Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дайаар

туохт., поэт. Наҕыллык, оргууйдук көт. Лететь плавно, медленно, пари 'ть
Көтөр аалым дэрбэйэн Ньурба диэки дайаарда. С. Васильев
Тоҕо кыырай халлааҥҥа Күөрэгэйбит дайаарбат? «Чолбон»

дай

туохт.
1. Тэмтэйэн көппөккө, ууну кырсынан кынаттаргынан охсунан түргэнник бар, көт. Быстро разбежаться, размахивая крыльями, намереваясь взлететь вверх
Андылар дайан талыгырастылар да, өрө көтөн хааллылар. Амма Аччыгыйа
Күөл саҕатыттан чугас таллан куоҕас дайан лаһыйар. И. Егоров
поэт. Көт. Взлетать; пари 'ть
Күөрэгэй чыычааҕым, Күөх оттон дайаҕын. Эллэй
Көтөрдөр салгыҥҥа дайаллар, Дайаллар да төннөн түһэллэр. Р. Баҕатаайыскай
2. Дабыдалланан дайар кэмҥэр тиий (кус оҕотун туһунан). Дойти до поры своего оперения, подняться (встать) на крыльях (о птенцах водоплавающих птиц)
Анды оҕото дайыа эрэ кэрэх, көттөр көтөн үрдүгү былдьаһар. П. Филиппов
3. көсп. Чэпчэкитик, түргэнник хаампсиимп, сүүр-көт. Идти, ходить быстрой и легкой походкой, порхать (легко и быстро перескакивая с места на место)
Сөдүөччүйэ хааман-сиимэн дайбытынан барда. Амма Аччыгыйа
Гриша санаата табыллан, лыҥкыр ырыанан дайа сылдьар. С. Тумат
Илиилэргин даллатан хаамп, сүүр (оҕо туһунан). Ходить, бежать, взмахивая руками (о ребенке)
Сибилигин аҕай тырымныы дайар оҕом, күндү доҕорум умсубуттара. М. Доҕордуурап
Оҕо көтө дайара - дьол. С. Васильев

дөйүө-дайаа

даҕ. Өйө-санаата туймаарбыт, ону-маны аанньа билбэт буолбут. Слегка оглушенный
«Арай дөйүө-дайаа курдукпун», - диэбитэ Мичиҥниир Микииппэр, төбөтүн хам туттан илгистэ-илгистэ. П. Аввакумов
Талахтар быыстарыгар эһэ үллэ сытарын көрөн, дөйүө-дайаа курдук аҥаарыйан олорбохтоото. «Чолбон»
Бэйэтэ чэпчээтэ, үһүс төхтүрүйүүтүгэр дөйүө-дайаа курдук буолла, төрдүһүгэр биллэрдик итирэн ылла. П. Ламутскай (тылб.)

көт-дай

  1. туохт. Чэпчэкитик, түргэнник түһэ-түһэ көтө сырыт, салгыҥҥа уйдаран бара-кэлэ сырыт (хол., чыычаах туһунан). Быстро, легко летать, порхать в воздухе
    Көмүс хотоҕойдорунан Күөх далай үрдүгэр Күлүгүрэччи сапсынан Көтөн-дайан тахсаарылар Көрө-истэ олороллор эбит. Нор. ырыаһ. Үрэх, сыһыы үрдүнэн, Үрдүк күнтэн тардыстан, Көмүс күөмэй күөрэгэй Көтөн-дайан таҕыста. Эллэй
  2. көсп. Сүргэҥ көтөҕүллэн, көнньүөрэн чэпчэкитик, түргэнник онно-манна баркэл, сырыт. Быстро, легко и радостно, как бы порхая, двигаться (идти, ехать куда-л., работать)
    Тайах чараас тыһа бүрүөһүннээх булт хайыһардара эниэҕэ сыыдамнык дьулуруйбахтаан, …… көҥүл босхо көтөн-дайан сэгэлдьиһэн истилэр. Амма Аччыгыйа
    Тиэтэйэҕин, доҕотторгор сүүрэ охсоору гынаҕын, көтүөх-дайыах, ыллыах-туойуох курдуккун. С. Васильев
    Сарсыардааҥҥы саһарҕаттан Киэһэ сииккэ диэритин, Көхтөөх күрсүү үлэҕэ Көтөн-дайан иһиэҕиҥ! И. Чаҕылҕан

Русский → Якутский

дай

гл.
аҕал, кулу

Якутский → Русский

дай=

1) разбегаться, размахивая крыльями, собираясь взлететь (о птицах); 2) перен. идти быстрой и лёгкой походкой.


