даҕ. Содуллаах, сабыдыаллаах (үксүгэр куһаҕан өттүнэн). ☉ Имеющий последствия (чаще всего дурные)
[Чокуурап:] Санаарҕаама, Маайыс, уоскуй. Чахчытын билиэхпит. Баҕар, ити дьыала уһун кутуруктаах буолуо. С. Ефремов
Макар Макарович, үчүгэйдик толкуйдаа эрэ, начаалынньыгыҥ ыҥырыытыгар барбатаххына, хайа онтукаҥ кутуруктаах буолан тахсаарай. В. Ойуурускай
◊ Дуоҕалаах кутуруктаах — төрдө хара, ортото маҥан, төбө өттө хара, саамай бүтэһик уһуга маҥан (ынах, оҕус кутуругун туһунан). ☉ Имеющий хвост у основания черный, посередине — белый, ближе к концу — черный и на самом конце — белый (о корове или быке)
Оруктаах сиэллээх, Орохтоох систээх, Дуоҕалаах кутуруктаах, Маҥан атыыр соноҕос Үөргэ баран тырылайдыа. С. Зверев

туохт. Дьырылас саҥаны хос-хос таһаар, хаста даҕаны кистээ (сылгы туһунан). ☉ Заливисто ржать, фыркать (о лошади)
Туоһахталаах сүүстээх, Олуктаах сиэллээх, Орохтоох систээх, Дьуоҕалаах кутуруктаах Маҕан атыыр соноҕос Үөрүн мунньан тырылайдыа, Кулуннары хойуннарыа. Саха нар. ыр. III
Оруктаах сиэллээх, Орохтоох систээх, Дуоҕалаах кутуруктаах Маҥан атыыр соноҕос Үөргэ баран тырылайдыа. С. Зверев

I
аат.
1. эргэр. Дириҥ бадараан, түгэҕэ суох оборчо. ☉ Глубокое болото, топь
Тумсун үрдүнэн Туора түспүт муостаах, Тутум атахтаах, Луоҕаттан иҥнибэтэх Луо бээгэй оҕустаах Алып Хара …… Аҥаарыйар аартыга. П. Ойуунускай
Ол анараа өттүн диэки аһара көрдөҕүнэ ап төрдө Алып Хара обургу бу өлүү луоҕатын ис кырыытыгар …… үс төгүл эриллэн баран түүрүллэн сытар үһү. Ньургун Боотур
2. кэпс. Туох эмэ уһуннук сытан кэлимсэлэһэн дьүдьэйбитэ, лааҕы буолбута. ☉ То, что слежалось, утратило свежесть, подгнило
Эргэ үйэ элбэх сааһыгар мунньуллубут сытыйбыт луоҕа бөхтөрүнэн саҥаны саба ыһыахтыы сатыыр. Амма Аччыгыйа
II
аат. Ынах сүөһү кутуругун төбөтүн маҥана. ☉ Белый кончик хвоста (у коровы, быка)
Луоҕалаах кутуруктаах оҕус.  Эдэр кунан оҕустар …… күрэс былдьаһаары луоҕалаах кутуруктарын Субуччу тутаннар Күрдьүөттэһэ-күрэстэһэ Күрэс былдьаһа оонньууллар эбит. А-ИМН ОЫЭБЫ. Тэҥн. дуоҕалаах
ср. тюрк. туҕлук ‘имеющий знамя, со знаменем’

1. аат.
2. Алдьархай, ыарахан түбэлтэ, ынырык быһылаан. ☉ Беда, несчастье, трагедия
   Дьэ иэдээн бөҕөнү оҥордо: биир титиик сүөһүнү кэрдэн кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
   Ити кыһын, сэрии иэдээнигэр сут мэҥэстэн, алдьархай ааҥнаабыт. Софр. Данилов
   Сааппас обургу иэдээни тардаары гынна! Н. Габышев
   Мотуор хаамтаҕына иэдээн. Балык бөҕө сытыйыа. Эрчимэн
3. Үчүгэйэ суох быһыы, киһи сөбүлээбэт түбэлтэтэ, кыбыстыылаах дьыала. ☉ Неприятное событие, неприятность
   [Ыстапаан:] Оҕонньор! Хата билигин аҕабыыкка таарыйаар, баҕар, ити кыыс бэргэһэлэнэригэр тиийэн аккаастаан, иэдээни оҥоруо. А. Софронов
   Ити иэдээн [сымыйа сурах] Кирилл Иванову эмискэ дьоллообута - Нариччаан бэрт түргэнник киниэхэ эргэ тахсыбыта. Н. Габышев
   Иккис иэдээним бу маннык: Эрэсиими кэһэ турабын. Баал Хабырыыс
4. Туохтан эмэ оһол, дэҥ тахсыыта. ☉ Несчастный случай, увечье, травма
   Кыратык быһалаан да диэн, дуоҕалаах кытахха аны киһи халтарыйан дуу, бүдүрүйэн дуу иэдээн буолуо. М. Чооруоһап
   Бу куһаҕан, эргэ косилканы уонна бэйэм үлэбин көрөөт биллим, охсор саҕана иэдээн тахсыбатын диэн кичэйэн көрөбүн. М. Шолохов (тылб.)
5. саҥа алл. суолт. Соһуйууну, куттаныыны көрдөрөр. ☉ Выражает испуг, удивление
   Эмискэ күөрэйдэ Икки кынчаал үөһэ - Иҥсэлээхтик эккэ тиийдэ, Ньимис гына түһэ. Өлөн иһэн биир үөдэн Үөгүлээбитинэн оҕунна... Доҕотторуом, оо, иэдээн, Сүүрүү, сырсыы хойунна: Фашист ирдьит ыта Эһигини үрэр, биллэ. Л. Попов
   ♦ Иитэ суох иэдээн, аана суох алдьархай көр аан I
   Сороҕор бэрт кыраттан олоҕун устата бараммат иитэ суох иэдээнигэр, аана суох алдьархайыгар тэбиллиэххин сөп. И. Гоголев
   Ааҥнаабыт алдьархайтан кини [Кудаҥса] хас да төгүл сорук соруйан быыһанарга холоммутун үрдүнэн, сырыы аайы уруккутааҕар уонунан ордук, өлүүлээх-сүтүүлээх, этэргэ дылы, иитэ суох иэдээн, аана суох алдьархай буулуур. ФЕВ УТУ