нареч. 1. соҕотох, баар эрэ; единственно доступный способ баар эрэ кыал-лар ньыма; 2. в знач. частицы (только) эрэ, аҥардас... эрэ; он говорил единственно за- тем, чтобы оправдаться кини бэйэтин быыһыыр эрэ инниттэн эппитэ.

1) открытый; аһаҕас аан открытая дверь; 2) открытый, обнажённый; аһаҕас түөс открытая грудь; 3) перен. открытый, доступный, свободный; откровенный; аһаҕас мунньах открытое заседание; аһаҕас кэпсэтии откровенный разговор # аһаҕас айах болтливый человек, болтун; человек, не умеющий хранить тайну.

1. прич. от видеть; 2. прил. (доступный зрению) көстөр, харахха көстөр; видимый мир көстөр аан дойду; 3. прил. (кажущийся) көстүүтүгэр эрэ, көрөргө эрэ (баар); его видимая весёлость не обманула нас кө- рөргө эрэ көрдөөҕөр албыннаппатахпыт; 4. прил. (явный) көстөр, биллэр-көстөр; для этого нет никакой видимой причины итиниэхэ ханнык даҕаны биллэр-көстөр төрүөт суох.

даҕ. Ханна эрэ дөбөҥнүк, дэбигис баар буолар; дьайыыга бэринэр. ☉ Доступный пониманию, восприятию; поддающийся (обману), чувствительный (к лести)
Хайа да баттаммыт кыра омукка аптаныамыйа боппуруоһа этигэр-хааныгар чугас буолуоҕа, санаатыгар-өйүгэр кииригэс буолуоҕа. П. Ойуунускай
Ардыгар поэт киһиргэс, Арбыырга дэбигис кииригэс. И. Федосеев

даҕ. Түргэнник, хомоҕойдук өйдөнөр. ☉ Понятный, доступный для понимания
Ити элбэх суруктары, көрдөһүүлэри өйдөнүмтүө гына эппиэттиэххэ наада. А. Сыромятникова
Ол бу салгымтыалаах куолулааһына суох, оҕолорго дөбөҥнүк өйдөнүмтүө ньыманан көрдөрүллэр. Д. Софронов
Киһи-аймах уустук сокуоннара барылара, кини санаатыгар, биир судургу уонна өйдөнүмтүө сокуоҥҥа түмсэллэр. Л. Толстой (тылб.)

даҕ. Киһи өйүгэр түргэнник түһүмтүө, өйдөнүмтүө. ☉ Доступный для понимания, доходчивый
Кини [аҕатын] тыла, сүбэтэ ордук чугас, тиийимтиэ буолара. Н. Лугинов
Бу ырыа хас тыла-өһө туох да киэргэтиитэ суох ис сүрэхтэн өрө көтөҕүллэн этиллэр буолан истиҥ, тиийимтиэ. Эрчимэн
Чэпчэки, сытыы юмор литературнай айымньыны улаханнык сэргэхситэр, олус тиийимтиэ оҥорор. ВГМ НСПТ

1) лёгкий (по весу); чэпчэки ыйааһыннаах куул лёгкий мешок; 2) лёгкий, легко перевариваемый (о пище); 3) лёгкий, доступный; чэпчэки уруок лёгкий урок; 4) лёгкий, развлекательный; чэпчэки музыка лёгкая музыка; 5) лёгкий, неопасный; чэпчэки баас лёгкая рана; 6) легкомысленный, несерьёзный; чэпчэки киһи легкомысленный человек; 7) перен. дешёвый; чэпчэки табаар дешёвый товар # чэпчэки илиилээх лёгкая рука (о хирурге, удачно проводящем операции); чэпчэки кавалерия лёгкая кавалерия; чэпчэки промышленность лёгкая промышленность.

даҕ.
1. Иҥнигэһэ-тардылыга суох, түргэн. ☉ Ровный, быстрый, легкий, ловкий (в движениях)
Кудуххай айаннаах сылгы түбэстэ. «ХС»
Көрдөххө бытаан эрээри, тус үлэтигэр киирдэҕинэ кудуххай, тэтимнээх туттуулаах үлэһит этэ. «Кыым»
2. Судургу, өйдөнүмтүө, уустуга суох. ☉ Понятный, простой, доступный
Дмитрий Дыдаев хоһооннорун аахпыт эрэ киһи кини тыла-өһө намчытын, ылбаҕайын, кудуххайын бэлиэтии саныаҕа. Софр. Данилов
Кудуххай быһаарыылаах дьахтар буолан биэрдэ. А. Сыромятникова
Ыйытыы чуолкай, судургу, кылгас, кудуххай уонна ордук-хоһу сыыс тыла …… суох буолуохтаах. СОТТҮө

даҕ. Чэпчэки, судургу, кэбэҕэстик өйдөнөр (тыл). ☉ Лёгкий, доступный пониманию, незамысловатый (о языке)
[И. Гоголев] Тыла-өһө сэксук буолбатах, эмиэ да дьиппэ, эмиэ да ис дьалыҥнаах, улаҕалаах. КНЗ КАӨ
Ол кини күлүм-дьирим, сэк-сук тыллаах суруйууну тумнан, уодаһыннаах тыллаах суруйууга үөрэнэр сыаллааҕын этэр. КНЗ ТС
◊ Сэк-сук буол (тутун) — үөрэн, сүргэҥ көтөҕүллэн сэргэхсий, чэпчээ, эгди буол. ☉ Оживиться, воспрянуть духом, активизироваться
Үөрэн-көтөн, сэк-сук буолбута. Күннүк Уурастыырап
Нил Нестерович илдьитин истэн баран, Вадим Николаевич сүргэтэ көтөҕүллэн, сэк-сук буола түстэ. Н. Босиков
[Кинини] анаан көрсөөрү тиийбитим. Киирбиппэр сэк-сук буола тоһуйбута. «Кыым»

даҕ.
1. Туох эмэ тас дьайыыга бэринимтиэ, сыстымтыа (хол., дьаҥҥа-дьаһахха). ☉ Восприимчивый к внешним воздействиям (напр., к болезням)
Киһи санаата түһэр, ычатын ыһыктынар кэмигэр ордук уйан, ханнык баҕарар ыарыыга ылларымтыа буолар. ФНС ОС
Оҕо олох эрдэ сааһыттан күнүһүн салгыҥҥа утуйууга уонна кэмиттэн көрөн таҥаһын уларытынар буолууга үөрэммит буоллаҕына, ыарыыга ылларымтыата суох буолар. ИБГ ДьОЫа
Өрүс кытыытыгар хортуоппуй хаһыҥҥа ылларымтыата суох буолар. ГСҮЦХ
2. Итэҕэтимтиэ, тылыгар киллэрэр, тиийимтиэ тыллаах-өстөөх. ☉ Доступный для понимания, доходчивый, убедительный (о речи). Татьяна Петровна, кырдьык даҕаны, дьонугар-сэргэтигэр ылларымтыа тыллаах-өстөөх салайааччы
□ Эмтэнэ да, бэрэбиэркэлэнэ да сылдьан көрдөхпүнэ, Валерия Александровна бииргэ үлэлиир дьонугар даҕаны, эмтиир ыарыһахтарыгар даҕаны, олус ылларымтыа. «Кыым»