дощатый настил (в дровнях, санях, на нарах, кроватях).

м. 1. (действие) тэлгэтии, тэлгэтэ ууруу; 2. тэлгэх, тэл мас; дощатый настил хаптаһын тэлгэх.

загородка, небольшой низкий забор; дощатая перегородка (в доме).

аат., түөлбэ. Кыыл табаны кэтэһэн ытарга аналлаах хайыһар үрдүгэр оҥоһуллубут хаптаһын хахха. ☉ Дощатый щиток для укрытия от зверя (напр., дикого оленя) и стрельбы, устанавливаемый на лыжах охотника. Булчут далда көмөтүнэн бултуур
ср. чагат. далда 'защита'

1. аат. Туохха эмэ олох, тэллэх курдук, арыттаах гына тэлгэтиллибит хаптаһын, синньигэс мас (үксүгэр сыарҕаҕа, ороҥҥо). ☉ Дощатый или из жердей настил (обычно на санях, нарах)
   Палаатаҕа кураанах орон сыгынньах адарайа кубарыйа сытара. Софр. Данилов
   Сыарҕа адарайыгар түүтэх от быраҕыллыбыт, ол үрдүгэр туох эрэ таҥастар сууланан сыталлара. П. Аввакумов. Арыт мутук-силис тардан сыарҕалар иҥнэллэр, ылахтар бысталлар, адарайдар тостоллор. Я.Семенов. 2 . даҕ. суолт. Арыттаах гына хаптаһынынан, маһынан тэлгэтиллибит. ☉ Застланный жердями, неровными досками; дощатый
   Нэк Ньукулай, оһох иннинээҕи адарай долбууртан ылан, балык үтэһэтин ыраастыы олордо. В. Протодьяконов
   Ньукуус кирдээх адарай остуолга хайыы-сахха ньалбыччы ирэн эрэр лоскуй эти быһаҕынан кырбастыыр. И. Никифоров
   монг. адайр

1. аат. Бэрэбинэни уһаты хайа эрбээн оҥоһуллубут икки өттө хаптаҕай чараас мас. ☉ Доска
   Талкы оҕонньор онтон-мантан хаптаһын хомуйан, талаҕынан үүйэн, быыкаайык хоруоп оҥордо. Күндэ
   Тахсан хаптаһыннарын киллэрдэ, өйдөөбөккө дар гына бырахта, дьиэтэ түөрт муннуктарынан сатарыйан ылла. Н. Заболоцкай
   Таһырдьа Бочоох Өндүрэй хаптаһын устуруустуу турара. Хомус Уйбаан
2. даҕ. суолт. Хаптаһынтан оҥоһуллубут. ☉ Сделанный из досок, дощатый
   Чараас хаптаһын ааны күүскэ тоҥсуйан тобугуратар. Н. Лугинов
   Суолбут уҥа өттө барыта — кэккэлэһэ турар балааккалар. Үгүстэрэ хаптаһын хоруобуйалаах. Н. Якутскай
   Икки начаалынньык үлэлиир хосторо хаптаһын быыстаах. Р. Баҕатаайыскай
   Хаптаһын халҕаны хап гына саптылар. С. Васильев
   ♦ Хаптаһын тоҥот түөлбэ. Күһүн хаар түспүтүн кэннэ бастакы тымныы түһүүтэ мууһура быһыытыйбыт чараас хаар, муус тоҥот. ☉ Тонкий слой обледеневшего снега, приставший к земле, гололёд
   Итии тыал тыалырбыт, самыыр түстүт, халлаан халлан хаалбыт, хаптаһын тоҥот буолбут. ПЭК ОНЛЯ I
   Иккис тоҥот — хаптаһын тоҥот, тоҥоттортон саамай улаханнара, алтауон биэс хонуктаах буолуон сөп. ААИ ОБСЫҮ
   Хаптаһын тоҥокко сылгы тыһын быһарын ааһан, атаҕын да тоһутара. КМП ДьБ
   ср. п.-монг. хабтасун, эвенк. каптасун ‘доска’

