Якутские буквы:

Якутский → Якутский

табык

  1. аат.
  2. эргэр. Ала сылгы тириитинэн оҥоһуллубут, абааһыларга анаммыт кэрэх (чуучала). Чучело из шкуры лошади пегой масти, предназначенное духам.
  3. Былыргы саха охсон тыаһатар муусукалыыр инструмена. Улахана түүтэ ыраастаммыт хас да инчэҕэй сүөһү тириититтэн маска тиирэн оҥоһуллубут былаайаҕынан охсон оонньонор. Кырата биир сүөһү тириититтэн төгүрүк дүҥүр курдук оҥоһуллар, ону тарбаҕынан охсон оонньонор. Древний якутский ритуальный ударный музыкальный инструмент
    Большой инструмент делали из нескольких сырых, очищенных от шерсти шкур домашних животных путём натягивания их на специальные столбы; играли на нём с помощью колотушек (былаайах). Маленький инструмент изготавливали из одной шкуры в виде круглого бубна, на котором играли пальцами. Ол күн сэрии буолбута, Халлааҥҥа нүһэр этиҥинэн Табык охсуллубута. П. Тобуруокап
    [Эркээни:] Табык дорҕоонноох тыаһын истэн, Сүрэҕим тулуппакка, бу тиийэн кэллим. И. Гоголев
    Табык тыаһа өлөргө-алдьанарга тыаһаан ааһар. Багдарыын Сүлбэ
    Быыстапкаҕа сылдьыбыт дьон саха музыкальнай инструменнарын: этигэн хомуһу, табыгы, кырыымпалары сэргии көрүөхтэрэ. «Кыым»
  4. даҕ. суолт., фольк. Иччилээх, илбистээх; сэттээх, суостаах, дьулааннаах. Имеющий таинственную силу, внушающий страх; влекущий за собой кару
    Таллан таас оройу Таҥнары табыйсар, Табык илбиһэ оонньообут. П. Ойуунускай
    Моһоллоох ойуун айгыстан туран кэллэ: «Куһаҕан Ньукулай уола кэллэкэлээт, бу туох дьуон-дьаҥаат тойугу туойда, бу туох табык иирээнин тарта?» — дьон сирэйдэрин кэриччи көрдө. М. Доҕордуурап
    Туора туоһахталаах кыталык элэмэс кытыт биэни сэттэ идэмэрдээх иирэр табык быатынан иҥнэри тэһииннээн, быһа кыбыйдарбын, оҕолоор! Күннүк Уурастыырап
    Иһилигимтаһылыгым, Иэҕэлим-куоҕалым, Татай дьаҕай ырыабын, Табык дьаҕаан тойукпун! ТТИГ КХКК
    Табык холорук — сүүнэ улахан лаһырҕас-тардырҕас тыастаах, куһаҕаҥҥа түһэр дьулааннаах аан холорук. Чёрный вихрь наподобие смерча, торнадо, издающий оглушительный шум, треск, появляющийся, по поверью, в знак беды, смерти
    Табыйар хара ат обургу Таныытын хаһыҥыратан кэбиспитэ Табык холорук буолан Дьабыл үтүгэн түгэҕэр таҥнары ытыллан түстэ. Күннүк Уурастыырап
    Өһүөҥ сууллуо сотору, Эрийиэ табык холорук. Р. Баҕатаайыскай
    [Пахом] сааһын тухары аар тайҕа табык холоругун түөһүнэн тэлэн, ардаҕын-хаарын санныгар сүгэн, …… кырдьар сааһыгар үүтээниттэн күннүктүү сылдьан кэбэҕэстик бултуйар. Н. Борисов
    ср. др.-тюрк. тапыҕ ‘служба, служение, услуга; служение, поклонение’, монг. тавиг ‘жертва; служба (в храме)’

Еще переводы:

кыыгынат

кыыгынат (Якутский → Якутский)

кыыгынаа диэнтэн дьаһ
туһ. Кынаппытын кыыгынатан, Куорсуммутун куугунатан Сулустарга тиийиэхпит! С. Дадаскинов
Табыгы охсон кыыгынатта. ИН ХБ

саҕыс

саҕыс (Якутский → Якутский)

сах I диэнтэн холб. туһ. Уйан хатат уота Умсарыта сахсан барда, Иҥиирин тыаһа лыҥкынаата, Илбиһирбит курдук буолла, Тарбаҕын тыаһа лачыгыраата, Табык охсубут курдук буолла… П. Ойуунускай

