сыһ. Онон-манан сымнаҕастык үтэн тахсар курдук. ☉ Так, чтобы мягко выпирало
Кутузов мундир сүртүүгүн кэппит (синньигэс быа кымньыыны санныгар биллэҕэ иилиммит), аллаах атыгар ыараханнык былҕаччы олорон баран, дьалкыҥныы иһэр. Л. Толстой (тылб.)

дьалкыҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. [Сэмэн оҕонньор] балаҕаны эргиччи көрөн дьалкыҥнатан баран, киэр хайыһан, аһаҕас аанынан дьиэ таһын одуулаһан олордо. Амма Аччыгыйа
Бытыылкалаах испиирин дьалкыҥнатан көрөн баран, төттөрү илдьэ киирдэ. Н. Габышев

сыһ. Лоҕурҕаан иһил лэр курдук, лоҕурҕаан тыаһаан. ☉ Издавая размеренные гулкие стуки, стуча гулко (напр., об ударяющихся друг о друга бутылках, наполненных жидкостью)
Хардыылаатаҕын аайы үрүсээк кэ угуллубут бытыылкалар бэйэбэйэлэригэр лоҕурҕаччы охсуһар тыастара, арыгы дьалкыҥныыра иһиллэрэ. «Кыым»

туохт. Халыйан таҕыс, таһынан халый, туох эмэ таһынан дьалкыҥнаа. ☉ Выливаться, разливаться через край
Домноох ойуун Тоноҕоһун уҥуоҕа Дьуолкалаах аартык Тобулу суоруйан Аллара дьабын түгэҕин диэки Хаанынан халыҥнаабыт, Өһөҕүнэн өгүөҥнээбит. П. Ядрихинскай

I
дьалкыҥнаа диэнтэн холб. туһ. Сахаар кылар харахтара соһуйан дьалкыҥнастылар. Амма Аччыгыйа
[Оҥочо] тула өттүгэр үрдүк үлүгэр долгуннар дьалкыҥнаһаллара. В. Бианки (тылб.)
II
даҕ. Дьалкыҥныыр, дьалкыйа хамсыыр. ☉ Колыхающийся, расплескивающийся; шатающийся, неустойчивый
Хара Баттах [киһи аата] аһаабакка-сиэбэккэ илистибитэ. Сүһүөхтэрэ дьалкыҥнас буолбуттар. С. Тумат
♦ Төбөтө (баһа) <ыаҕастаах уу курдук> дьалкыҥнас - төбөтө күүскэ түллэҥнээн ыалдьар (хас хамсаннаҕын аайы). ☉ Сильно болит голова (каждое движение отдается сильной болью)
Миитэрэй туран сүгэтин булан маһын кэрдэн көрөөрү гыммыта - баһа ыаҕастаах уу курдук дьалкыҥнас. Амма Аччыгыйа
«Оҕолоор, төбөм ыаҕастаах уу курдук дьалкыҥнас, мэйиим эргийэр»,- дии-дии Саша төбөтүн икки ытыһынан хам туттан олорбута. Н. Якутскай
Тамаҕа кууран хаалбыт, төбөтө дьалкыҥнас, уҥуох-уҥуохтара хайыта барыах курдуктар. И. Федосеев

быччай диэнтэн арыт
көстүү. Тоҕус палач уолаттар! — Чурум-Чурумчукуну, Былаахыттан быыһанан, Быччалдьыйа турбутун, Чолоҥнуурун тохтотуҥ! Эллэй
Аһыыр аһыҥ ас буолбата — амтанныын аралдьыйда, Томточчу дьолуҥ туолбута тохтоору быччалдьыйда. С. Тарасов
Быйаҥнаах алаас уола Байым күөлбүн аҕынным — Хомуһунан суугунуу, Быччалдьыйа дьалкыҥныы, Килбэчийэ-нэлэһийэ Билгиһийэн сыттаҕа. Умнуллубат к.

