аат., фольк. Албынкөлдьүн, түөкэй, угаайылаах санаа; кубулҕат. ☉ Хитрость, уловка, ухищрение
Абааһы уола этэр: «Үс күлүктээх, сэттэ дьибилгэттээх Тимир Дыбылыҥса инилээҕим». ПЭК ОНЛЯ II
Сэттэ уон сэттэ Дьиибэ дьибилгэттэрин, Дьэс эмэгэт гынан, Испитигэр иҥэрэн, Ийэ куппутун иитиэхтиэҕиҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тохтоо - болҕой! Иккиһин эрэ оҕустаргын Илиэһэй дьибилгэтэ Иккиһин тиллиэҕэ. П. Ойуунускай

аат., түөлбэ.
1. Ураһа, тордох, балаакка олоҕо, турар сирэ; олорор, түһүүлэнэр сир, хонор сир. ☉ Место, на котором стоит чум, палатка; место стоянки, ночлега
Уол табаларын эргитэ тутар да, араанын диэки ойутар. «ХС»
Ити куду-хады айаннаан, били урут халыҥ хаар түспүт арааммытыгар эрдэ соҕус тиийэн кэллибит. «Чолбон»
2. Ураһа иһигэр холумтан, уот онно. ☉ Место очага в чуме
Араан нөҥүө үс оҕонньоттортон ортокуларын көрөөт, Даҕанча этэ тардан дьигис гына түспүтэ. Далан
♦ Араан албас фольк. — эҥин араас албас. ☉ Разнообразные уловки, хитрость
«Аан дойду араан албастааҕа, сир дойду дьиикэй чиэрбэ дьибилгэттээҕэ буоллаҕа!» — дии санаата. ПЭК ОНЛЯ II
◊ Араан тыа фольк. — ойуччу, ойдом турар тыа. ☉ Лес, стоящий отдельно, островком
Араан тыаларга Алтан түөстээх Алыптаах айахтаахтара, Айбыт айыыны санаан, Араас ырыаны арыйдылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эргиччи иһийбит айылҕа санньыйар. Үрэх уҥуор лүҥкүр араан тыаҕа Биэс бартыһаан уҥуоҕа туртайар. ПИИ К

I
туохт., кэпс. Үллэ улаатан, култайан таҕыс (киһи, сүөһү иһин туһунан). ☉ Вспучиваться, вздуваться, надуваться (о животе)
Тууйаһыттан Алгыс, уулуу, Ымдаанын уймахтаата. Иһэ кудайан таҕыста, Бочугурас оҕотунуу. Р. Баҕатаайыскай
[Тума] ыанаары күүтэн турар кудайбыт истээх кырдьаҕас эбириэн ынахха синньин туһунан суосканы үҥүлүттэ. У. Нуолур
II
1. аат., фольк. Таҥара. ☉ Бог
Эһиги көрөр-харайар киһитэ суох, кудай илиитигэр хаалаҕыт. Эрилик Эристиин
Быһаарыыны кыргыз уонна алтаай тылларыттын булабыт: «аал-төлөн, …… кудай — таҥара». «ХС»
◊ Кудай дьаалы кубулҕаттаах <киһи> фольк. — эҥин араас албастаах, кубулҕаттаах-дьибилгэттээх. ☉ Обладающий волшебной силой, способностью превращаться в кого-что-л., оборотень
«От-татай, дьэ, оҕолор! Араан албастаах, кудай дьаалы кубулҕаттаах киһини түбэспиппин ньии!» — дии санаата. ПЭК ОНЛЯ I
Үс үлүскэннээх аан дойдуларын Кулугутун хамнатар Кудай дьаалы кубулҕаттаах …… [үөскээтэҕинэ, буойуллуох тустаах]. П. Ойуунускай. Кудай кубулҕат фольк. — эҥин араас кубулҕат, албас арааһа. ☉ Разнообразные уловки, хитрости. Күөкэт баай тойон …… Айталын Куону араан албаһынан, кудай кубулҕатынан, чиэрбэ дьибилгэтинэн уоран илдьэ олорор. ПЭК ОНЛЯ I
Тоҕус уон тоҕус Кудай кубулҕаттарын Куудьуйан ылан, Буор куппутун буҕатытыаҕыҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
ср. тюрк. худай, худаа ‘бог’ < худаай ‘бог’