арылын диэнтэн хай
аата. Сарсыарда аламай күммүт арыллыыта Чаҕылыҥныы сандааран, Саҥалыы айхаллыыр, Күлүмүрдүү күлүмнээн, Дьон-норуот соргутун тускулуур. С. Зверев

атыннас диэнтэн хай
аата. Сир-дойду, килиимэт атыннаһыыта дьон, норуот олоҕор сабыдыаллыыр, кинилэр дьарыктарыгар, туттан олорууларыгар туох эрэ уратылары үөскэтэр. КНЗ СПДьНь

сураҕыр диэнтэн дьаһ
туһ. Сүрэҕиҥ Төлөннүрэ күөдьүйбэт Чэлкэхтээх тирии буоллаҕына — Ким эһигинэн Киһи килбиэннээҕэ диэн, Киэн туттуой? Туоххунан Дьон, норуот сураҕырдыай? П. Тобуруокап
Онтон ыла Матрёнаны Дьоллооҕунан сураҕыртылар, Күбүрүнээтэрсэ диэн ааттыыллар. Н. Некрасов (тылб.)

аат. Ким-туох эмэ саамай элбэх бириэмэтин биэрэр сүрүн үлэтэ, дьыалата эбэтэр уопсайынан бириэмэҕин ылар туох эмэ. ☉ Занятие
Кини саамай таптыыр дьарыга - ырыа эбит. И. Гоголев
Дьарыга эрэ наар уруһуй, уһаныы. И. Федосеев
Сахаларга былырбылыргыттан сүөһү иитиитэ - сүрүн дьарык. ПАК НТ. Сир-дойду, климат атыннаһыыта дьон, норуот олоҕор сабыдыаллыыр, кинилэр дьарыктарыгар, туттунан олорууларыгар туох эрэ уратылары үөскэтэр. КНЗ СПДьН

туохт. Улаханнык арыгылаа; куруук арыгылаа. ☉ Пьянствовать
Кутугульдинов диэн татаарга сомогуон оҥорторон иһэн, бүтүн сааһы быһа кэриэтэ итириктии сыппыта. Эрилик Эристиин
Онно баайдар итириктииллэр, Дьону-норуоту күргүйдүүллэр. С. Васильев
Бөһүөлэк ахсын итириктиир дьоннору кэмигэр чуолкайдык учуоттуур наадалаах. ДьИэБ
Сатана, аамайдана сытыйан, эмиэ итириктии сылдьар сурахтааҕа. «ХС»

аат. Бириэмэни солуута суох көргө-нарга, көҥүл күүлэйгэ атаарыы, көрү-нары туппут чэпчэки, солуута суох олох. ☉ Легкомысленная праздная жизнь, развратная жизнь
Быдан ааста дуо дьон-норуот тойон кыдьыгар көрчүлгэн буолара? Н. Некрасов (тылб.)
Эдэр оҕо кыргыттар, сиэхсит, баайтойот баҕатын көрчүлгэнэ буоларга үүнэн чэчирииллэр. А. Пушкин (тылб.)

туохт. Туохха эмэ сабыдыалла оҥор, хайа эмэ өттүнэн дьай. ☉ Оказывать влияние, влиять на кого-что-л.
Сурунаал билиҥҥи бириэмэ киин тиэмэлэригэр суруйааччылар болҕомтолорун түмэ тардыахтаах, …… литература сайдар процеһыгар актыыбынайдык сабыдыаллыахтаах. Софр. Данилов
Хамсыыр харамай бииһигэр киһи дьааттаах бэссэстибэлэри туттан биллэрдик сабыдыаллыыр. ББЕ З
Сир-дойду, килиимэт атыннаһыыта дьон, норуот олоҕор сабыдыаллыыр. КНЗ СПДьНь

сыһ., түөлбэ. Аргыый, тиэтэйбэккэ. ☉ Не спеша, потихоньку. Бу боппуруоһу мин сырыта хамсатыам
□ [Болтоһо:] Сырыта сылдьан сыаналаан көрдөххө, дьон-норуот да муода буолар: сорох киһини, урукку өттө хайдах даа куһаҕанын аахпакка, халлааҥҥа тиийэ өрө тардар идэлээхтэр. А. Софронов
Оҕонньор күнүһүн дьиэҕэ соҕотох хаалар. Киэһэлик сырыта түмсэн бараллар да, тыла суох дьон курдук, көрсөн эрэ кэбиһэллэр. «ХС»

аат. Норуот бүтүннүүтэ, киһи аймах барыта. ☉ Весь народ, человечество
Бар дьон тыла – ох, санаата – батас (өс хоһ.). Бар дьон дьол туһугар охсуһа сырыттахтара. Амма Аччыгыйа
Кини [Ойуунускай] дьадаҥы, кыараҕас ыалга төрөөбүтэ. Ол да гыннар, иэйиитэ киэҥинэн, санаатын кынатынан бар дьонугар, ийэ дойдутугар оҥорбут үтүөтүнэн кини саҕа баай киһи биһиги сахаҕа суох. Суорун Омоллоон
Бар дьон, норуот дьолун туһугар охсуспут, үлэлээбит эрэ киһи үчүгэй олоҕу олордум диэн сөп. Софр. Данилов

туохт., поэт. Сатабыллаахтык оҥор, ситэр-хотор. ☉ Делать что-л. мастерски
Самныбыт сахабын сырдыкка салайан, Сайдыылаах суолларын аартыгын арыйан, Дьон-норуот дьылҕатын дьоҕурдаан айаҕын, Дьол, көҥүл уйата, Дьокуускай куоратым! И. Чаҕылҕан
Норуот олоҕун Толору билэн Дьоҕурдаан салайар, Партия этиитин Маассаҕа тириэрдэр Чулууттан чулуу киһи Дьокутаат буолуохтаах. С. Васильев
[Норуот ырыаһыттара] бар дьон үөрүүтүн-көтүүтүн имигэс тылларынан дьоҕурдаан, киһи санаатын чэпчэтиэх, киһини үөрдүөх курдук ыллыыллар. Эрилик Эристиин