табыктыы

табыктыы (Якутский → Якутский)

сыһ. Табык тыаһын курдук (улаханнык, ньиргиччи). Громоподобно, словно звуки табыка (греметь)
Баай Арҕаа Хаҥалас сиригэр Суостаах аат табыктыы ньиргийэр, Аар Тыгын илбистээх сураҕа Иһиллэр Бүлүүгэ, Тааттаҕа. И. Гоголев

култаччы

култаччы (Якутский → Якутский)

сыһ. Үллүбүт курдук, култайбыт курдук. Так, чтобы вздулось или приняло шаровидную форму
Ыраас сыттык табыгар култаччы кутуллубут мээккэ бурдук, кумааҕыга сууламмыт куһуок арыы, …… куһуок эттэр, тоҥмут үүттэр, түгэххэ соболор өрөҕөлөрө көстөллөр. Амма Аччыгыйа

хоро

хоро (Якутский → Якутский)

I
аат., фольк. Саха норуотун номоҕор кэпсэнэр ханнык эрэ соҕуруу дойдуттан Саха сиригэр кэлэн олохсуйа сылдьыбыт монгуол тыллаах биис ууһун аата (э. ахс. тут-лар). По якутским преданиям, название монголоязычного племени или рода, прибывшего откуда-то с юга и поселившегося на территории Якутии
Хоро кыыһа хороонноох (тааб.: хараҥаччы; хараҥаччы уйата). Хоролор, бүрээттэр төрүт дойдулара Байкал кэтэҕэр эбит! Багдарыын Сүлбэ
Үһүйээҥҥэ кэпсэнэр хоролор монгуоллуу тыллаахтара билигин топонимикаттан көстөр. «ХС»
Хоро салаҥ (киһи) — тугу да сатаабат, кыайбат (киһи). Ничего не умеющий, неспособный (человек)
Мэхээлэ бастыҥ уус, Киргиэлэй хоро салаҥ. Амма Аччыгыйа
Хоро салаҥ киһиттэн хара тыа маһа ытыыр. Баал Хабырыыс
Эдэр сааһыгар, хоро салаҥ буолан, сүгэтин наар туора дьон уктаан биэрэллэрэ. В. Иванов. Хоро сирэ (дойдута) — соҕуруу барар көтөрдөр кыстыыр сирдэрэ, соҕурууҥҥу итии дойдулар. Южные тёплые края, места зимовки перелётных птиц
Хоҥор көтөрдөр Хонуктаабыт сирдэриттэн Хоролорун дойдутугар хоҥнон Субуллан эрэллэр. Саха фольк. Кынаттаах кыылбыт Кытай сириттэн кэлэн кыттыста, Хотоҕойдоох кыылбыт Хоро сириттэн кэлэн холбосто. Саха нар. ыр. II. Хоро табык — бүтүн тириини хатаран, тиирэн оҥоһуллубут табык көрүҥэ. Растянутая цельная шкура крупного рогатого скота, использующаяся как один из видов музыкального ударного инструмента, табык
[Табыктар] ааттара манныктар: кыырай табык, көй табык, лөкөй табык, кэрэ табык, хоро табык. «ХС». Хоро тойуга — өйдөммөт, биллибэт атын тыл. Непонятный, неизвестный язык (букв. песня хоро)
Хоро тойуга доҕоор! (өс хоһ.). Хотон кэннигэр Хоро тойуга айманна Сэттэ уоннаах Симэхсин эмээхсин Сүүрэн иһэн Умса баран түстэ. С. Васильев
монг. хоро ‘племя хори’, эвенк. горо ‘даль, далёкий’
II
аат. Көмүлүөк оһох турбатын балаҕан үрдүттэн быган турар өттө; ураата. Наружная (выступающая над юртой) часть трубы камелька
Сорох дьиэлэр оһохторун хоротуттан тэтэрэ көҕөрөр буруолар субуллаллар. И. Гоголев
Биир да бүтүн олбуор, бүтүн дьиэ суох, арай оһохтор хоролоро эрэ хороһон тураахтыыллар. А. Данилов
Балаҕан үөһэ, оһох кубарыйбыт хоротугар, сылгы чыычааҕа туохтан эрэ айманан, …… чырыптыы олорор. Тулхадыйбат д.
ср. тув. хоорҕа ‘труба’
III
сыһ. Элбэхтик, хотуулаахтык; дэлэйдик. Много, в большом количестве; обильно
[Байбал:] Мин хааннаах хара көлөһүммүттэн хоро таттаран туһаммытыҥ балай эмэ буолуо. А. Софронов
[Ревизор] …… холбоһук баайбытын хоро таһар Хороонноох аймахтаргын хорҕото сылдьарын Хомолтолоох суол. Р. Баҕатаайыскай
Улуу дойдуну ньүөлсүтэр Уу бөҕө хоро түстэ. В. Чиряев
Айылҕаны алдьатыы — судаарыстыба баайын хоро таһыы курдук ыар буруйга тэҥнэниэхтээх. «ХС»

