образн. 1) распластывать (крылья); широко разводить (руки); куба көтөн даллайан таҕыста лебедь взлетел, распластав крылья; ср. даллат=; 2) расширяться в верхней части, быть оттопыренным (об ушах).

v. to extend, spread (hands or wings)

дьүһ. туохт.
1. Илиилэргин эбэтэр кынаттаргын икки өттүгэр ууннары тут. ☉ Раскинуть руки или крылья в стороны
Бойуот Хачыкаат [киһи аата] даллайан аһан биэрбит хонноҕун аннын уҥа илиитинэн кип гына саайда. Р. Кулаковскай
Хабырыыс сүһүөҕүн сүтэрэн даллайбытынан ууга умса барда. Н. Заболоцкай
2. Киһи хараҕар быраҕыллар гына сиэри таһынан кэтит буол (киһи-сүөһү кулгааҕын даллаҕарын туһунан). ☉ Быть чрезмерно большими, широкими, оттопыренными (об ушах человека, животных)
[Василий Иванович] кулгааҕа даллайан туран, кылгастык көрө түһэн ылла. Р. Кулаковскай
[Гоша] биллэрдик дьүдьэйбит, төгүрүк сирэйэ синньээн, хараҕа кэҥээн, килэгир төбөтүгэр кулгаахтара улаатан, даллайан хаалбыттар. ИИФ УС. Тэҥн. таллай
3. Сыыйа кэтирээн, чуолкайдык көстөр буол (улахан туох эмэ устан иһэрин этэргэ). ☉ Становиться видимым, постепенно расширяясь, увеличиваясь в объеме (о чем-л. большом и плывущем)
Тыы үөскэ киирэн устан даллайан эрэр. Амма Аччыгыйа
Халыма үөһүнэн таҥнары буостаны тиэммит аал устан даллайан иһэр. П. Филиппов
[Эдэр киһи] устан даллайан иһэр алаас аҥаарын саҕа муус үрдүгэр ыстанан кэбистэ. «ХС»
△ поэт. Улаата көстөн, бытааннык күөрэйэн таҕыс (күн туһунан). ☉ Медленно, плавно всходить, становясь все больше и больше (о солнце)
Күн уота кылбайан Илинтэн даллайда. С. Васильев
Сарсыарда саһарҕа тыгыыта, Саҥа күн даллайа тахсыыта [Дьол кынатыгар куустарбытым]. «ХС»
4. көсп. Тугу гыныаххын билиминэ, соһуйан, өмүттэн, хамсаабакка мээнэ туран хаал. ☉ Застыть на месте, утратив способность соображать, не зная, что делать
Сэргэчээн, истибитин итэҕэйбэккэ, бастаан үөрүөн да, хомойуон да билбэккэ, таах даллайан турда. Болот Боотур
Оҕонньор эрэйдээх сыыспытын итэҕэйбэтэх курдук, өөр-өр даллайан турбахтаата. Н. Лугинов
Кууһума хаһан да үөйбэтэҕин истэн, аппыт айаҕын ньимийбэккэ, биир сиргэ даллайан турбахтаата. Тумарча
◊ Даллайан олор - кыһаллыаххар кыһаллыбакка, тугу да гыммакка, мээнэ олор (олорон хаал). ☉ Не сумев вовремя отреагировать на ситуацию, продолжать бездействовать (проморгать)
Чопчу сыаллаах программаны олоххо киллэрэр ыарахана биллэр. Ол гынан баран онуоха сөбүлэһэн, таах даллайан олорор сыыһа. Далан
Салалта даллайан олорон биэрдэ, ол түмүгэр оройуон аһылыкка кыпчыйтарда. В. Яковлев
казах. талтай