Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дьиикэйдик

сыһ. Кэрээнэ суохтук, сиэргэ баппаттык, сүөргүтүк. ☉ Дико, жестоко
Кини аҕатын дьиикэйдик кэбилээн өлөрбүт Лука Сидорович Сидоров кэккэлэһэ хоско олорор буолан хаалар. ТНН КХК. Бааһынайдары урусхаллаан баран, феодаллар кинилэри дьиикэйдик накаастаабыттара. АЕВ ОҮИ

дьиикэй

  1. даҕ.
  2. Киһи үөрэппэтэх, дьиэтиппэтэх (кыыллар, көтөрдөр тустарынан). ☉ Неприрученный, живущий на воле, дикий (о животных и птицах)
    «Дьиикэй табаны биһиги Хоту дойдуга кыыл диэн ааттыыбыт»,- халымалардыы эҥээритэн сыыйа кэпсиир Лааһар. Далан
    Быйыл сайын Индигир уонна Дьааҥы өрүстэр икки ардыларыгар халыҥ үөрдээх дьиикэй табалар бааллара билиннэ. «Кыым»
    Дьиикэй буйволлар итии дойдуларга эрэ үөскүүллэр. ГКН МҮАа
    △ Айылҕаҕа дьаалатынан үүнэр, киһи үүннэрбэт (үүнээйилэрэ). ☉ Некультивируемый, дикий (о растениях)
    Ымыйах - нууччалыыта дьиикэй моркуоп, сир кырсын аллараа өттүгэр үүнэр. Багдарыын Сүлбэ
    Бары дьиикэй үүнээйилэр тымныыны тулуйумтуо итиэннэ үүнүмтүө буолаллар. ТХНБО
    Дьиикэй хаппыыста үрдүк умнастаах, төгүрүк сэбирдэхтээх, сүрэхтэммэт дьоҕус үүнээйи. КВА Б
  3. Киһи олорбот, түҥкэтэх, киин сиртэн тэйиччи (сир туһунан). ☉ Необжитой, глухой, отдаленный, дикий (о месте, местности)
    Адаар курдук дьиикэй хара суорбалар быыстарыгар биир чочуйуулаах сырдык мыраамар былааспыта. Суорун Омоллоон
    Харытыана эрэйдээх урут хамначчыт эрдэҕинэ, дьиикэй Туобуйа түгэҕиттэн саҥа киирдэҕинэ, этэсиинэ толору, мыс курдук этэ. П. Ойуунускай
    Бу дьиикэй тайҕа быыһыгар Син бааллар эбит сырдык төбөлөөх, Кыһыл көмүс сүрэхтээх эрэттэр... И. Гоголев
  4. Сайдыы, культура өттүнэн хаалыылаах, былыргылыы олохтоох-дьаһахтаах (дьон, норуот). ☉ Отсталый, неразвитый, дикий (о человеке, людях, народе)
    Собоһут кыылым уйата, дьиикэй омук арбайбыт баттаҕын сытыы быһаҕынан быһа баттаан ылан, муҥур тиит оройугар иилэн кэбиспиттэрин курдук, харааран көстөр. Н. Неустроев
    «Эй, суолас! Дьиикэй бурят, эн биэлэй эписиэрдэрин хааннарын тоҕорго хантан быраап ылбыккыный?» - диэн генерал Бурхалей сирэйигэр саабылатын өнчөҕүнэн тоҥсуйда. Эрилик Эристиин
    Ыраахтааҕы бэлиитикэтэ сахалары дьиикэй норуотунан ааҕара. А. Сыромятникова
  5. көсп. Сиэргэ баппат быһыылаахмайгылаах, хабыр, сүөргү (киһиэхэ буолбакка, кыылга маарынныыр). ☉ Необузданный, буйный, дикий (о характере, нраве и т. д.)
    Иирбиппин биллэриэм. Дьиикэй быһыыгытын бар дьоҥҥо иһитиннэриэм, сэбиэккэ тыллыам, батараак суутугар үҥсүөм, ячейкаҕа кэпсиэм. П. Ойуунускай
    Бу айылаах сирэйдэрэ-харахтара бааһырыар дылы атаҕастаммыттарын. Туох ааттаах сүрэҕэр тааһы укта сылдьар дьиикэй киһи буолуой - бу сынньаталаабыт киһи? Эрилик Эристиин
    Манна дьиикэй сигилилээх дьон тойон-хотун буолан олороллоруттан [Василий] абарар. А. Сыромятникова
  6. кэпс. Сиэрэ суох, олус, сөҕүмэр. ☉ Чрезмерный, чрезвычайный, дикий
    Дьиикэй күүстээх киһи. Туох ааттаах дьиикэй тыалай?  Аппа, хайа, ыарҕа, дулҕа... Саас-үйэ тухары туорайдыы турбуттар, дьиикэй күүстээхтэр. Кинилэри кыайар, бу эрэйдээх айаны чэпчэтэр, түргэтэтэр кытаанах. Амма Аччыгыйа
    Анныбар дьиикэй долгун Бухатыырдыы кыланара, Дьэбиннээх суон сыаптарын быһа тыылла сатыыра. И. Гоголев
  7. аат суолт., үөхс. Киһилии быһыытын-майгытын сүтэрбит киһи. ☉ Дикарь (о ком-л. потерявшем человеческий облик)
    Күтүр өстөөх, икки атахтаах дьиҥнээх дьиикэйэ, сидьиҥ үөнэ, өлөр үөстээх буолан, тыына син быстар эбит ээ... П. Ойуунускай
    [Орулуоһап:] Кубулунан ытыыгын, эйиигинник дьиикэйгэ уһун ырбаахылаах барамматах. Амма Аччыгыйа
    Дьиикэйдэр бааллара, хаарыан аппын сиэн өллөхтөрө... Эрилик Эристиин