кытарах

кытарах (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Төрүү сылдьан баран быйыл төрөөбөтөх (сүөһү, кыыл туһунан). Яловый
Кытарах биэ курдук кырыытыттан кыймаҥныыр (өс хоһ.). Чэ, кэбис, хайдах гыныахпытый, кытарах бургунаспытын өлөрүүһүкпүт. А. Софронов
Кэргэним кытарах ынаҕын бэйэбитигэр туруоран, кыһын ыан иһиэ этибит. Болот Боотур
2. Курааннаабыт, куурбут; үүнүүтэ, быйаҥа суох. Засушливый, сухой; скудный травой, неурожайный
Бэһирик былыт мэччийдэ, кытарах былыт ыанньыйда. ПЭК ОНЛЯ II
Дьыл буоллаҕына кытарах. Бурдукпутун буоллаҕына хаһыҥ оҕуста. М. Доҕордуурап
3. фольк. Оҕолоно илик эдэр дьахтар. Нерожавшая молодая женщина
Кыдьараҥ өлүү буолбут Кыҥнары табык бэйэлээх Кытарах кыргыттардаах, Дьарык өлүүгэ ылларбыт Умсары табык бэйэлээх Уолан уолаттардаах эбит. П. Ойуунускай
ср. кирг., тув. кызырак ‘молодая кобылица (еще не жеребившаяся)’

табыгынаа

табыгынаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Онон-манан, таммалаппыт курдук убаҕастык үүн. Расти очень редко, жидко, местами (напр., о траве, цветах)
Дьаҕыл долгун сүүрээн, сайҕаан Дьарҕаа буолан, сураҕа, Үүнэр эбит табыгынаан Үргүүк «Кулун туйаҕа». А. Бродников
2. Мөлтөхтүк субуллук тыаһаа. Издавать лёгкий, едва слышный стук.

табыйыс

табыйыс (Якутский → Якутский)

табый диэнтэн холб. туһ. Таллан таас оройу Таҥнары табыйсар Табык илбиһэ оонньообут. П. Ойуунускай
Уоллара Өндөө-Өндүрэй мэниктиирэ. Оҕо мэниктээминэ. Куһаҕана — табыйсан кэбиһэрэ. С. Дадаскинов
Сылгылар им балайга төбөлөрүнэн харсыһа түһэллэрэ, итиэннэ кутталларыттан туйахтарынан табыйсаллара. «ХС»
[Атыырдар] хардары-таары суоһурҕансан тыбыыран сурдурҕаталлар, өрө хоройон табыйсыбытынан бараллар. «ХС»

түрбүөтээ

түрбүөтээ (Якутский → Якутский)

туохт. Дохсун тыастаахтык буол. Проходить бурно, громко, с грохотом
[Өстөөх] Төрөөбүт Ийэ сирбэр Түөкүннүү түрбүөтээн түспүтэ. Саха нар. ыр. III
Бытархай абааһылары ойуун дүҥүрүнэн түрбүөтээн үтэйэн да кэбиһиэн сөп. Амма Аччыгыйа
Дьөлөккөй күпсүүр тыаһа түрбүөтээтэ, табык тыаһа таҥнары сатыылаата. И. Федосеев

үөллүү

үөллүү (Якутский → Якутский)

сыһ. Хатарбакка эрэ, инчэҕэй эрдэҕинэ (тиир — хол., тириини). В свежевыделанном виде, пока не высохло (натянуть — напр., шкуру)
[Табыгы оҥорорго] биир эбэтэр хас да оҕус тириитин холбоон үөллүү анал араамаҕа эбэтэр үүнэн турар икки мас икки ардыгар тиирэн хатараллар. «Чолбон»
Үүтүнэн иитиллээччилэр тириилэрин үөллүү, хатарбакка эрэ, чуучула оҥорор отой табыллыбат. АБН ЭТМС