Еще переводы:

дояр

дояр (Русский → Якутский)

м. дайаар, ыанпьыксыт (эр киһи).

чуубугураа

чуубугураа (Якутский → Якутский)

туохт. Синньигэс куоласкынан түргэн-түргэнник элбэхтик саҥар. Производить, издавать высокий, многократно повторяющийся звук (напр., о птичках)
Туллук, чооруос көтөрдөр Чуубугуруу ылласпыт, Туйаара, дайаара көппүт Толуу дьоһун дойду буолла. П. Ядрихинскай
Чыычаах туох эрэ диэн хардаран чуубугуруурга дылы гынар. И. Федосеев

дайбаахтаа

дайбаахтаа (Якутский → Якутский)

дайбаа диэнтэн атаах. Кыламанын куоҕатан, кырасыабай кыыс күллэ, Эттэ үөһэ тыынаахтаан: «Эдэр хопто буолуохха, Кылбаарыччы дайбаахтаан Кыраай хоту дайыахха». И. Гоголев

таһыгырай

таһыгырай (Якутский → Якутский)

таһыгыраа диэн курдук
Тимир оһох үөрэ-көтө умайан таһыгырайар. И. Федосеев
Сатыы кынат сылыбырайан, Дайыы дабыдал таһыгырайан, Быһаччы ыйыынан сирдэтэн Быыра охтуу көппүтэ. П. Дмитриев

дайыы

дайыы (Якутский → Русский)

и. д. от дай=.

биллэһин

биллэһин (Якутский → Якутский)

туохт. Кимиэхэ эмэ кэпсээ, бэйэҥ санааҕын үллэһин, үҥсэргээ. Рассказывать кому-л. что-л. подружески, поделиться деликатным. Үөрүүлээх быһыыга-майгыга мустубут дьоҥҥо тиийэн, туох да диэн биллэстиэҕин кыайан тобулбата, дьону аймаабат гына быһаарынна. Дайыы 1–3

далбарай

далбарай (Якутский → Якутский)

аат.
1. Саҥа көппүт чыычаах оҕото; ырыаһыт кыра чыычаах. Птенец, только начавший летать; маленькая певчая птичка
Далбарай дайда, Туруйа ньондойдо. Саха фольк. [Хатыҥҥа] Күөрэгэй чыычаах көтөрө, Далбарай чыычаах дайара. Саха нар. ыр. II
Хос иһэ сырдыа, Сааскы күөх хамсыа, Далбарай дайыа, Татыйык ыллыа. П. Тобуруокап
2. көсп. Киһи олус таптыыр, күндүтүк саныыр, харыстыыр киһитэ (хол., оҕо). Очень близкий, любимый, дорогой человек
Тиийиэм, ахтыы арыаллаах Быыкайкаан далбарайбар. М. Ефимов
Ааммын аһаммын киирэрбэр, «Аҕам кэллэ!» - диэн үөрэр, Дэллэрийэр, далларыйар Дьиэм тыллаах далбарайа. М. Тимофеев
Аата, көмүс далбарайбын көрөр күннээх эбиппин ээ. Л. Габышев
п.-монг. далбарай

ыл

ыл (Якутский → Русский)

модальное сл. ну дай; давай; ыл , биирдэ омуртар ну дай мне раз глотнуть; ыл , ааҕыах давай почитаем; ыл , аҕал ну дай мне; ылыҥ , көрдөрүҥ давайте покажите.

сыҥсаардан

сыҥсаардан (Якутский → Якутский)

туохт. Олус ыар дьаардаах сыты таһаар, сыттый. Источать резкий неприятный запах, вонь
Сыппыт дайдыҥ сыҥсаарданна, хоммут дайдыҥ холоҥсолонно, өрүөбүт дайдыҥ үөттүйдэ. ХИА КОВО

нуктат=

нуктат= (Якутский → Русский)

побуд. от нуктаа =; оҕону нуктата түс дай ребёнку немного поспать.