побуд. от муомахтаа =.

возвр.-страд. от муомахтаа = давиться, душиться, удавливаться; быть задушенным, удавленным.

совм.-взаимн. от муомахтаа =; ыттар охсуһан бэйэ-бэйэлэрин муомахтастылар собаки в драке перегрызли друг другу горло.

муомахтаа диэнтэн холб. туһ. Уолаттар охсуһан бэйэ-бэй э л э р и н муомахтастылар. «ХС»

гл
1. Муомахтыыр. 2. Тыыны хаайар

муомахтаа диэнтэн бэй
туһ. Сайыҥҥы күн саарыы тахсыыта, эриэн ситии быатын иилэ бырахпыт, моонньуттан муомахтаммыт. Н. Якутскай. Табалар өсөһөн көрөллөр да, Өөйө тулуппат, өрүтэ соһон кэбиһэр. Табалара бары муомахтанан өлөн хаалаллар. Эвен фольк.

сыһ. Суор курдук. ☉ Подобно ворону, как ворон. Аҕылаабытын аһарынан иһиллээбитэ — өрүс үөһэ өттүгэр киһи саҥата суордуу кыланар. Саха фольк. Ойуун суордуу хатаннык кыланна, быһаҕы хам туппут илиитэ дьигис гынна. И. Гоголев
Үөс батааска биэрбэтэ, хабарҕатыттан суордуу дьөлө харбаата, муомахтаата. М. Доҕордуурап

прил. 1. (о человеке) уорастыгас, курус; угрюмый старик уорастыгас оҕонньор; 2. перен. (гнетущий) түҥ, курус, нүһэр; угрюмая тишина түҥ чуумпу. уда бривать несов. см. удобрить, удав м. удав (тропической дойдуларга үөскүүр улахан эриэн үөн). удаваться несов. см. удаться, удавить сов. кого муомахтаа, муомахтаан өлөр. удавиться сов. муомахтан, моҥнон ел. удаление с. 1. (по гл. удалить) тэйитии, ыраатыннарыы,таһаарыы;ылан кэбиһии, суох гыныы; 2. (по гл. удалиться) тэйии, ыраатыы. удалить сов. 1. кого-что (отдалить) тэйит, ыраатыынар; удалить предмет от глаз предмета хараххыттан тэйит; 2. кого-что (убрать чт.ол., вывести когол.) ылан кэбис, тэйит, таһаар; 3. кого (заставить уйти) таһаар, киэр үүр; удалить посторонних туора дьону таһаартаа; 4. что (устранить, уничтожить) ылан кэбис, ыраастаа, суох гын; удалить зуб тииһи ылан кэбис; удалить пятна на платье былааччыйа бээтинэтин ыраастаа. удалиться сов. 1. (отдалиться) тэй, ыраат; удалиться от дома дьиэттэн тэй; 2. (уединиться) тэй, бүк; удалиться от людей дьонтон тэй.

даҕ.
1. Итиинэн суоһуур, сыралҕаннаах. ☉ Пылающий жаром, жаркий, горячий
«Хата, бэйэҥ туран Хатан суостаах оһоххор Хардаҕаста бырах эрэ», — диэтэ. П. Ядрихинскай
Уот диэки өттүлэрэ олус суостаах — эттэрин сии сыһар, нөҥүө өттүлэрэ — тоҥор. Н. Заболоцкай
«Уус тыл охтооҕор сытыы, көмүөллээҕэр күүстээх, уоттааҕар суостаах», — эмээхсин бэрт итэҕэтиилээхтик эҥээриттэ. «ХС»
2. көсп. Кутталлаах, дьулаан. ☉ Внушающий страх, страшный
Ама саа-саадах ыҕарҕана суоҕун иһин, хайаатар да суостаах күннэр кэлэн тураллар ээ... П. Ойуунускай
Баар эбит олоххо Суостаах мүнүүтэ: Сүрэҕи муомахтыыр Санаа түһүүтэ. С. Данилов
Кулгааҕар биир кэм: «Абырааҥ! Өл-лүүм!» — диэн суостаах тыллар чуҥкунууллара. И. Федосеев
3. көсп. Уордаах, кырыктаах. ☉ Грозный, суровый, гневливый
Додор кулуба дьон кэпсээнинэн буоллаҕына, хайа да былыргы саха тойотторуттан, баайдарыттан ордук суостаах, ордук баттыгастаах …… киһи эбитэ үһү. Саха фольк. Кини бэрт суостаах, кыыһырымтаҕай, бэрт ылыгас тээтэ этэ. А. Софронов
Биирдэ ол суостаах хотун Киргиэлэй Дьөгүөрэптээххэ хонуох буолбут сураҕа иһилиннэ. Дьэ сүлсүлгэн бөҕө буола түстэ эбээт! Амма Аччыгыйа

туохт.
1. Кими, тугу эмэ хабарҕатын эбэтэр муннун-уоһун хам тутан, тыынын хаай. ☉ Лишать возможности дышать, душить
Модун тыыны тууйан, Моонньу муомахтаабыт Тоҕус туһах быаҕа Тоҥмут дьон биэрэҥнииллэр. Күннүк Уурастыырап
Гитлери мин бу курдук тууйа тутуо этим! Н. Заболоцкай
Буойун [манабыл икки кулукка] куоскалыы оргууй үөмэн тиийбитэ уонна, доҕоор, хабарҕалаан сонно тууйан кээспитэ. Ш. Руставели (тылб.)
2. көсп. Тугунан эмэ кыаҕын быһан самнар, саба баттаа. ☉ Подавлять, заглушать что-л. Ол эрээри кырдьыктаах тылы кинилэр кыайан тууйбаттар. Амма Аччыгыйа
Суох, ыраахтааҕы түрмэтэ, хаатыргата, сыылката биһиги уордайбыт уорааннаах күүспүтүн тууйуо суоҕа. В. Протодьяконов. Уонча сыл устата мин тууйан сырыттым Бар дьонтон санаабын, баҕабын барытын. В. Голдьеров
♦ Тууйа тут — киһи өйүн-санаатын тумнар, көтөҕүллэрин, өрөйөрүн-чөрөйөрүн хаай. ☉ Угнетать сознание, настроение, притеснять, душить (о мыслях, чувствах и т. п.)
Саллар сааһын тухары кини эрдээх көнө сүрэҕин тууйа тутан сылдьыбыт хараҥа итэҕэлиттэн, сатаатар, бу олоҕун уһугар кэлэн босхолоннун эбээт. Амма Аччыгыйа
Иһиллээбит курдук уу чуумпу тууйа тутара, Үрдүк хара тыа үйэттэн үйэҕэ утуйара. С. Васильев
Санаарҕабыл дууһаҕа Дьаакыр курдук үүт-үкчү: Куккун-сүргүн тууйа тутуо, Баттыы сылдьыа төҥкөччү. Н. Калитин (тылб.)
ср. др.-тюрк. ту ‘закрывать, преграждать’