душить (духами) .

душить, давить.

1) душить, затруднять дыхание; кинини сөтөлө тууйар его душит кашель; 2) перен. мучить, тяготить; давить; кининк ыар санаалар тууйаллар его давят тяжёлые мысли; 3) перен. зажимать, душить что-л.; кириитикэни тууй = зажимать критику; көҥүлү тууй = душить свободу.

1) душить, удушать; тумнаран өлөр = задушить; буруонан тумнар = удушить дымом; 2) перен. оглушать, ошеломлять; дакылаатчыты ыйытыыларынан тумнардылар докладчика засыпали вопросами.

туохт. Моонньун бо бо тутан тыынын хаай, тууй. ☉ Душить, сдавливать горло
Бэриммэтэҕин иһин хабарҕатын муомахтаабыта, о н уоха соруйан: «Өллүм», — диэн сарылаан охтон түспүтэ. П. Ойуунускай
Хобороос хаста да баттатта. Хара бэкир киһи тыбыс-тымныы тарбахтарынан кинини муомахтыы сатыыр. И. Гоголев
Эдэркээн тайаҕы ньалҕаархай түүлээх моонньуттан тимир оҕуур муомахтаабыт. Н. Габышев
ср. др.-тюрк. боҕмах ‘удушье’, боҕ ‘душить, сдавливать’

туохт. Ыгыта, бобута туппахтаа, кууспаҕалаа. ☉ Сжимать, сдавливать, душить кого-л. в объятиях
Быып пастар Былатыан Күүстээх Уйбааны кытта тутуһуон санаталыыр. То ҕоос тоох түбэлтэ көһүннэҕинэ, үрдүгэр түһэн муомалаабытынан барар. И. Бочкарёв
Кэтирииһи …… дьиэтиттэн күүс тэ ринэн муомалаан, и л д ь э б а рбытта ра. «ХС»
Били баҕайы, киһитин ыһыктан ба ран, аны миигин муомалаата. «Кыым»
ср. др.-тюрк. боҕ ‘душить, сдавливать’

1) побуд. от баттаа =; атахпын маска баттаттым мне ногу придавило деревом; ааны баттат = подпереть дверь палкой (в знак отсутствия хозяев); уон сымыыты баттаттыбыт (курица) сидит на десяти яйцах; 2) давить, душить, мучить (о кошмарах); бөлүүн баттаттым прошлой ночью меня душили кошмары.

несов. 1. кого-что, на кого-что (тяжестью) баттаа, ык, ыга тут; снег давит на крышу кырыысаны хаар баттыыр; 2. кого-что, перен. (угнетать) баттаа, атаҕастаа; 3. что (жать, выжимать) ык; давить виноград винограды ык; 4. кого-что (стискивать, жать) баттаа, хам тут; сапог давит ногу саппыкым атахпын баттыыр; 5. кого-что, разг. (душить) тут, тутан кэбис; лиса давит кур саһыл куу-руссалары тутар.

туохт.
1. Киһи эбэтэр ханнык эмэ тыынар тыыннаах муннун, айаҕын бүөлээн тыынын хаай. ☉ Лишать кого-л. возможности дышать, с силой сжимая горло, душить, удушать
Хара Бэкир булчут оҕонньорго тиийбитэ уонна ол түүн тумнаран өлөрбүтэ. С. Дадаскинов
Сорох …… табалар, киһи кэтиирин биллэхтэринэ, төрүүр кэмнэригэр төрөөбөккө, оҕолорун тумнаран өлөрүөхтэрин сөп. ССП ЫН
Удавтар сиэртибэлэрин бэйэлэринэн ыбылы эрийэн тумнаран өлөрөллөр. ББЕ З
2. Тугунан эмэ (хол., буруонан, гааһынан) салгыны сутуйан, киһи эбэтэр ханнык эмэ тыынар тыыннаах тыынарын мэһэйдээ. ☉ Затруднять чьё-л. дыхание, отравлять дыхательные пути, душить, удушать кого-л. чем-л. (напр., дымом, угарным газом)
Хойуу буруо хабархай аһыы сыта дьон хараҕын аһытар, тыыннарын хаайар, тумнара сыһар. В. Протодьяконов
[Мааппа:] Фуу, табаҕыҥ сыта кэбэлкэйин! Киһини тумнарыыһыккын. ДьТ
3. көсп. Кими эмэ туоххунан эмэ сабырыйан атаҕастаа, саба баттаа, самнар. ☉ Подавлять кого-л. чем-л., притеснять, угнетать
Кулаагы барытын самнаран, Кутаа уот тыллары эппитэ. Батталы охсуунан тумнаран, Аҕатын кэриэһин сиппитэ. Эрилик Эристиин
Эргэ олох, ыраахтааҕы былааһын хараҥа күүстэрэ [саҥа сэбиэскэй киһи] күн сирин көрөрүн саба баттыы, тумнара сатаабыттара. «ХС»
4. көсп., кэпс. Саба саҥаран эбэтэр хайдах эмэ мэһэйдээн кимиэхэ эмэ саҥарар кыаҕы биэримэ. ☉ Вызывать у кого-л. растерянность, замешательство, перебивая, обрывая его речь, оглушать, ошеломлять кого-л. (напр., многочисленными вопросами)
Улаханнаах Кыра Уйбаан, Ымыы кыыһы, киксибиттии, Утуу-субуу, тура-тура, Ыйытыынан тумнардылар. Күннүк Уурастыырап
Оттон сүрэҕим ыарыыта диэн истэҕинэ тыына хаайтарыар диэри кириитикэнэн тумнарбыттара. М. Доҕордуурап
Тарас Георгиевиһы араас эриирдээх боппуруоһунан адьас тумнаран кэбистилэр. «Чолбон»
ср. алт., тун ‘закладывать (о носе, горле)’, тумалаа ‘душить; травить’, тундыр ‘оглушать’

туохт.
1. Ким, туох эмэ тыынын хаайардыы, хабарҕатыгар түс. ☉ Хватать, брать кого-л. за горло, душить
Илгиэлээтэ, аны хабарҕалыырдыы тутта. Лоһуура
2. Маһы туоратынан ойо охсон, олукта таһаар. ☉ Делать зарубку на дереве
Кэлэн иһэн хабарҕалаан оҥоһуллубут эркиннээх дьоҕус дьиэни көрөн ааспыппыт. «Кыым»
3. көсп., кэпс. Хардарар да бокуой биэрбэккэ, харса суох саҥар, ыган киир. ☉ Напирать на кого-л., не давая возможности говорить, наступать кому-л. на горло
[Балбаара:] Быыпсай Сүөдэр уон сүүс харчы иэстээххин диэн хабарҕалаан эрэр. Эрилик Эристиин
Хайа, оргууй хабыгыраарыый, хабарҕалаан түһэҥҥин. И. Никифоров
Биэриэх буолбут оккун даа? Бээ, тохтоо, доҕор, наһаа хабарҕалаама. Э. Соколов