр Роланд батаһын сырбатта, Гранит таас бытарыйа кыырайда, Ыстаал тыаһа лыҥкыныы дуорайда, Батаһын кылаана да кыларыйбата. АЕВ ОҮИ
2. көсп. Күүһүҥ, кыаҕыҥ баранан мөлтөө, ахсаа. ☉ Терять силы, постепенно слабеть
Имири эһэр, имнии сүтэрэр Аралдьыйбат андаҕардаах, Кыларыйбат кыһамньылаах …… Этэрээти тэриммиттэрэ. Эллэй
Бу курдук кыыдааннаах кыһын кыларыйбытын кэннэ, көмнөх хаар көспүтүн кэннэ, көрдөөх күөх сайын көстүбүтүн кэннэ, …… бу мин төрүттээбитим төрүүр оҕолор төрүөхтэрин тухары төннүбэккэ төлкөлөнө туруохтарын. В. Протодьяконов
3. көсп. Ахсааҥҥынан аҕыйаа, көҕүрээ. ☉ Уменьшаться, становиться меньше (о количестве чего-л.)
Төрөөбүт кыраайбытын, кини ханна да хатыламмат туспа кэрээбэт кэрэтин, …… кыларыйбат кылаатын хостуур, тимир суолу тирбиитэтэр, саҥа куораттары сандаардар, үтүө санаалаах бар-дьонун, …… ким хоһуйуой! «ХС»
Ян Чи-чао маҥхааһайдарыттан ити үүнүү биир да туорааҕа кыларыйыа суохтаах. С. Сарыг-оол (тылб.)
♦ Кылаана <да> кыларыйбат(ах) көр кылаан II. Кыларыйар (кыларыйан турар) кырдьык — адьас дьиҥчахчы, көстөр-биллэр, дакаастанар кырдьык. ☉ Истинная правда, святая истина, правда-матка
Кыларыйар кырдьыгынан эттэххэ, Слепцовтар тапталынан ыһыахтамматах дьоннор. Оннук төрүттэригэр-уустарыгар да суоҕа. М. Ефимов
Эн миигин билиҥҥээҥҥэ диэри албынныыр диэн абатыйыма, кыларыйан турар кырдьыкпын суруйабын. И. Федосеев
Тоҕо сымыйалыахпыный? Барыта кыларыйан турар кырдьыгы кэпсиибин. «Кыым»