1. аат., эргэр.
2. Хаптаһынтан оҥоһуллубут суоруна олоҕо. ☉ Мукомольный стол (четырехугольная подставка из досок, на к-рую устанавливается жернов)
   [Хачыгыр] дүлүҥ олох маһыгар ыттан, даардатыгар сыгынньах иһинэн анньыллан туран бурдугун тардан барда. Эрилик Эристиин
   Баҕарарым туус маҥан Туллук курдук буолуохпун, Бурдук тардар даардаттан Бурдук уоран суунуохпун. Н. Босиков
3. Бугул тиэйэр сайыҥҥы сыарҕа адарайа. ☉ Дощатый настил на летних санях для перевозки копен. Оҕонньор сыарҕаҕа даарда оҥордо
4. даҕ. суолт.
5. Модьу, томороон оҥоһуулаах. ☉ Громоздкий, массивный, грубый
   Даарда орон дьаралҕаннаах (өс ном.). Тоҥ [киһи аата] даарда суха сүгэн кэлэр. Суорун Омоллоон
   Даарда тэлиэгэҕэ толору тиэллибит таһаҕастарыттан, тэриллэриттэн көрдөххө, бу ыраах суолга хомуммут дьон быһыылааҕа. Ойуку
6. фольк. Улахан, сүүнэ; муҥутуур күүстээх. ☉ Огромный; всесильный, могучий. Далай иһигэр даарда уоруйах баар үһү (тааб.: быһыт). Быыра сарыннаахтарым, Даарда буурайдарым, Бэттэх буолуҥ эрэ. Саха фольк.
   ◊ Даарда балык көр дааргы балык. [Тойон Дьаҕарыма] Даарда балык Бытыгын түүтэ бүрүөлээх Ньир муос саатын Иэмэх курдук Эҥэччи тардан кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
   [Бу дойду] Бил балык биттэхтээх, Сырыбын балык сындыыстаах, Ала даарда балык атахтаах. «ХС». Даарда көҕөн түөлбэ. - уйус. ☉ Утка-касатка.

дар гын - чараас хаптаһыннартан холбоммут адарайы сиргэ бырахтахха тыаһыырын курдук сатархайдык тыаһаа. ☉ Издавать дребезжащий звук, подобный звуку при падении доски (досок) на твердый пол
Аһыллан турар хаптаһын халҕаны дар гына сабан, киһи баран хаалла. Амма Аччыгыйа
Доруоп дьэ эстэн дар гына тыаһыыр. И. Гоголев
Тахсан хаптаһыннарын киллэрдэ, өйдөөбөккө дар гына бырахта, дьиэтэ түөрт муннуктарынан сатарыйан ылла. Н. Заболоцкай; дар мас кэпс. - таҥаһа, тэллэҕэ суох халтаҥ мас орон. ☉ Дощатый настил без подстилки
Лаампаларын уотун саба үрэн баран, тэллэҕэ суох дар маска соннорун саптан, саҥата суох сыттылар. Л. Попов
Ыалдьымына, дар мас муоста баҕайы абырыа дуо? Күннүк Уурастыырап
Бу итиитин, үчүгэйин, сыттаҕа сымнаҕаһын, синньигэс дар мас буолбатах, сылаас сымнаҕас бэриинэ. Н. Заболоцкай; дар уҥуох кэпс. - уҥуох-уҥуохтара бүтэйдии биллэ-көстө сылдьар гына көтөхтөрбүт, ырыган (киһи-сүөһү туһунан). ☉ Иссохшие кости; голый скелет (о тощем, худом человеке, скотине)
Дар уҥуох түөһүгэр оҕотун ыбылы кууһан олорон, Өлөөнө ытыыр икки ынчыктыыр икки ардынан төлө биэрэр. Н. Якутскай
Бөрө олус улахан уонна дар уҥуох этэ. Далан
Кулуба дьиэтин суон бэрэбинэлэрин дьадаҥылар дар уҥуох сарыннарынан таспыттара. А. Сыромятникова