ж. (действительность) реальность, баар чахчы; исходить из реальности баар чахчыга олоҕур.

1. прич. от воображать; 2. прил. (не существующий в действительности) санааҕа эрэ баар.

модальное сл. 1) выражает то, что говорящий не уверен в получении положительных результатов и делает что-л. в утешение себе: санааҕа, манна эмиэ көрдүөххэ всё же и здесь надо поискать; 2) выражает кажущуюся действительность: халлаан, санааҕа, хайынна нёбо, кажется, раскололось (напр. при оглушительном громе).

сов. 1. кого-что (отбить, отогнать) төттөрү оҕус, утары оҕус; отразить врага өстөөҕү төттөрү оҕус; 2. что (свет, звук и т. п.) тэйит; 3. что (воспроизвести изображение) көрдөр, түһэрэн көрдөр; зеркало отразило её улыбку сиэркилэ кини мичээрин түһэрэн көрдөрдө; 4. кого-что (выразить, показать) көрдөр, ойуулаан көрдөр; отразить действительность баар чахчыны көрдөр.

туохт. Чуолкайдаа, чопчулаа, туох эмэ сөбүн-сыыһатын быһаар, сиһилээ. ☉ Уточнять, указывать, определять действительность чего-л. [П.А. Ойуунускай] биир поэтическай айымньытынан «Кыһыл Ойуун» диэн драматическай поэма, поэт бэйэтэ өссө туочунайдаан эттэҕинэ, «олоҥхо-тойук» буолар. Н. Заболоцкай
[Винокуров иһитиннэриитин] пропагандист эбэн, сороҕун көннөрөн, туочунайдаан биэрэр. ПДН ТБКЭ

туохт. Дьиҥ олоххо баары литература, ускуустуба айымньыларыгар туох эмэ уобараһынан уустаан-ураннаан көрдөр. ☉ Создавать образы, отражать действительность в обобщённых образах, показывать что-л. в образах (в искусстве). Оччотооҕу Күннүк Уурастыырап Олоҕу нарыннык уобарастыыра. Болот Боотур
Поэзия уобарастыыр систиэмэтин биир чаҕылхай ситиһиитэ — кини ханарытан этиитэ. Л. Попов
Ааптар бэйэтин санаатын этэрин уобарастаан көрдөрбүтэ ааҕааччы өйүгэр-санаатыгар ордук тиийимтиэ. Д. Васильева

аат.
1. Аан дойдуга туох барыта өйтөнсанааттан, идиэйэттэн тутулуктаах диэн бөлөһүөпүйэни тутуһааччы, оннук бөлөһүөпүйэ үөрэҕин батыһааччы, утумнааччы. ☉ Идеалист (последователь идеалистической философии)
Иммануил Кант идеалист этэ. «Идеалист» диэн куһаҕан өйдөбүлгэ туттуллар курдук санаабаппын. Хата, мин онно сүгүрүйэбин. М. Ефимов
Крагинскайга, Славацкайга, Мицкевичка иитиллибит идеалист уонна романтик. В. Короленко (тылб.)
2. Баар чахчыны тупсаран көрөөччү, өйдөөччү; баҕа санааҕа ылларааччы. ☉ Идеалист (тот, кто идеализирует действительность); мечтатель
Алла, эн төрүөххүттэн идеалисткын. Тулалыыр быһыыны-майгыны кытта хаһан да аахсыбаккын. М. Ефимов

туохт.
1. Лааҕынан сот, бүрүй. ☉ Покрывать что-л. лаком, лакировать. Паарталарын, хара кыраас канан ньалҕаарыччы сотон баран, кылбаа рыччы лаахтаан истэ. Амма Аччы гыйа
2. Баттаҕы лааҕынан ыстар. ☉ Распылять на волосы лак из баллончика, закреплять прическу лаком для волос. Балтыҥ баттаҕын лаахтаан биэр эрэ
3. кэпс., көсп. Баар чахчыны киэргэтэн тупсаран көрдөр. ☉ Приукрашивать, идеа лизировать действительность
Олоххо баары наһаа киэргэтэр …… барытын кылааккайдаан, лаахтаан кэбиһэр. ВГМ НСПТ

туохт.
1. Көмүс дуйдаа. ☉ Посеребрить или позолотить. Биэс киһи этиэх бэтэрээ өттүнэ тоҕус атахтаах араҥас оҕустулар. Күн өттүн көмүстээтилэр, арҕаа өттүн алтаннаатылар. Саха фольк.
2. Көмүстэ хостоо. ☉ Добывать золото
Тоҥ буор түөһүн тобулталаан, Көмүстүүгүт эһиги. Эллэй
Көмүскэ үлэлии сылдьыбыт киһи өлүөр дылы көмүстүү сылдьан өлөр. Н. Якутскай
[Адычча уола:] Ким ыйбытынан Тарабукин манна кэлэн көмүстээн барда? Пьесалар-1956.
♦ Кулгаах-харах көмүстээн этэр — кырдьыгынан, хайдах баарынан эппэт, киһини уоскутан, санаатын чэпчэтэн этэр. ☉ Приукрашивать действительность для успокоения или утешения человека (букв. он говорит лишь для позолоты ушей и глаз).

ж. 1. олох, тыын, тыыннаах буолуу; жизнь человека киһи олоҕо; борьба за жизнь тыыннаах буолар иһин охсуһуу; отдать жизнь за родину төрөөбүт дойдуҥ иһин тыыҥҥын биэр; лишить себя жизни тыыҥҥар тиин; 2. (продолжительность существования) олох, саас, тыыннаах сылдьыы; в течение всей жизни сааһын тухары; всю свою жизнь он отдал делу кини олоҕун бүтүннүүтүн үлэҕэ биэрбитэ; на склоне жизни кырдьар сааһыгар; при жизни тыыннааҕар; никогда в жизни сааспар биирдэ да; 3. (деятельность человека, общества) олох; общественная жизнь общественна" олох; культурная жизнь культурнай олох; 4. (реальная действительность) олох, баар олох; случай из жизни баар олохтон түбэлтэ; провести в жизнь решение быһаарыыны олоххо киллэр; 5. (оживление, деятельность) тыас-уус, барыы-кэлии, сэргэхсийии; улицы полны жизни уулуссаларга барыы-кэлии баһаам; жизнь в доме начинается рано тыас-уус дьиэҕэ эрдэттэн саҕаланар; жизнь так и кипит в нём кини сэргэхсийбитэ олус; # не на жизнь, а на смерть өлөр тыыны харыстаабакка, өлөрү-тиллэри кэрэйбэккэ; между жизнью и смертью өлөр-өлбөт ыккардынан; по гроб жизни тыыннаах тухары; подруга жизни олох доҕоро.