Якутский → Русский

дьиикэй

1) дикий; дьиикэй кыыллар дикие звери; дьиикэй племялар дикие племена; 2) перен. мерзкий, гнусный; дьиикэй быһыы гнусная выходка.

Еще переводы:

тумуһах

тумуһах (Якутский → Якутский)

аат. Сыһыыга тумуллаан, тумустаан киирбит тыалаах мыраан (хайалаах сиргэ). ☉ Небольшой лесной мыс (обычно в гористой местности)
Хас сир-уот, хас үрэх, улуу тумуһахтар, таас дьааҥылар, аартыктар — бары иччилээхтэр. Саха фольк. Балыксыттар икки тумуһахха, онно баар үүтээннэргэ тохтоору араҕыстылар. КДМ ОККО
Бу тумуһахха хаптаҕас үүннэҕинэ дьиикэйдик да үүнэр буолар эбит. «Чолбон»
ср. каракалп. тумсык ‘мыс’

дикий

дикий (Русский → Якутский)

прил.
дьиикэй

кыыллыы

кыыллыы (Якутский → Якутский)

  1. сыһ. Кыыл курдук, кыылга майгынныырдык. ☉ Подобно зверю, как зверь
    Сандалыга иһит сууйа турар Чуураҕа кыыллыы биирдэ ыстанан тиийдэ да, дьахтары ыга кууһан ылла. Л. Попов
    Кинээс өлөрдүү бааһырбыт сырҕан кыыллыы часкыйаат, күөх окко төкүнүйэ түспүтэ. И. Гоголев
    Остуолу охсубутунан, арҕахтан мүччү ойон тахсыбыт кыыллыы, сулбу ойон турда. М. Доҕордуурап
  2. көсп. Дьиикэйдик, суостаахтык-суодаллаахтык, сидьиҥник. ☉ Жестоко, бесчеловечно, зверски
    Өһүөннээх хаан өстөөхтөр Кыыллыы былдьаан өлөөртөр Баар эрэ биир оҕоҕун — Бары таптыыр доҕорбутун. Баал Хабырыыс
    Хамандыырдара Конон Никифоров киһини кыыллыы сэймэктииринэн сураҕырбыт, элбэх хааны тохпут бандьыыт этэ. В. Чиряев
    1921 сыллаахха өрө турбут бандьыыттар Исаевы, Игнатьевы уонна Романовы кыыллыы сордоон өлөрбүттэрэ. «Кыым»
  3. даҕ. суолт. Дьиикэй, суостаах-суодаллаах, сидьиҥ. ☉ Жестокий, бесчеловечный, зверский
    Гитлер кыыллыы «сокуонун» олохтууругар көмөлөһөр аналлаах, бу дэриэбинэ үрдүнэн турбут ыстаарыһа тойон этэ. Суорун Омоллоон
    Фашистар онно дьиҥ кыыллыы быһыыларын көрдөрбүттэрэ. Ф. Софронов
кабан

кабан (Якутский → Русский)

сущ. кабан, дьиикэй сибиинньэ.

