Якутские буквы:

Якутский → Русский

дьаҕыл

большие пятна на лопатках или шее (животного); сур дьаҕыл ат серая лошадь с чёрными пятнами на лопатках # дьаҕыл тойон белоплечий орлан.

Якутский → Якутский

дьаҕыл

даҕ.
1. Саннын хаптаҕайыгар эбэтэр моонньугар сүрүн өҥүттэн туспа (үксүн хараҥа) дьүһүннээх улахан ойуулаах (сылгы). Имеющий большое пятно (обычно темного цвета) на лопатках или на шее (о масти лошади)
Бэйэ мэнньийиитэ буолбут, Тыын толуга буолбут Үстээх хаардаах Хара дьаҕыл атыыры үтэйэн иһэбин. Саха фольк. «Убаай, тохтуу түһүөх... Мин сатамматым...» - дьаҕыл акка мэҥэстэн иһэн Чыычаах диэн намчы ааттаах уолан киһи ыгылыйбыт куолаһынан эттэ. И. Гоголев
Ити кэмҥэ Никифоров кинээс дьаҕыл атын миинэн Ламмалаан иһэр. М. Доҕордуурап
2. Биир күрүс баһыйар дьүһүнтэн туспатыйар кыра бэлиэлэрдээх. Имеющий маленькие пятна, выделяющиеся на общем цветовом фоне
Тоҕус иилээх-саҕалаах толомон туруу дьаҕыл дойду Дурдатын диэки Өйдөөн көрөн турдум. Саха фольк. Кэрэ дьаҕыл дайдым Киэркэйбитин кэннэ Кэлэн-баран Кэлэҕэйдээн сылдьыбыт Кэҕэлиирэ кыылым [кэллэ]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тайбыыр дьаҕыл кынаттаах Таллан куоҕас хараарар. В. Чиряев
Хара дьаҕыл фольк. - хотой арааһа (Саха сирин сиэмэх көтөрдөрүттэн саамай улаханнара). Орлан (хищная птица)
Көтөр кынаттаах тойоно буолбут хара дьаҕыл көхсө күнү бүөлээн, санна халлааны хаххалаан, тиийэн кэлэр. Саха фольк. Хара дьаҕыл хотой саҥата часкыйда. ПЭК ОНЛЯ I
Хара дьаҕыл хотойдор хаадьаа көстөн ааһаллар, Олор - улуу тойоттор Очуостарга саһаллар. Күннүк Уурастыырап

көрүө-дьаҕыл

көрүө-дьаҕыл түһүлгэ — көннөрү түһүлгэттэн ураты, харах дала ылбатынан киэҥ-куоҥ, элбэх дьон-сэргэ тоҕуоруспут, өйгө-санааҕа иҥэн хаалар бэлиэ түһүлгэ (үксүгэр ыһыах түһүлгэтин этэллэр). Поражающее воображение своими размерами (обширностью) и убранством место для проведения летнего праздника кумысопития — Ысыаха
Көрүө-дьаҕыл түһүлгэ Күргүөмнэрдээх үҥкүүтүн Күөгэлдьитэн иһиэҕиҥ! М. Тимофеев-Терешкин

эбир-дьаҕыл

даҕ., фольк. Биир күрүс баһыйар өҥтөн уратыланар элбэх чуоҕурдаах, бээтинэлээх. Имеющий множество пятен, крапин другого цвета по отношению к основной окраске, пёстрый, крапчатый
Эрдэҕэс улар Эбириэнин курдук, Эбир-дьаҕыл былыт Элбээн тиийэн кэллэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эбир-дьаҕыл дьүһүннээх Эрбээһиннээх кынаттаах Элиэ кыыл обургу, Иҥэрсийэ саҥаран Эн хоту дойдуга Эргийэн элээрэн кэлээр. С. Васильев


Еще переводы:

ор

ор (Якутский → Якутский)

I
туохт. Ойо быс, ойо быһан ыл. Вырезать, обрезать полукругом. Талах быыһын отун охсон орон ыл
ср. др.-тюрк. ор ‘жать, косить’, тув. ор ‘прорви’
II
ор дьаҕыл — хара элэмэс. Чёрно-пегий. Ор дьаҕыл сылгы. Ор дьаҕыл өҥнөөх
ср. др.-тюрк. ор ‘гнедой’

көдьүгэ

көдьүгэ (Якутский → Якутский)

аат., фольк., эргэр. Сардаҥа. Луч
Күн көдьүгэтэ көнтөстөөх. ПЭК СЯЯ
Көдьүгэ маҥан аттаах. ПЭК СЯЯ
Үстүүр булас уһуннаах, Көдьүгэ мөскөм көрүҥнээх, Бардыыр хара дьаҕыл Ааттаах ат соноҕоспун Сатыы күннүк сиринэн Сайбарыыннаах самыытыгар Чаппараахтаан кээспиттэр. С. Зверев

