прил. 1. дьааһыла; ясельный режим дьааһыла режима; 2. дьааһыла саастаах, дьааһыла; ребёнок ясельного возраста дьааһыла саастаах оҕо.

только мн. 1. (кормушка для скота) күкүр, долборук; 2. (детское учреждение) дьааһыла.

даҕ. Дьэгдьитэргэ табыгастаах, түргэнник салгылатыллар. ☉ Удобный для проветривания, быстро проветриваемый
Дьааһыла дьиэтэ кураанах, сырдык, үчүгэйдик дьэгдьитиллимтиэ …… уонна …… оттуллар буолуохтаах. БСА КСДь

туохт., түөлбэ. Хомуллан, дьааһыланан турары тыыт, ыс. ☉ Разбрасывать, раскидывать что-л., приводить в беспорядок. Бу оҕо ону-маны урубаайдаан эрэр
□ Геологтар күн аайы ас хаалларар буоллулар, кэлэн эһэ ону «эбиэттиир», кини аны балааккаҕа киирбэт, тугу да урубаайдаабат. В. Протодьяконов

даҕ., кэпс. Баайкаттан тигиллибит, баайкаттан оҥоһуллубут. ☉ Байковый
Кини [Лятьевскай] эмиэ сытта, эргэ баайкабай суорҕанын сэҥийэтигэр диэри тардынна. М. Шолохов (тылб.)
Дьааһылаҕа оҕо аайы баайкабай суорҕан баар буолуохтаах. БСА КСДь
◊ Баайкабай чэй – үрдүк суортаах бытархай, хаалаах чэй. ☉ Байховый чай. Ындыыга туох-ханнык иннинэ кэбирэх оҥоһуулаах, сытыйар эбэтэр сиигирэр (испиискэ, бөппүрүөскэ, ботуруон, баайкабай чэй, саахар, туус) маллары уонна астары тиэйэллэр. Я. Семенов

туохт.
1. Бырабылыанньа дьиэтигэр бар, бырабылыанньа дьиэтин диэки бар. ☉ Идти в правление (в дом, в к-ром оно размещено)
[Күннэй:] Дьааһылабытыгар баран иһэбит. Онтон бырабылыанньалыахпыт. Суорун Омоллоон
2. Бырабылыанньа мунньаҕын ыҥыр, ыыт. ☉ Созвать, проводить заседание правления
Уочарата суох уопсай мунньахтаатылар, Уураах-эбэһээтэлистибэ бурҕаҥнаата, Быыстала суох бырабылыанньалаатылар, Быыгабар-сэрэтии таһырҕаата. Болот Боотур

ньаҕый диэнтэн холб. туһ. «Ньаҕыһа сытыйаннар
Киһини да сүгүн чэйдэппэттэр…» — дии-дии [Өкүү] таһырдьа харбыаласта. И. Федосеев
Хата, саас тиийэн, холкуос дьахталларын көҕүтэн, мунньах аайы ньаҕыһаннар, оҕо дьааһылатын астарбыттара. Н. Габышев
«Чэт, туох айылаах ньаҕыстыгыт?!» — диэн ыттарыгар улаханнык ордоотоото. А. Кривошапкин (тылб.)

аат.
1. Отонноох мастары, ыарҕа үүнээйилэри, сибэккини олордон үүннэрэр сир. ☉ Участок земли, где выращиваются плодовые деревья, кустарники, цветы, сад
[Украина] саадтарыгар яблонялар сибэккинэн кэйдэхтэрэ өлгөмүн, өҥнөрө-дьүһүннэрэ нарынын! Суорун Омоллоон
Оҕолор тэрийбит Тойбохойдооҕу ботаническай саадтара отут гектар сиргэ тайаан сытар. И. Данилов
Түүн үөһэ. Күлүктээх саад иһэ. Туолбут ый толонноох сандала Тунааран сэлэ мас быыһынан санньыйар. А. Абаҕыыныскай
2
оҕо саада диэн курдук. Оҕону дьааһылаларга, саадтарга, оскуолаларга …… иитэллэр. Дьиэ к.
◊ Оҕо саада — оскуола иннинээҕи саастаах оҕолору көрөр, иитэр тэрилтэ. ☉ Детский сад.

туохт.
1. Тугу эмэ иҥнэри эбэтэр таҥнары тутан иһигэр баарын тох. ☉ Выливать, высыпать что-л. из чего-л.; опорожнять что-л. Солуурдаах ууну сүөкээ.
□ Дайыыла оҕону тобугун үрдүгэр умса сытыаран, айаҕынан уутун сүөкээбит. Суорун Омоллоон
[Силиппиэн] хомус быыһыгар сытар эргэ мас тыы уутун сүөкээн, иһирдьэ устан киирдэ. С. Данилов
Иитээччи оонньуурдаах мөһөөччүгү аҕалан остуолга сүөкүүр, көрдөрөр уонна төттөрү мөһөөччүккэ хаалыыр. ОСБОо
2. Туохтан эмэ (хол., массыынаттан, сыарҕаттан) таһаҕаһы түһэр, тас. ☉ Выгружать что-л. из чего-л. (напр., из машины, из саней), разгружать что-л. Уйбаан маһын олбуор ортотугар сүөкээн баран, эмиэ дьиэҕэ киирэр. Саха ост. I
Кини төһө да тоҥнор, отун киэҥ кыбыыга өр астаһан сүөкээтэ. А. Фёдоров
Күөл кытыытыгар эр дьон уһун ньолбуһах тыылартан чыыры сүөкүүллэр, балыктыыр тэриллэрин бэрийэллэр. С. Курилов (тылб.)
♦ Тоҕо сүөкээ — туох бааргын барытын (хол., сонуну) биир тыынынан кэпсээн кэбис. ☉ Рассказать кому-л. что-л. (напр., новости) на одном дыхании, выложить всё без остатка
Кинилэр [оҕолор] дьааһылаҕа тугу гыммыттарын, туох сонуну билбиттэрин — барытын кэлээт, эбэлэригэр тоҕо сүөкүүллэрэ. Далан
Иван Иванович, туох толкуйдаахпын тоҕо сүөкүөм этэ даҕаны, айбытым уус тылынан хатаҕалаабатах. Р. Баҕатаайыскай
[Сиэмминээн] ахтыспыппыт сүрдээх, онон сонуммутун хайа хайабыт тоҕо сүөкүүр баҕалаах. Багдарыын Сүлбэ
ср. ДТС йүк ‘вьюк’ + -ээ (аффикс отымённых глаголов)