дьорохой, борохой

сущ
сордоҥ, дьорохой

сыһ. Дьорохой курдук сылбырҕатык, эрчимнээхтик (мөҕүс, хамсан). ☉ Наподобие щуренка (трепетать, биться)
Илимҥэ иҥнибит дьорохойдуу кыыс имигэс этэ мин илиибэр мөхсө түспүтэ, түөспэр кытаанах сытыы түөстэрэ биллэн ааспыттара. Далан

туохт. Дьуухалата оҥор. ☉ Делать (вялить, коптить), заготовлять юколу
Үксүн саамай бастыҥ балыгы: чыыры, тууччаҕы дьуухалалыыллар. Лухааскы бу Халымныы күөлүгэр балыктыыр сурахтааҕа. Хайа аны, дьорохойун дьуухалалаабыта буолаарай? Р. Кулаковскай

сундулуй диэнтэн көстө түһүү. Тыаһа суох сундулус гынна Чараҥ быыһынан күөх «Волга». С. Данилов
Эмискэ туох эрэ хара сундулус гынна. Н. Габышев
Дьорохой балык үөс диэки сундулус гынаат, тохтуу түһэр, кыыһырбыттыы хайыытын аппаҥната-аппаҥната, лабычааннарын тэниҥнэтэр. ГНА ТС

аат. Арыыга, сыаҕа ас буһарарга аналлаах төгүрүк нэлэгэр чугуун эбэтэр ылтаһын иһит. ☉ Сковорода
Хобордооххо алаадьы буһан сырылыыр. Л. Попов
Тутаахтаах хобордооххо дьорохой сыалаах оһоҕоһун сырдьыгынаталлар. КФА СБ
Халыҥ хаарынан бүрүллэ сытар, киэҥ, хобордоох курдук төгүрүк Сыырдаах алааһы эргийэн, Балаҕаннаахха тиийдэ. «ХС»
♦ Итии хобордоох үрдүгэр (хобордооххо) олордор көр итии
[Улусова:] Чэ, оҕобут, балтыбыт, кэллэ-кэлээт, итии хобордоох үрдүгэр олордон түһэҥҥин, сүгүн да үлэлэтиэ суоххун. Р. Баҕатаайыскай
Мунньахха кэлбит дьон бары, тимир-тамыр курдук көрөллөр, тыллара-өстөрө, итии хобордоох үрдүгэр олордон, сытыырхайбыта сүрдээх. П. Аввакумов
Хобуоччу хобор- доох, сарыы таҥалай көр таҥалай I. [Манчаары:] Сахалар барылара хобуоччу хобордоох, сарыы таҥалай буолбатахтар! И. Гоголев

аат. Кымыс иһэргэ аналлаах саха иһитэ: үксүгэр мастан быһан оҥоһуллар, ортотунан култаҕар быһыылаах, араас кээмэйдээх, биир эбэтэр үс атахтаах, араас оһуордаах буолар. ☉ Якутская национальная посуда: украшенный резными узорами деревянный кубок на одной или трёх ножках для питья кумыса, который можеть иметь различные размеры, чорон
Улахан тойотторго анаан, үтэһэлэргэ эт үөлбүттэр, чорооннорго арыылаах кымыс тарпыттар. Күннүк Уурастыырап
Хотун дьахтар ытарҕата илибирии-илибирии дьоҕус чорооҥҥо кымыс аҕалан уунна. И. Гоголев. Учуонай А.П. Окладников суруйарынан, чороон аан дойду норуоттарыгар хайаларыгар да суох, сахаларга эрэ баар иһит. «Саха с.»
◊ Дьорохой чороон — синньигэс, кыра чороон. ☉ Небольшой, узкий чорон
Аттыгар — быдараак, бэлкэй, дьорохой чорооннору уураллар. К. Уткин. Сиэллээх чороон — сылгы сиэлинэн киэргэтиллибит чороон. ☉ Деревянный чорон, украшенный по кругу пучками конского волоса
Аллаах аппыт барахсан — Арыылардаах кымыһын Бастыҥ сиэллээх чорооҥҥо Адьырыччы кутаммыт Айах тутан тураммыт — Уруйайхал этиэҕиҥ! Күннүк Уурастыырап
[Кулун Куллустууру] Тоҕус бухатыыр көтөҕөр Томторҕолоох сиэллээх чороонунан Туспа айах туппуттар. ТТИГ КХКК. Тойон чороон — мааны, улахан чороон. ☉ Чорон большого размера, предназначенный для почётных гостей
Нүһэр Дархан уонна Сынаҕы Баай сэргэстэһэн олорон сиэллээх тойон чорооннортон кымыс иһэллэр. И. Гоголев
Чороон айах көр айах II. Чороон айах чуоҕуйда, Кэриэн айах кэккэлээтэ …… Эҕэрдэлээх ыһыах диэн буолла! Саха нар. ыр. II
Чороон айах, кэриэн ымыйа, таҥалайдаах ыаҕас …… олус мындыр, уустук оҥоһуулаах, үтүө иһиттэр баар этилэр. Күннүк Уурастыырап
[Маһарах] сиэнэ дьаарбайа кэлбитигэр үөрэн-көтөн, сиэллээх улахан чороон айахха тобус-толору арыылаах кымыһы бэйэтинэн көтөҕөн аҕалан, айах туппут. Эрилик Эристиин. Чороон кырыып- па — көҥдөйө бэс мастан оҥоһуллубут, тас быһыытынан чорооҥҥо майгынныыр кырыымпа. ☉ Якутский национальный смычковый инструмент, сделанный из сосны и по форме напоминающий чорон
Чороон кырыыппа тарбаҕынан баттанан оонньонор. ЧАИ СБМИ
Тарбаҕынан оонньонооччуларга чороон кырыыппа уонна таҥсыр киирэллэр. «ХС». Чороон от — хараҥа күөх сибэккилэрдээх, уһун синньигэс сэбирдэхтэрдээх үрдүк сирдэргэ, томторго үүнэр эмтээх от. ☉ Горечавка крупнолистная (название растения)
Күөх курустаал чааскыны Чороон оттор ууннулар. Баал Хабырыыс
Тиэргэммит иһэ, сайылыкпыт хонуута …… алтан отунан, күөх, кыһыл тимэх курдук сибэккилэринэн, чороон отторунан, таҥара кийииттэринэн симэммит ахан буолаллар. «ХС»
ср. алт., кирг. чара ‘большая чаша’