күйгүөннээ

күйгүөннээ (Якутский → Якутский)

көр күйгүөр I
Күйгүөннээмэ доҕор. ПЭК СЯЯ
Хара дьаҕыл хотой саҥата часкыйда, киэҥ халлаан кутаа уотунан кырбаста, күйгүөн холорук буолла, холорук тахсыбыт тыаһа халлааҥҥа көтөн күйгүөннээн таҕыста. ПЭК ОНЛЯ I

кэпсэтээхтээ

кэпсэтээхтээ (Якутский → Якутский)

кэпсэт диэнтэн атаах. Кэскиллээх тылынан кэпсэтээхтээн испиппит …… Кэрэ-дьаҕыл дайдыттан кэбэлийэр күммүтүгэр Кэмсилэҥэ суох буолаарай… Өксөкүлээх Өлөксөй
[Эмээхсин] сахалыы кэпсэппэтэҕэ алта хас сыл буолбут үһү, онон миигин кытта утаппыт курдук кэпсэтээхтээтэ. «ХС»

талым

талым (Якутский → Якутский)

даҕ. Атыттардааҕар быдан ордук, барыларыттан таһыччы үчүгэй, бастыҥ. Лучший, избранный
Икки талым көҕүөрү Кэккэлэччи туппут курдук, Үс толбонноох Күрүө-дьаҕыл эмиийдээх. Д. Говоров
Маай барахсан!… Мин махталым — Кини өрүү кэлэригэр, Маннык үрдүк, барҕа, талым Дьылҕаны биэрбитигэр. С. Тарасов

эриэхэлээ

эриэхэлээ (Якутский → Якутский)

туохт. Эриэхэтэ хомуй, итигэстээн сиэ. Собирать орехи, шишки
Бултаабыт ойуура, эриэхэлээбит мастара, сайыҥҥы самаан салгын! С. Окоёмов
Оҕолордуун эриэхэлиир Ойуурдарбын ахтабын. В. Тарабукин
Эриэхэлээн сии олорор Эрдэҕэс улар кыылым Эрбийэтин түүтүн курдук Эбир дьаҕыл былыт Иэнигийэ тэнийэн таҕыста. П. Ядрихинскай

дьарҕаалан

дьарҕаалан (Якутский → Якутский)

I
дьарҕаалаа диэнтэн бэй., атын. туһ. Таас хайаны дьарҕааланан, Дьаҕыл хара тыаны тайанан Аҕыс өргөстөөх Аламай маҥан күн Сандаарыйа, чаҕылыйа тахсан тиийэн кэллэ. Саха фольк. Үрдүк дьааҥылар хаардаах арҕастара Көстөллөр туналыйан, арыт дьарҕааланан, Онно билигин сайына суох кыһын устар. Л. Попов
II
дьарҕаалаа диэнтэн бэй., атын. туһ. Киэһэни быһа күөгүлээн биэс-алта дьарҕааламмыт. Үрэхпит былырыыҥҥыттан ыла дьарҕааланна

күкүрүй

күкүрүй (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Бүтэҥи тыаһы таһаар (тугу эмэни аалан, сытыылаан). Производить глухой резкий звук (затачивая, заостряя что-л.)
Сүгэтин буруустаан күкүрүйдэ. ПЭК СЯЯ
Үҥкүрүс-күөлэһис гына түстэ, хотой хара дьаҕыла буола түстэ, харалаабыт анньыы курдук уһун ньургун тумсун буруустаан күкүрүйдэ. Ньургун Боотур

кэйгэл

кэйгэл (Якутский → Якутский)

аат., поэт. Кэрээнэ, харса-хабыра суох өлөрүү. Беспощадное истребление кого-л., побоище
Туманнаан ааспыт сэриигэ Аҕалара Берлиҥҥэ — Иирэр дьаҕыл кэйгэлгэ Охтубута эмискэ. Р. Баҕатаайыскай
Ол кыргыс кэмэ ыраатта Оттон бу маннык хааннаах кэйгэл Өтөрүнэн иһиллэ илигэ. ИСТКТ
Кэйгэл титирик мас — үүнэн иһэр эдэр титирик ойуур. Молодая лиственничная поросль
Кэмэ биллибэт кэйгэл титирик мастара Кэккэлэһэ үүммүттэр. Суорун Омоллоон

моҕул

моҕул (Якутский → Якутский)

даҕ. Кугас өҥнөөҕөр лаппа хараҥа, кытархайдыҥы (сылгы өҥүн этэргэ). Тёмно-рыжий, красноватый (о масти лошади)
Кыра эрдэхпинэ холкуос сылгыһыта киһи буулур, саалыр, дьаҕыл, моҕул, көҕөччөр, т у р а ҕ а с о. д. а. сылгы өҥнөрүн элбэҕи испииһэктэтэр буолара. ФЕВ ДьС
Моҕул өҥү сатаан өҥнөөбөтөххө кугас диэххэ сөп. «Кыым»