аат.
1. эргэр. Олбох, тэлгэх буолар туох эмэ (хол., талах, от, муох). ☉ Подстилка, служащая для сидения (из ветвей, сена, мха)
Бэртээхэй отуу таҕыста. Талах дэпсэ кинилэргэ сымнаҕас бэриинэни солбуйда. И. Гоголев
Ньырбачаан ытаан сыҥыргыы түһэн баран, от дэпсэтигэр умса түстэ, намчы санна дьигиҥнии сытта. Далан
Сонос тииккэ көхсүнэн өйөнөн, хойуу отон уга уорҕалаах күөгэҥнэс муох дэпсэҕэ олоро түһэр. Хомуһун хостуур. М. Ефимов
2. Ыҥыыр үрдүнэн ууруллар сукуна эбэтэр тирии бүрүө. ☉ Покрывало на седло (из сукна или меха)
«Дьэ оччоҕо омурҕаҥҥа үүттэ тутан олор. Эллэй киириитигэр», - диэн эмээхсин харалаах таас тэллэҕи, тиэрэ дэпсэни тэлгээн баран, оҕонньору онно олордор
Саха фольк. Оҕуруо дьаҕыл тэһииниттэн Олуйа тутан баран, Оһуордаахый дэпсэҕэ Олорболоон иһээхтиир Уоллууруктуур оҕобун Одуулардыы түстүм. С. Зверев
◊ Диэрэ дэпсэ фольк. - ытыктыыр киһилэрин олордор олбох. ☉ Подстилка для сидения почетных, уважаемых людей
Күтүөттэрин тэһиин тутаннар, дьиэл аһаннар диэрэ дэпсэ үрдүгэр олоттулар. ПЭК ОНЛЯ I
Бастыҥ олох үрүҥ эһэ тириитэ, ортоку олох хара эһэ тириитэ, атах олох сур бөрө тириитэ сабыылаахтар. Кинилэр анныларыгар баттахтаах маҥан сылгы тириитэ диэрэ дэпсэлэр. Суорун Омоллоон. Тэҥн. албара, кычым

аат.
1. Ыҥыыр акка икки өттүнэн үүнүгэр баайан салайар быа. ☉ Повод, поводья
Дабыыт уол ат тэһиинигэр түсүһэн туора сиэтэн таһаарда. Амма Аччыгыйа
Чыычаахап тэһиинин ыҥыырын хоҥсуоччутугар иилэн, атын дьаалатынан ыытан иһэр. Софр. Данилов
Ат хаһыҥырыы түһээт туора ойдо да, тэһииниттэн иҥнэн тохтоото. Тумарча
2. эргэр. Былыр сахаларга: ойуун таҥаһын көхсүгэр тигиллибит икки тимир тиэрбэскэ иилиллэр сэрэмээт быа. ☉ В старину у якутов: ремешок из сыромяти, прикреплённый к двум кольцам на спине шаманского костюма. Ойуун олбоҕор олорбутугар тэһиинин кэтэртилэр
3. көсп. Туох эмэ сүрүн өттө, сүнньэ. ☉ Что-л., являющееся основной, главной частью чего-л.
Уустук эбит мэлдьи «сээн» дэтэр, Олох тэһиинин кытаанахтык тутар. И. Федосеев
Чулуу булчут күн-дьыл тэһиинин эрчимнээх илиитигэр тута сылдьар, бэйэтэ баҕарбытынан салайар. «ХС»
Кэлин өйдөөбүтүм, төһө да аҕыйахтык саҥардар, биллибэтинэн кэпсэтии тэһиинин кини салайан испит. ЫДЫа
♦ Тор тэһиинин тут (тарт) көр тор II
[Манчаары:] Торҕо уодьуганым тутуллара, Тор тэһииним тардыллара, Түүнүктээх түрмэбэр төннөрүм Хаайа хааман кэллэ. А. Софронов
[Соноҕос] Тор тэһиинин туттарда, Торҕо уодьуганын тартарда, Тохтоттоххо тохтуур оломнонно, Салайдахха салаллар быһыытыйда. П. Ядрихинскай
Тэһииннэ тут (туттар) көр тут I. Күтүөттэрин тэһиин тутаннар, дьиэл аһаннар диэрэ дэпсэ үрдүгэр олортулар. ПЭК ОНЛЯ I
Күтүөттээх кийиит күүттэрэннэр, Аргыый дьигиһитэ хаамтаран, Ыраахтан тэһиин туттаран, Дьиэлэригэр тиийэн кэллилэр. Дьуон Дьаҥылы. Сэргэ төрдүгэр икки кыыс оҕо тэһиин туппуттар, көтөҕөн түһэрбиттэр. Саха фольк.
ср. др.-тюрк., тюрк. тизгин ‘узда, повод у узды’