полудикий

полудикий (Русский → Якутский)

прил. дьиикэй аҥардаах, кыыл аҥардаах; полудикие племена дьиикэй аҥардаах биистэр.

кыыл

кыыл (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Айылҕаҕа көҥүлүнэн үөскүүр, үксүгэр сиэмэх, түөрт атахтаах дьиикэй харамай. ☉ Дикое животное, зверь
    [Сэрииттэн] Көтөр кынаттаах күрэннэ, Тыа кыыла тыаһырҕаата, Далай балыга хадьырыйда. Өксөкүлээх Өлөксөй
    Булчут кыыл өлөрдөҕүнэ, манан баҕар атын кыылдьыт байанайын сарбыйдаҕым буолуо дии санаабат. Күннүк Уурастыырап
    Кыылы бултуурга мэҥиэ быраҕар куолу. Т. Сметанин
  3. Айылҕаҕа көҥүлүнэн үөскүүр сорох көтөр кынаттаахтар (сахалар ытыгылыыр эбэтэр дьулайар көтөрдөрүн ааттыыллар). ☉ Некоторые дикие птицы, дичь (обычно так называют птиц, которые вызывают у якутов чувства уважения или боязни, опасения — напр., стерха)
    Итини кэпсээт, Ырыа кыыһа, Кыталык кыыл буолан, Кый үөһэ көппүтэ. Күннүк Уурастыырап
    Өбүгэ саҕаттан биһиэхэ «Хотой кыыл дьоло» диэн сэһэн баар. Ол сэһэн эр бэрдэ киһиэхэ Олох уон аартыгын сырдатар. С. Данилов
    Хопто кыыл тумаҥҥа мунара, Кэҕэ кыыл кэрии кэтэҕэр этэр. С. Зверев
  4. түөлбэ. Ким-туох эмэ (киһи, малсал, туох барыта). ☉ Кто-что-л., некто, нечто (человек, какая-л. вещь, какой-л. предмет)
    Харчы диэн — улахан күүстээх кыыл. Н. Неустроев
    Аны бу кыылларбыт [бытыылкалаах арыгыларбыт] үлтүрүйэн хаалыахтара. Болот Боотур
    Туох барыта манна кыыл дэнэр: харчы, киһи, ас, таҥас. Н. Габышев
  5. түөлбэ. Кыыл таба. ☉ Дикий северный олень
    Кыыл кыһынын маска тахсар, сайынын муора арыытыгар киирэр. Далан
    Биһиги биир кыылы сиэбиппит. Н. Тарабукин (тылб.)
  6. үөхс. Дьиикэй, сидьиҥ, ыт (киһилии сигилитин сүтэрбит, бас-баттахтык, дьиикэйдик быһыыланар киһини үөхсүү). ☉ Тварь, собака (о ком-л., утратившем человеческий облик)
    Бу саатар сирэйэ суохтар, кыыллар тылларын абатын! Суорун Омоллоон
    Туох иһин кинини, кэдэрги баайаннар, Кыыллар кыыл курдук муҥнууллар, кырбыыллар? Эллэй
    «Дьиккэр, киһи буолбатах эбиккин, кыылгын…» — диэтэ тиһэх эрэлэ сүтэн эрэр Багда Байбал. «Чолбон»
  7. даҕ. суолт. Үргүүк, сиргэмтэх (сүөһү туһунан). ☉ Пугливый, дикий (о домашней скотине)
    Кыыл ат дииллэр, дьэ аны туттарбата, ыҥыырбын ыһара буолуо диэн, дьиксиммитэ. С. Дадаскинов
    Холкуостаахтар омурҕаннарыгар тахсан аһыы олорон, курдам хаҥыллар, кыыл сылгылар тустарынан ыаһахтастылар. Дьүөгэ Ааныстыырап
    ♦ Кыыла киирбит — дьиикэй быһыыта киирбит, киҥэ-наара алдьаммыт. ☉ Быть не в духе, проявлять свой злой нрав, бес вселился в кого-л.
    Аҕам кыыһырда да, ийэм: «Эмиэ былас муостаах кыыла киирбит», — диэччи уонна аҕабыттан куттанааччы. «ХС»
    [Урядник] кыыла киирбитэ сүрэ бэрдэ …… үрүтүн үөһэ биири кэбэр: «Киэр бара тардыҥ!». А. Куприн (тылб.). Кыыла турбут — 1) киҥэ-наара олус холлубут; уора киирбит, ииригирбит. ☉ Быть в ярости, быть в бешенстве
    Сиидэркэ тииһин хабырынаат остуолу оҕуста. Бу Сиидэркэни урут киһи билэр киһитэ этэ. Билигин наһаа да кыыла турбут. И. Гоголев
    Сытыары сымнаҕас уолга дылы этэ, эчи кыыла турбута, быччайбыта сүрдээх. Болот Боотур
    Кыыллара турбут, сирэйдэрэ уокка баттаабыттыы кытарбыт дьон …… үксүлэрэ итириктэр эбит. «Кыым»; 2) тугу эмэ гынарга туруммут, өрүкүйбүт, сүргэтэ көтөҕүллүбүт. ☉ Быть полным отчаянной решимости (выполнить что-л., добиться чего-л.)
    «Пуд Ильич, эрдэһит да баҕайы эбиккин, — күлбүтэ кини. — Бултаары дьэ кыылыҥ турбут». Далан
