Якутские буквы:

Якутский → Русский

дьабыл

яловая; дьабыл ынах яловая корова # дьабылгар көт = освобождаться, быть свободным (напр. от какого-л. дела); дьабыл барыы - побег девы из бездетного рода

Якутский → Якутский

дьабыл

даҕ., эргэр. Кытарах, ыаммат (ынах, биэ). ☉ Яловый (бесплодный, неоплодотворенный - о самках домашнего скота). Дьабыл сүөһү байтаһырар
△ Төрөөбөтөх, оҕоломмотох (дьахтар). ☉ Не рожавшая (о женщине)
Баҕар, дьабыл килбик кыыс хотун бүччүм сири булан хорҕойбута буолаарай? Н. Борисов
♦ Дьабылгар көт - туох да кыһалҕата, дьыалата суох көҥүл сырыт. ☉ Быть совершенно свободным, не иметь никаких обязанностей, дел. Лина дьабылыгар көттө: дойдутугар тахсан ыһыахха күүлэйдии сырытта
◊ Дьабыл бар (сырыт) - көҥүл, мээнэ, ыаммакка сырыт. ☉ Не доиться, пастись свободно (обычно о корове)
Ынахпыт дьабыл сылдьар. ПЭК СЯЯ

Еще переводы:

нуораҕана

нуораҕана (Якутский → Русский)

Многодетная жизнь после Дьабыл барыы.

сандалылаа

сандалылаа (Якутский → Якутский)

эргэр. Остуол көрөөччүлээ, кимиэхэ эмэ остуолун (аһылыгын) көрөр чаҕарда анаа. ☉ Определить кому-л. прислугу для обслуживания за столом
Аҕыс уон дьабыл дьахтары сандалылаа[быт]. ПЭК СЯЯ

баайсыктас

баайсыктас (Якутский → Якутский)

туохт. Туохха эмэ (үксүгэр сүүйсүүлээх оонньууларга) бэйэҥ өлүүгүн киллэрэн кыттыс. ☉ Вступать в пай (обычно в азартных играх)
[Халлааскы] биир Дьабыл бэрдин кытта Наайга баайсыктаһан күннээбиттэр, хаһыытыыр харчыламмыттар, үөгүлүүр үптэммиттэр. Болот Боотур

тоҥуо

тоҥуо (Якутский → Якутский)

тоҥуо быраҕар итэҕ. — ойуун ким эмэ кутун ыларыгар туттар сиэрэ-туома. ☉ Шаманский обряд для испрашивания души человека
Ол барар дьабылын сирин Хара Хаҕыс ойуун туорай тоҥуо быраҕан, Өкүүндэ кутун ылаары гынарын уолум Таас Уллуҥах улуу сүрэ-киэбэ баһыйан сылдьар. Сэһэн Дьэрэмэй

доҕуһуоллаа

доҕуһуоллаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Тугу эмэ бииргэ, сэргэ тоҕооһуннаран оҥор, ыыт. ☉ Делать одновременно с чем-л., сопутствовать чему-л.
Куолаһа эрчимирэн, саҥарара түргэтээн, илиитинэн салгыны садьыйа хаһыйан доҕуһуоллуура үксээн барда. Р. Баҕатаайыскай
Сааллар чаҕылҕан арчылаабыта, Дохсун этиҥ доҕуһуоллаабыта. С. Васильев
Бу континеҥҥа политическай тыҥааһын сымнааһынын байыаннай тыҥааһыны сымнатар дьаһалларынан доҕуһуоллуохха наада. «Кыым»
2. Оонньууну, артыыс толоруутун муусуканан дьүөрэлии оонньоо, хоһулаа. ☉ Аккомпанировать
Чэй эрэ, үөскээбит киэҥ Ленам Долгуҥҥунан тойукпун доҕуһуоллаа. Т. Сметанин
Иэйэхсит эҕэрдэтин аргыс дьахталлар иилэ хабаннар, хоҥкунуур хомус тойугунан доҕуһуоллууллар. УКД ТА. Софья устурууна нарын баҕайы дорҕооннорунан бэйэтин санааларын доҕуһуоллуу, оргууй аҕай эппитэ. М. Горькай (тылб.)
3. эргэр. Кимиэхэ эмэ арыалдьыт буол, сиэри-туому толорооччуну арыаллаа. ☉ Сопровождать устроителя обряда, церемонии или вообще кого-л. [Кыыһы] дьабыл дьахталлар доҕуһуоллаан, күтүөттэрин биир туспа тоҕус уон доҕуһуоллаан [ыыппыттар]. ПЭК СЯЯ

