достоверность, подлинность || достоверно, подлинно; бу дьиҥэ биллибэт достоверно ли это, неизвестно; дьиҥин эт говори правду; дьиҥ үчүгэй действительно хороший # ис дьиҥэ филос. сущность.

туохт. сыһыан т. Этиллэр санаа чахчылааҕын бэйэ билиниитинэн көрдөрөр. ☉ Отражает достоверность высказывания путем субъективной оговорки, признания говорящего (признаться). Билиннэххэ, манна да дьыала куһаҕана суох

сыһыан холб. Этиллэр санаа дьиҥнээҕин, кини биллэригэр сигэнэн көрдөрөр. ☉ Выражает достоверность высказываемого факта со ссылкой на его известность (как известно)
Биллэрин курдук, биир бөрө сылга балтараа туонна эти аһылыктанар. «Кыым»
Үүнээйи үүнэригэр, биллэрин курдук, хайаан да сырдык наада. Кустук

аат. Чахчыта, кырдьыга. ☉ Достоверность, сущая правда, истина
- Оннук саараҥныыр эрээри, дьиҥин-дьаҥын бэйэтиттэн ыйыталаһан билиэҥ этэ буоллаҕа дии, - Булумдьу күөскэ туус кутар уонна мас хамыйаҕынан күөһү амсайар. Л. Попов

сыһыан холб. Этиллэр санаа кырдьыгын, ону дакаастыыр да наадата суоҕун көрдөрөр. ☉ Выражает достоверность, очевидность высказываемой мысли
Ону [олоҥхо чуо туспатын, фольклор уратытын] билиҥҥи поэтическай айымньыга судургу тутта сатааһын, көстөн турар, кыаллыбат уонна табыллыбат. «ХС»

туттул. сыһ. холб. Этэр санаа дьиҥнээҕин быһа бааччы, иэйиилээхтик бэлиэтээһин дэгэттээх көрдөрөр. ☉ Выражает достоверность высказываемой мысли с оттенком категоричности и эмоционального подчёркивания (и в самом деле, как есть, в действительности)
Чахчытынан эттэххэ, Налбыһахха таптал саҕа Эти-хааны эймэнитэр Эрэй, түбүк элбэх этэ. Күннүк Уурастыырап
Чахчытынан эттэххэ, ыйга биир киилэ этинэн, киилэ аҥаара арыынан аһаан-сиэн ханна ыраатыаҥ буоллаҕай? «ХС»

аат. Сымыйатакырдьыга биллибэт сонун, тыл-өс (үксүн үчүгэйэ суох, мөлтөх ис хоһоонноох). ☉ Слухи, вести, достоверность которых не установлена (обычно негативного характера)
Кинилэр бэйэлэрин икки ардыларыгар түтүө-татыа сыһыаннаахтарын тустарынан сурах-садьык тарҕаммыта эмиэ баар. Р. Баҕатаайыскай
Хотугу кырдьаҕас куораты өстөөх былдьаабыт. Ыар сурах-садьык иһилиннэ. А. Сыромятникова
[Кириисэ:] Өрүүскэ, кулаактар эйигин холуннара сүрдээх куһаҕан сураҕы-садьыгы ыыппыттарын истэ-истэ сүрэҕим-быарым ыалдьар. Күндэ
Өрүүҥкэ: «Куһаҕаннык үлэлээтэххэ эбэтэр тугу эмэ эмти үктээтэххэ дьэ сурах-садьык бөҕө дэлэйииһи», — дии саныы-саныы, биригээдэтигэр кэллэ. Дьүөгэ Ааныстыырап

ситим сыһыан холб.
1. Бэриллэр санааны туох да эбиитэ-доҕуһуола суох итинник диэн туоһулаан, бигэргэтэн этэри көрдөрөр. ☉ Выражает подтверждение высказываемой мысли (и без того, и так)
Онто да суох арыыйда олорор буолбаппын дуо? П. Ойуунускай
Кэбис, саха поэзиятыгар Онто да суох лабаҥха кэмчитэ суох. И. Гоголев
Пураама онто да суох, уокка быраҕыллыбыт буорах курдук эстээри, тымтан олороро. С. Курилов (тылб.)
2. Саҥарааччы этиллэр санааҕа «кырдьыга баран, дьиҥинэн эттэххэ» диэн сыһыаннаһарын көрдөрөр. ☉ Выражает достоверность высказываемой мысли (и в самом деле)
Онто да суох, арыый сынньалаҥ буолаарай дии саныыбын. Суорун Омоллоон
Онто да суох, биһиги үс эрэ үлэлиибит буолбат дуо, мэлдьитин — Илья, Жора, мин! В. Яковлев

1. частица 1) модальная а) выражает достоверность, очевидность сообщаемого факта оказывается; манна аҕыйах хонукка олорбут эбит оказывается, здесь он жил несколько суток; б) с гл. буд. вр. выражает желание говорящего бы; сынньана түспүт киһи үчүгэй буолуо эбит хорошо бы немного отдохнуть; в) со словами баар, да выражает усиление: кини ыллыыр да эбит ! как хорошо он поёт!; сор да эбит, муҥ да эбит ! что за горе, что за несчастье!; г) со сл. буоллаҕа выражает убеждённость: ыалбыт кэлбит эбит буоллаҕа значит, наш сосед приехал; 2) словообразующая разг., образует от вопр. мест, неопр. мест, и нек-рые нареч.: туох эбит что-нибудь; ким эбит кто-либо; хайа эбит какой-нибудь; ханнык эбит а) какой-нибудь; какой-то; б) неважно, так себе; хайдах эбит как-нибудь; хаһан эбит когда-нибудь, когда-либо, иногда; ханна эбит где-нибудь; хантан эбит откуда-нибудь; төһө эбит много; 2. союз усл. если; бэрдиҥ эбит, итини дакаастаа если ты такой хороший, (то) докажи это.

1. аат. Адьас кырдьык баар суол. ☉ Достоверность, истинность, подлинность
   «Максим буур тайаҕы олорчу сүгэр» диэн дьон кэпсээнин өйдүү түһэммин саҥарбатым уонна ол дьиҥин-чахчытын билээрибин ону ыйыттым. Р. Кулаковскай
2. даҕ. суолт. Адьас кырдьык. ☉ Подлинный, настоящий
   Өскө бу норуокка үөрэхтэ, сайдыыта биэр, мин эрэнэбин: дьиҥ-чахчы үчүгэй дьоннор үүнүөхтэрэ. И. Федосеев
   Бииргэ олорор табаарыстара Козловскай уонна Буланов кини дьиҥ-чахчы революционер киэптээҕиттэн, …… ону ааһан ураты өйдөөҕүттэн улаханнык астыналлара. П. Филиппов
3. сыһ. суолт. Адьас, олус, илэ, кырдьык. ☉ Действительно, достоверно, истинно, подлинно
   Дьиҥ-чахчы атыттартан уратытык көрөр, уратытык истэр, онтун кимтэн да уратытык кэпсиир эрэ киһи суруйааччы аатырар. Софр. Данилов
   Силтэһэн [киһи хос аата] дьиҥ-чахчы хомойон, саҥа аллайбыта. Күннүк Уурастыырап
   [Манчаары ийэтэ:] Ол эрээри, дьиҥ-чахчы быстаран өлөр-хаалар күммэр, кырдьаҕас аҕа кынным Баһылай Слободчиков оҕонньор көрөн олорон ама өлөрөр үһүө, баран тылланнахпына, көмөлөһөө ини. МНН