    Эдэр булчуттар …… санаалара көтөҕүллэн, үөрэнкөтөн мичилийэн, барар күннэрин кэтэһэн, кыыллара турбута сүрдээх. В. Протодьяконов
    Көрсө түстүм кыттыгаспын, Кыттыгаһым саатын сүкпүт, Кыыла турбут, өрө көрбүт. М. Хара; 3) үргэн, куттанан, сиргэнэн киһини чугаһаппат буолбут; кыыллыйбыт (сүөһү, кыыл туһунан). ☉ Становиться диким, неуправляемым (о животном)
    Кыыллара турбут уохтаах буурдар тыылла-тыылла түстүлэр. Болот Боотур
    Ат буоллаҕына, кыыла туран, иирбиттии дьиэгэнийтэлээн, хаһыҥырыыхаһыҥырыы тыбыырталаан, түөрт атаҕын үрдүгэр үҥкүүлүү сырытта. Дьүөгэ Ааныстыырап
    Кыыла турбут сылгы, сүүрэн түүҥҥү хатаҥаҕа туйаҕын тыаһа уоттуу өрө хабылла турда. Р. Кулаковскай. Кыыл бар (сырыт) — бэйдиэ, кый бырах бар. ☉ Бродяжничать, скитаться
    Мэхээлэ баайын матайдаан, харса-хабыра суох ыһан-тоҕон испитэ. Онтон аҕатын, Ойоҕун кытта бурайсан — кыыл барбыта. Күннүк Уурастыырап
    Мин баай батталын тулуйбакка кыыл баран, Бодойбоҕо сырыттым ээ. Эрилик Эристиин
    Сотору кыһын кэлиэҕин, маннык кыыл сылдьан киһи буолбатын соччо-бачча эргитэ санаабат. «ХС». Кыыл ыыт — 1) кими эмэ атах-балай ыыт, ускул-тэскил сырытыннар; кими эмэ куттаан, үүрэн ыыт. ☉ Вынудить кого-л. бежать, обречь на скитания (букв. пустить (как) зверя)
    Уолу атаҕастааннар, биэ өлбүтүнэн дэлби куттааннар, кыыл ыыттахтара. «ХС»; 2) көрүүтэ-истиитэ суох хааллар, бэйдиэ сырытыннар. ☉ Предоставлять самим себе, оставлять без присмотра (о детях)
    Оччоҕо оҕолору кыыл ыыталаан кэбиһэбит дуо? Кэбис, кинилэри дьарыйар хайаан да наада! «Чолбон»
    ◊ Кыыл кута зоол. — маһы кэрбиир хомурдуос. ☉ Жук-дровосек. Кыыл таба — хоту үөскүүр, саас байҕал арыыларыгар киирэн төрүүр-ууһуур сир табата. ☉ Дикий северный олень
    Кыыл табаны буоллаҕына дьахталлар мас сүгэр быаларынан туһахтаан өлөртүүллэрэ дииллэр. Далан
    Кыыл таба, хараҕын быччаччы көрөн баран, бу турар эбит. Н. Павлов
    Хайаттан түһэн, кыыл табалар күөл килэккэй мууһугар киирдилэр. ПН ТОК. Кыылы иитии т.-х. — күндү түүлээҕи (саһылы, кырсаны, нуорканы о. д. а.) тириитин туһанар сыалтан үөскэтэн көрүү-харайыы. ☉ Звероводство
    Кыылы иитиигэ ордук улахан болҕомто хотугу оройуоннарга ууруллар. КИиКСА
    Кыылы иитии күүскэ сайдар биир суолталаах усулуобуйатынан кыылы ыарыыттан …… сэрэтии дьаһаллара буолаллар. БПМ КИиКСЫа. Кыылы иитээччи т.-х. — кыыл иитиитинэн дьарыктанар, ол салааҕа үлэлиир киһи. ☉ Зверовод
    Сопхуос булчуттара уонна кыылы иитээччилэрэ судаарыстыбаҕа сыл аайы мөлүйүөнтэн тахса солкуобайдаах кылааннаах түүлээҕи туттараллар. И. Данилов
    Саха сирин кыылы иитээччилэрин дьаныардаах үлэлэрин үрдүктүк сыаналыыллар. КИиКСА. Тойон кыыл — хотой (ытыктаан, сүгүрүйэн ааттааһын). ☉ Орел (почтительное обращение, выражающее особое отношение якутов к этой птице)
    Ханнык даҕаны хотой, тойон кыыл даҕаны аны киһи сырыытын ситэллэрэ суох! Н. Габышев
    Тойон кыыл биһиэхэ хайдах курдук ытыктанарын туһунан бэрт элбэхтик суруллан турар. Багдарыын Сүлбэ
    Табаҕа бөрөттөн ураты биир хоромньулаах кыылынан хотой, манна ааттыылларынан тойон кыыл буолар эбит. «ХС»
    Эриэн кыыл — моҕой диэн курдук. [Гитлер сэриитэ] Эриэн кыыл курдук Эриллэн сытар, Моҕой кыыл курдук Буулаан сытар. Саха нар. ыр. II
    Эриэн кыылым уһуктаах тылынан Эмиийим кэрэтиттэн сыҥаахпар дылы Уот курдук дьукку салаабыта. П. Ойуунускай
    ср. др.-тюрк. хыл ‘название птицы (шилохвост, рябок)’
дикий

