Якутские буквы:

Якутский → Русский

дьарҕа

застарелая болезнь, старый недуг; дьарҕата көппүт у него обострилась застарелая болезнь.

Якутский → Якутский

дьарҕа

аат. Үксүн эчэйииттэн төрүттээх ааспат-арахпат ыарыы. ☉ Застарелая, хроническая болезнь, возникшая вследствие травмы
Атаҕын бэрбээкэйин үлтү ыппыттара дьарҕа буолан сорох киэһэлэргэ кини олус муҥнанар. Амма Аччыгыйа
Дьэ онон Куонаан оҕонньор сытынан кэбистэ, бары урукку дьарҕалара көбөн, бэргээн кэлбиттэрэ. Н. Заболоцкай
Манна эмтээх бадараанынан дьарҕаны эмтиир санаторий үлэлиир. И. Данилов
п.-монг. йара

Еще переводы:

хронический

хронический (Русский → Якутский)

прил. 1. (постоянный) хроническай, ааспат, дьарҕа; хроническое заболевание дьарҕа ыарыы, архана; 2. (страдающий затяжной болезнью) дьарҕа ыарыылаах; хронический больной дьарҕа ыарыылаах ыарыһах.

болезнь

болезнь (Русский → Якутский)

сущ
(ж. р.)
ыарыы (дьарҕа, сэллик уо. д. а.)

көрүүлэт

көрүүлэт (Якутский → Якутский)

көрүүлэн диэнтэн дьаһ
туһ. Ойууну көрөн, көрүүлэтэ, Таарыйа дьарҕаны силлэтэ, Эрдэттэн ыаллар мусталлар. Дьуон Дьаҥылы

мүлүрүтүү

мүлүрүтүү (Якутский → Якутский)

мүлүрүт диэнтэн хай. аата. [Николай Лукич] ордук хаан баттааһынын, сүһүөх, дьарҕа ыарыыларын мүлүрүтүүгэ күүстээҕин эмтэммит дьоннор ыйаллар. «Саха с.»

нараһын

нараһын (Якутский → Якутский)

даҕ., т ү ө л б э
1. И и нэ ҕ э с , дьүдьэх, хатыҥыр (оҕону этэргэ). ☉ Хилый, худой, щуплый, тщедушный (о ребёнке).
2. Дьарҕа буолбут, ааспат (ыарыы туһунан). ☉ Хронический (о болезни).

тырахыама

тырахыама (Якутский → Якутский)

аат. Харах холбуур бүрүөтүн сыстыганнаах дьарҕа ыарыыта. ☉ Трахома. Былыр дьон үксэ тырахыамалаах этэ
□ Акыраайына нэһилиэнньэтэ умнаһыт, аас-аччык олоҕо, эмп эҥин өттүнэн көрүүтэ-харайыыта суоҕа араас сэссийээлинэй ыарыылары (сэллик, тырахыама, сиипилис уонна да атыттар) тарҕатар сиринэн буолара. ТИ НБД

үргүөһүн

үргүөһүн (Якутский → Якутский)

үргүөр диэн курдук
[Дьиэлэрин] үргүөһүн бөҕө үргүйүө диэннэр үс хос үтүө тииттэринэн үрүттээбиттэр эбит. П. Ойуунускай
[Дьиэлэрэ] үргүөһүн бөҕө үргүйдэҕинэ, сүрүн дьарҕа ыарыы буолуом диэн үс хос үрүҥ көмүс үрүттээх эбит. Күннүк Уурастыырап

араахыма

араахыма (Якутский → Якутский)

аат., кэпс.
1. Илииатах эмсэҕэлэниитэ, эт-хаан буортуланыыта. ☉ Увечье, телесное повреждение
Көр эрэ маны! Кини өссө учууталын араахыматын үтүктэр! Туох аанньа киһи тахсыай итинник оҕоттон! Амма Аччыгыйа
2. Олоҕурбут, дьарҕа буолбут ыарыы. ☉ Застарелая, хроническая болезнь. Миитэрэй араахымата — ааһан-араҕан биэрбэт быар ыарыыта
□ Мин таһым эрэ маннык көскөйбүтүн көрүмэ, араас араахымам баһаам. Н. Лугинов

дьүүкэр

дьүүкэр (Якутский → Якутский)

туохт. Ыалдьан, аччыктаан эбэтэр олус кырдьан ыр, көтөхтөр, куһаҕан көрүҥнэн. ☉ Сильно похудеть, отощать (обычно от старости, болезни, недоедания)
Дьаҥҥа хотторон, дьарҕаҕа эмтэрэн, сэлликкэ көйдөрөн, дьүүкэрэ дьүдьэйэн, эмиэ Арыпыана эрэйдээх курдук эрдэ үйэлэниэ турдаҕа. Болот Боотур
Оҕонньор сордоох дьүүкэрбит, …… кырдьан да буолуо, ким билиэ баарай? А. Сыромятникова
Өлөөнө соҕотох ынахтааҕа, саас ото суох буолан, аччыктаан охтуох курдук дьүүкэрэн ырбыта. П. Аввакумов

көйүргээ

көйүргээ (Якутский → Якутский)

туохт. Бэргээ, тарҕан, эбии сэтэр (ыарыы туһунан). ☉ Усиливаться, прогрессировать, воспаляться, растравляться (о болезни, ране)
Бу хайыр таастаах сиргэ үгүс күн устата үүрдэххэ таба атаҕын өлөрөрө ханна барыай, бадараан ирбит кэмигэр улам бэргээн, көйүргээн адьас хаампат буолан хаалар. П. Егоров
Кырдьаҕас киһи дьарҕалара Көбөллөр ити кэмҥэ Тыаллаах, силбик күҥҥэ көйүргээн. «ХС»