куча, груда, ворох чего-л.; чем-чөх мас куча дров; чөмчөх от куча сена; чөмчөх таас груда камней; чөмчөх кинигэ груда книг.

I грудобрюшная преграда, диафрагма.
II большая конусообразная куча, груда чего-л.

груда обломков, развалины; хаотическое нагромождение чего-л.; күөрэ-лаҥкы быраҕыллыбыт сыгынахтар наваленные друг на друга пни.

с. 1. (по гл. нагромоздить) өрөһелвөһүн, даркылааһын; 2. (по гл. нагромоздиться) өрөһөлөнуү, даркыланыы; 3. (груда) өрөһө, даркы, өрөһөлөнүү.

складывать что-л. в высокую конусообразную кучу, груду; беспорядочно класть предмет на предмет; хаары өрөһөлөө = собрать снег в кучу; кирпииччэни ерөһөлөө = свалить кирпич грудой.

сов. что, чего 1. (свалить, сложить грудой) өрөһөлөөн кэбис, даркылаан кэбис; 2. перен. разг. үрүт үрдүгэр сим.

собирать, складывать в кучу, грудой; маһы чөмчөхтөө = сложить дрова в кучу; оту чөмчөхтөө = сгрести сено в кучу.

аат. Күөдэл, үрэй-сарай буолуу; туох эмэ бэрээдэгэ суох үрүтүрдүгэр өрөһөлөммүтэ. ☉ Груда обломков, развалины; хаотичное нагромождение чего-л. друг на друга
Ол кырыыстаах кыа-хаан кэмтэн Ордон хаалбыт кэрэһитэ — Арай бу кыр таас күөрэлэ. Софр. Данилов
Хопто [ыт аата] кэм да умайан кытыаста сытар титиик күөрэлигэр икки илин атаҕынан түһэн ыла-ыла үрэн аймана сылдьар эбит. «ХС»

сов. что, разг. 1. (разбросать, раздвинуть) сыҕарыталаа, ыһаттаа; разворотить груду камней чөмөхтөммүт таастары сыҕарыталаа; 2. (разрушить) күөрэлээ, үлтү кумалаа.

аат. Туох эмэ биир сиргэ чохчолуу мунньуллубута. ☉ Куча, груда, ворох чего-л.
Бу …… түбэһиэх бас-балабыай ыһыллыбыт адаархай чөмөхтөр быыстарыгар киһи кэбиһиилээх оту даҕаны хорҕотуон сөп быһыылаах. Н. Заболоцкай
Эриэ-дэхси лэкэчиктэр эниэ устун элэстэнэн истилэр. Кэнникинэн күтүр улахан чөмөх буолла. С. Федотов
Хортуоппуй чөмөҕө итийэриттэн бэрт кылгас болдьох иһигэр уулла сытыйар. ФНС ОС
ср. с.-юг. чопак ‘клубок нити; округлый кусок масла’, кирг. чөмөлө, тат. чүмэлэ ‘копна’