Якутские буквы:

Якутский → Русский

дьаарысса

яровая рожь или пшеница; дьаарыссаны ыс = посеять яровые.

Якутский → Английский

дьаарысса

n. spring grain

Якутский → Якутский

дьаарысса

  1. аат. Саас ыһыллан баран күһүн хомуллар, мээккэтиттэн хара килиэп оҥоһуллар бурдук үүнээйи, оруос. ☉ Злак, из молотых зерен которого выпекают черный хлеб, яровая рожь
    Атын уоннуу гаалаах икки солооһуҥҥа дьаарысса ыһыллыбыта. М. Доҕордуурап
    Сэлиэһинэй уонна дьэһимиэн кэнниттэн эбиэс уонна дьаарысса ыһыллыахтаах. СРҮТХК
    Оруос (дьаарысса) туорахтарыттан, оруос бурдугун ылан, хара килиэби астыыллар. КВА Б
  2. даҕ. суолт. Дьаарыссаттан оҥоһуллубут, дьаарыссаҕа сыһыаннаах. ☉ Ржаной
    Ас-үөл суох буолан, Ойуунускай дьон тэҥинэн сүүстүү кыраам дьаарысса килиэбин хаартыскаҕа ылара. Н. Габышев
    Биир киис тириитин отут муунта дьаарысса бурдукка биэрэр. В. Протодьяконов
    Буут дьаарысса бурдук уон солкуобайга атыыланар. ИИА КК
    русск. ярица 'яровой хлеб'

Еще переводы:

ярица

ярица (Русский → Якутский)

сущ
(яровая рожь, мн. ч. нет)
дьаарысса

дьаарыҥса

дьаарыҥса (Якутский → Якутский)

көр дьаарысса
Ийэлэрэ Кэтириинэ эмээхсин, хантан булаахтаабыта буолла, дьаарыҥса бурдугунан алаадьы оҥоро олордо. Бэс Дьарааһын
[Эмээхсин] Үлүйбүт дьаарыҥса лэппиэскэтин Үһү, түөрдү кэрчиктиир. К. Туйаарыскай

кэччиктээ

кэччиктээ (Якутский → Якутский)

көр кэрчиктээ
Күөх түҥэтик диэн тахса илик, өлбүт сирин кэччиктээн, ону уксуһан олоробут. П. Ойуунускай
Үлүйбүт дьаарысса лэппиэскэтин үһү, түөрдү кэччиктиир. К. Туйаарыскай
Платон Алексеевич бэйэтин хоһооннорун үксүн строкаларынан тэбис-тэҥ гына араартаан, кэччиктээн түргэн, эрчимнээх тэтиминэн ааҕара. Н. Заболоцкай

бэспиирэ

бэспиирэ (Якутский → Якутский)

аат., итэҕ., эргэр. Православнай таҥара дьиэтин сорох сиэрин-туомун (хол., таҥараҕа тиксиини) ыытарга туттуллар үрүҥ бурдуктан оҥоһуллубут кыра төгүрүк килиэп ас. ☉ Просвира
Аҕабыыт кыра холуочук быһыылаах. Дьоҥҥо илиитин ууратар. Бырдаахапка бэспиирэ биэрэр. Н. Неустроев
Таҥара анныгар орон үрдүгэр төгүрүк остуолга тэриэлкэҕэ кириэстии оҥоһуллубут алаадьы, туус, саахар, хас да бэспиирэ уонна чааскылаах чэй турар. Эрилик Эристиин
[Саня] өҥүрүк куйааска дьадаҥы ыаллар оҕолоро оонньуу кэллэхтэринэ, сэлиэһинэй халаачыгын, ватрушканы, дьаарысса килиэбин, атын суох буоллаҕына, кистии-саба таҥара бэспиирэтин да таһааран амсатара. Д. Кустуров

мэһэмээн

мэһэмээн (Якутский → Якутский)

аат., эргэр.
1. Ха п па хтаах кыра туос иһит. ☉ Маленькая берестяная посуда с крышкой, берестяное лукошко
Мин Эйиэхэ бэйэм тикпит Туос мэһэмээммин тобус-толору Дьэдьэн хомуйан аҕалар буолуом. И. Гоголев
Ийэм эбэбинээн, мэһэмээнтэн дьаарысса сиэмэтин ытыһан ыла-ыла, ыһан кү дээритэллэрэ. П. Аввакумов
2. Ыйааһын кээмэйэ: биир киилэ кэр и э т э. ☉ Примерно один килограмм (мера веса)
Дэлби кырбаммыт сүөһү буотарагын, мэһэмээн арыыны тар хааһыга кутан баран, оргутан бидилитэллэр. Н. Якутскай
русск. безмен ‘мера веса в 2,5 фунта’

быалаах

быалаах (Якутский → Якутский)

даҕ., көсп. Туох эмэ (үксүгэр, куһаҕан) буоларыгар төрүөт, сылтах буолар. ☉ Служащий причиной чего-л., поводом для чего-л. (преимущественно дурного)
Мин, Арастаал үлүгэр быалаах, Үүнүүлээх оту үллэччи тиэйэн, Өлүүгэ түстүм... Эллэй
[Дьаамнаах:] Михаиллаах Тоҕо төннүбэтэхтэрэ буолла, өлөр быалаах буоллахтара. С. Ефремов
◊ Быалаах кинигэ эргэр. — улахан суолталаах испииһэги суруйар сурунаал (быанан тиһэ анньан баран сургуустаммыт лиистэрдээх). ☉ Штрафной журнал
Таҥара дьиэтигэр быалаах кинигэҕэ астарарга тээтэҕэ уон биэс буут дьаарыссаны бэриллэр. Эрилик Эристиин. Быалаах кэрэмэс — орохтоох систээх кэрэмэс саһыл. ☉ Сиводушка (помесь черно-бурой и рыжей лисицы) с поводом (полосою) на спине
Кыһыл саһыл кыалыктаах, хара саһыл хаппардаах, Быалаах кэрэмэс кымньыылаах Ойдоох буурай оонньуулаах Баай Барыылаах Тойон эһэм! Өксөкүлээх Өлөксөй