дикий (Русский → Якутский)

прил. 1. (о растениях) дьиикэй; дикий виноград дьиикэй виноград; 2. (о животных) кыыл, сир; дикая лошадь кыыл сылгы; дикие звери сир кыыллара; 3. (о людях) дьиикэй; дикие племена дьиикэй биистэр; 4. (грубый, необузданный) дьиикэй, толоос; дикие нравы дьиикэй майгылар; дикая выходка толоос быһыы; 5. (нелюдимый, застенчивый) түҥкэтэх, килбик; 6. (странный, нелепый) дьикти, олуона; # дикое мясо сиикэй эт (бааска); дикая местность туҥкэтэх сир (киһи олорбот сирэ).

дичок

дичок (Русский → Якутский)

м. 1. бот. дьиикэй отон мапа; 2. перен. разг. (о человеке) түҥкэтэх киһи, тоҥкуруун киһи.

дикость

дикость (Русский → Якутский)

ж. 1. дьиикэй быпыы; дьиикэйэ, түҥкэтэҕэ; этот лес поразил меня своей дикостью бу тыа миигин түҥкэтэҕинэн сөхтөрдө; 2. (необузданный поступок) дьиикэй быпыы, толоос быпыы; 3. (нелюдимость, застенчивость) түҥкэтэҕэ, килбигэ; 4. (странность, нелепость) дьиктитэ, олуоната.

полу=

полу= (Русский → Якутский)

холбуу тыллар бастакы чаастара, суолтатынан "аҥардаах" диэн тьига свп түбэһэр, хол. полушёлковый солко аҥардаах; полудикий дьиикэй аҥардаах, кыыл аҥардаах.