туохт. Биллэр биллибэттик нуоҕаҥнаа, дьалкыҥнаа, эйэҥнээ; долгуннур. ☉ Едва заметно качаться, колыхаться, волноваться, плескаться
Үөлдьүөл үүт-тураан түүн, сыыйа сарсыарда буолар, Антах муус хайалар көстөллөр... Бэттэх муора уута мэндээрэ долгуруур. Суорун Омоллоон
[Уруһуйга көстөр] ойуур төбөтө - күөҕүнэн долгуруу муората... М. Тимофеев
Байҕал долгуруу устар, толоон сир симэхтэринэн туолар. «ХС»

туохт.
1. Биллэр-биллибэттик биир тэҥник дьалкыҥнаа, чалымнаа. ☉ Слегка волноваться, мерно плескаться
Күөл талаара турар. ПЭК СЯЯ
Көлүччэм талаара күүтүөҕэ, Таалалаан оонньуу ый түһэрин. Айталын
2. Кынаккын тэнитэн тэлээрэ көт. ☉ Лететь, раскинув крылья, парить
Таллан куоҕас Талаара сапсыйан, Үс сүүс сыл Көтөн күпсүйэн бүтэрэр аартыгын Мүнүүтэнэн мүччүрүтэлиир эбит. С. Зверев
ср. эвенк. талан ‘круги на воде’

тыаһы үт. туохт.
1. Бэлэһинэн, бэлэс түгэҕинэн биир тэҥ бүтэҥи дорҕооннору таһаар (хол., куурусса туһунан этэргэ). ☉ Издавать глухие гортанные звуки (напр., о курах, тетеревах)
Сарай анныгар куурусса куллургуур, мэник чоппуускаларын …… ардах ааһарын күүтүҥ диэн ааттаһар. З. Воскресенская (тылб.)
2. Убаҕас кутулларын, дьалкыҥныырын курдук тыаһаа. ☉ Булькать (о жидкости)
[Арыгы] Булуҥ куоратын буулаата, Дьааҥыга тиийэн дьаабылаата, Кулумаҕа тиийэ куллурҕаата. Өксөкүлээх Өлөксөй
3. көсп. Олус элбэхтик биир күрүс бүтэҥи куолаһынан саҥар. ☉ Вещать монотонно глухим гортанным голосом
Куллургуу турбуккун хата чабырҕайгын аллартараайаҕын. Күннүк Уурастыырап

I
аат., кэпс.
1. Ааспатарахпат, киһини илиһиннэрэр, санаатын тууйар аһыы, аһыы-аба. ☉ Безысходное, безутешное горе; горе-отчаяние
Оҕотун сүтэрэн аанайыгар олорор. ПЭК СЯЯ
Арыт куба буолан куоҕайан, Кутурҕан аанайын сатыылаталлар [пианистка тарбахтара]. С. Данилов
2. Олох муҥутуур түрүлүөнэ, алдьаныыта, долгуйуута. ☉ Большие разрушения, катаклизмы
Үс күлэр ньүкэним Үрүттүүн үллэҥниир, Алынныын дьалкыҥныыр Аанайа буолла нии. П. Ойуунускай
♦ Аанай абабын (абаккабын) — муҥура суох, муҥур уһук аба, үлүгэрдээх, киһи санаата, тыына-быара ыгыллар абата-сатата. ☉ Отчаянная, беспредельная досада; беспредельное возмущение
Сүрэхпин кинилэр [айан суоллара] сороҕор ыллаталлар, Ытаталлар аанай абанан сороҕор. С. Тарасов
Оннук модун баҕа санаабын олох толорбокко эрэ Кырдьан эрэр аанай абабын Хоһооммор этэбин эрэ. И. Эртюков
Доҕоруом! Эн туохха тэҥниэҥ этэй Таптыыр киһитин ыар муҥун, сорун Кыратык да намыратар кыаҕа суоҕун Таайан уоһуйбут Эр бэрдин Аанай абаккатын?! С. Данилов
II
саҥа алл. Улаханнык абарыыны, кыйаханыыны көрдөрөр. ☉ Междометие, выражающее сильную досаду, смешанную с раздражением, возмущением
Аанай! Чох үрдүгэр үктэттэҕин. ПЭК СЯЯ
Чэҥирбит ороҥҥор, Чэлгирбит олбоххор Төрөтөр төрүөххүт Төннөрүн көрүөххүт Аай-аайын! Аанайбын! П. Ойуунускай