табык

табык (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. эргэр. Ала сылгы тириитинэн оҥоһуллубут, абааһыларга анаммыт кэрэх (чуучала). ☉ Чучело из шкуры лошади пегой масти, предназначенное духам.
  3. Былыргы саха охсон тыаһатар муусукалыыр инструмена. Улахана түүтэ ыраастаммыт хас да инчэҕэй сүөһү тириититтэн маска тиирэн оҥоһуллубут былаайаҕынан охсон оонньонор. Кырата биир сүөһү тириититтэн төгүрүк дүҥүр курдук оҥоһуллар, ону тарбаҕынан охсон оонньонор. ☉ Древний якутский ритуальный ударный музыкальный инструмент
    Большой инструмент делали из нескольких сырых, очищенных от шерсти шкур домашних животных путём натягивания их на специальные столбы; играли на нём с помощью колотушек (былаайах). Маленький инструмент изготавливали из одной шкуры в виде круглого бубна, на котором играли пальцами. Ол күн сэрии буолбута, Халлааҥҥа нүһэр этиҥинэн Табык охсуллубута. П. Тобуруокап
    [Эркээни:] Табык дорҕоонноох тыаһын истэн, Сүрэҕим тулуппакка, бу тиийэн кэллим. И. Гоголев
    Табык тыаһа өлөргө-алдьанарга тыаһаан ааһар. Багдарыын Сүлбэ
    Быыстапкаҕа сылдьыбыт дьон саха музыкальнай инструменнарын: этигэн хомуһу, табыгы, кырыымпалары сэргии көрүөхтэрэ. «Кыым»
  4. даҕ. суолт., фольк. Иччилээх, илбистээх; сэттээх, суостаах, дьулааннаах. ☉ Имеющий таинственную силу, внушающий страх; влекущий за собой кару
    Таллан таас оройу Таҥнары табыйсар, Табык илбиһэ оонньообут. П. Ойуунускай
    Моһоллоох ойуун айгыстан туран кэллэ: «Куһаҕан Ньукулай уола кэллэкэлээт, бу туох дьуон-дьаҥаат тойугу туойда, бу туох табык иирээнин тарта?» — дьон сирэйдэрин кэриччи көрдө. М. Доҕордуурап
    Туора туоһахталаах кыталык элэмэс кытыт биэни сэттэ идэмэрдээх иирэр табык быатынан иҥнэри тэһииннээн, быһа кыбыйдарбын, оҕолоор! Күннүк Уурастыырап
    Иһилигимтаһылыгым, Иэҕэлим-куоҕалым, Татай дьаҕай ырыабын, Табык дьаҕаан тойукпун! ТТИГ КХКК
    ◊ Табык холорук — сүүнэ улахан лаһырҕас-тардырҕас тыастаах, куһаҕаҥҥа түһэр дьулааннаах аан холорук. ☉ Чёрный вихрь наподобие смерча, торнадо, издающий оглушительный шум, треск, появляющийся, по поверью, в знак беды, смерти
    Табыйар хара ат обургу Таныытын хаһыҥыратан кэбиспитэ Табык холорук буолан Дьабыл үтүгэн түгэҕэр таҥнары ытыллан түстэ. Күннүк Уурастыырап
    Өһүөҥ сууллуо сотору, Эрийиэ табык холорук. Р. Баҕатаайыскай
    [Пахом] сааһын тухары аар тайҕа табык холоругун түөһүнэн тэлэн, ардаҕын-хаарын санныгар сүгэн, …… кырдьар сааһыгар үүтээниттэн күннүктүү сылдьан кэбэҕэстик бултуйар. Н. Борисов
    ср. др.-тюрк. тапыҕ ‘служба, служение, услуга; служение, поклонение’, монг. тавиг ‘жертва; служба (в храме)’