туохт.
1. Кынаккын даллатан аа-дьуо, наҕыллык тэлээрэ көт. ☉ Лететь неторопливо, плавно, распластав крылья
Собоһут кыылым арбайбыт уйатыттан көтөн тахсан, хара кынатыгар уйдаран талбаара көтөн, күөлгэ эргийэр. Н. Неустроев
Кый үрдүккэ көмүс кынаттара кылбаҥнаһа, талбаара көтөр хоптолору …… кэтэҕим көһүйүөр диэри өрө хантайан одуулаһабын. С. Тумат
[Элиэ] хараҥа толбонноох кынаттарын даллатан, аа-дьуо баҕайытык талбаара эргийэрин кэрэхсии көрөбүт. Хомус
△ Аа-дьуо, наҕыллык дьаалаҕынан уһун. ☉ Плыть неторопливо, плавно, по течению
Төгүрүк алааһа — Дьэрэкээн ойуу. Устар талбаара От үрэх оргууй. М. Ефимов
Кубалар …… сүүрүккэ талбаара усталлар. С. Дадаскинов
Өрүс …… мөлбөһүйэ талбаарбыт. Н. Габышев
Тыытын эрдибэккэ эрэ, дьаалатынан сүүрүккэ оҕустаран талбааран испитэ. И. Никифоров
2. Өйгүн сүтэр, уҥан хаал. ☉ Потерять сознание, упасть в обморок
Аҥаарыйа талбаарбыт Сүллүкү ойууну Уолуктай өрө тардан туруорда уонна хонноҕун анныттан ыйыы тутан таһааран барда. Болот Боотур
Бастаан киирбит саалаах киһи саа луоһунан Маайаны түөскэ аспытыгар, Маайа эркиҥҥэ төбөтүнэн анньылла түһэн талбаара сытта. Эрилик Эристиин
3. Саҥарбат буола таалан тур, туймаарбыт курдук буол (ыалдьан, туохтан эмэ уолуйан, наһаа долгуйан). ☉ Оцепенеть, застыть (от резкой боли, чрезмерного волнения, растерянности)
Доҕоруом, саҥарбакка Талбааран тур аттыбар, Таптал бу талба чааска Дьоннору көрдөөн булар. И. Гоголев
Халдьаайы үрдүттэн саалаах дьон таҥнары сырсан киирэн эрэллэрэ, онтон кини кутталыгар талбаарбыт этэ. Эрилик Эристиин
Ыалдьар атаҕын туттубутунан, ах баран, талбааран олоро түстэ. Н. Заболоцкай
Бу маннык дэҥҥэ иһиллэр дьоллоох дуорааны көтүтэн, үргүтэн кэбиһиэм диэн сэрэммитим, тыынарын кылгатан …… дөйбүт курдук талбааран турда. Т. Сметанин
△ Кыайан хамсаабат буол, мөдөөтүрэн, бөҕүөрэн хаал (балык туһунан). ☉ Становиться вялым, малоподвижным, цепенеть, коченеть (о рыбе)
Ууну кытта күөл сааскы талбаарбыт балыга барыта оборуллан тахсан мууска тохтубут. Далан
Арай, биир улахан күөлтэн өрүскэ кыра сиикээн киирэригэр икки балык лабычааннарын хамсата, талбааран туралларын көрдө. Н. Габышев
Дьорохой балык уу кытыытыгар талбааран сытар. «ХС»
4. көсп. Им-дьим буол, чуумпур, иһий (айылҕа туһунан). ☉ Затихнуть, замереть (о природе)
Дэриэбинэ иннинээҕи быстах-быстах төгүрүк, ньолбуһах арыылар, хойуу күөх иирэ халыҥ көп суорҕанынан бүрүнэн талбаара нуктууллар. Н. Габышев
Кытыл талахтара хамсаабакка талбааран тураллара. С. Дадаскинов
Талбааран, таалан, иһийэн Таптыыр чараҥмыт өр күүппүт. Көрүүй, саҕахха куустуһан Тэтиҥнээх титирик үүммүт. НАГ АБС
5. поэт. Сүрэхтиин-быардыын ууллан, манньыйа дуоһуй. ☉ Наслаждаться, блаженствовать, нежиться
Кинини кууһаммын Талбааран сыттарбын!!! П. Ойуунускай
Тыыннаахтыы тырымныы сандааран Сарсыарда саҥа күн тахсыыта, Тапталга таттаран, талбааран, Эн миигин ахтарыҥ буолаарай? П. Тобуруокап
Тула үөрүү таһымныыр, Сүрэх түөскэ талбаарар — Дууһа сырдыы долгуйар Сарсыардата сандаарар. «ХС»
ср. кирг. далбаар ‘устать; выбиться из сил’