дьоҕойоно ини

туттул. сыһыан холб. Саҥарааччы итэҕэйбэт, буолуо суоҕа диэн сэрэйэр хабааннаах сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает недоверие, эмоциональное отрицание, несогласие, отказ говорящего (вряд ли, дудки)
Ардах түһээри гынар курдук да, дьоҕойоно ини. Үлэбиттэн уурайыам диир. Дьоҕойоно ини.  Өссө Тээллэриистээн сиэри гынар дии! Дьоҕойоно ини! И. Гоголев
«Баҕар, дьоҕойоно буолуо. Чэ, ол кэнники биллэн иһиэ», - дии санаабыта Сэмэн иһигэр. Д. Таас
[Ыарыһах кэргэнин бүөбэйдээбэтэх дьахтар] Ньыламан маҥан Дьоҕойоно буоллаҕа - Ытаабыта-соҥообута ырааппыт курдук тутунна. М. Тимофеев

I
аат., эргэр. Бииргэ төрөөбүт эр дьонтон балыс саастааҕа, быраат. ☉ Младший родной брат
Тукаам, инигин Сэмэнкэни көрө сылдьаар. А. Софронов
Ити биир инигит босхоҥ сытар, хаһан киһи буолара биллибэт. Суорун Омоллоон
Инилэрэ уолаттар кээлтэр эбит, тахсан убайдарын сэргэ төрдүгэр көрүстүлэр. Эрилик Эристиин. Утар. бии II
тюрк. ини
II
сыһыан эб.
1. Этиллэр санаа буолуоҕун, буолуон сөптөөҕүн эрэмньилээх сэрэйии быһыытынан бигэргэтиини көрдөрөр (үксүн диалогка тут-лар). ☉ Выражает вероятность, возможность совершения действия в форме уверенного предположения (употр. преим. в диалоге). - Бу тугуй? - Буурҕа ини… - Ким киирдэ? - Түүл ини… Эллэй
Аҥаардас кинигэнэн үөрэнэр кэлтэгэй соҕус ини. Софр. Данилов
△ Кэпсиир киэп ааспыт кэмигэр чопчулуур уонна эрэмньилээхтик буолуу дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с глаголами в прошедшем времени изъявительного наклонения, имеет оттенок определенности и уверенности
Ыраахтааҕы суох буолла да, сокуона да сотулунна ини. Амма Аччыгыйа
Туох билэр, киһи-киһи тус-туспа, аҥаардас баай ымсыыта сиэппитэ ини. А. Сыромятникова
△ Мэлдьи буолар кэмнээх туохтуурдары кытта дьиҥнээхтик итэҕэйии дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с глагольными формами постоянно совершающегося действия, имеет оттенок убежденности
Сокуону эйигиттэн баҕас ордук билэр инибин. Амма Аччыгыйа
Күн ахсын үтүмэн үгүс сайабылыанньа суруллар ини. Софр. Данилов
△ Кэлэр кэмнээх туохтуурдарга сыстан быһаарыыта суох, саарбахтааһын, буолуон сөбүн сэрэйии дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с глаголами в форме будущего времени, имеет оттенок неопределенности, сомнения, предположения и допущения
Мин эмиэ атын сиргэ аһыыр инибин. Софр. Данилов
Билбэтим ээ, субу сотору киирэр ини. Күндэ. Мин арыый да буолаа инибин. А. Федоров
△ Ыйытар этии састаабыгар киирсэн эбии чуолкайдааһыҥҥа наадыйар эрэмньилээх буолуу дэгэттэнэр. ☉ В составе несобственно-вопросительного предложения приобретает оттенок утверждения и категоричности
Аҕабыыт бэйэтэ да улахан айыылаах урааҥхай ини! Амма Аччыгыйа
Биһиги былааспыт дьадаҥылары хоргутан өлөрбөт ини! Н. Якутскай
△ Баҕайыта, бэйэтэ, хата, бэйэккэтэ уо. д. а. сыһыан эбиискэлэри, сыһыан тыллары кытта эрэмньилээхтик быһа бааччы этии дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с модальными частицами и модальными словами типа баҕайыта, бэйэтэ, хата, бэйэккэтэ и т. п., имеет оттенок категоричности
Чээмэй Бүөтүр, бу түүн өлбөтөҕүнэ, эн арыгыгын былдьаабат баҕайыта ини. Амма Аччыгыйа
Лираны холкуоска хаалларбатах бэйэм ини. Софр. Данилов
Кырдьаҕас дьоҥҥо мэнээк киирэр-тахсар, хайа, куһаҕан ини. «ХС»
△ Оттон диэн сыһыан тылы кытта мунаарыы, саарбахтааһын дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с модальным словом оттон, имеет оттенок неопределенности и сомнения
Тоойуом, оттон Ороһуостубаҕа ини... Амма Аччыгыйа
Бараа ини оттон. «ХС»
△ Көр диэн көмө туохтууру кытта күһэллии уонна чугуйуу дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь со служебным глаголом көр, приобретает оттенок вынужденности и уступки
Оттон ынахтарын кытта бу көлөлөрүн ылан көрүөх бэйэм ини. Амма Аччыгыйа
△ Эбитэ эбиискэни кытта хайааһын буолуон сөп диэн этии дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с частицей эбитэ, приобретает оттенок допущения
Суолга атырдьах түһэ сытарын көрүөхпүт эбитэ ини. Амма Аччыгыйа
2. Контекст уонна интонация сабыдыалынан араас иэйии дэгэттэниэн сөп. ☉ Под влиянием контекста и интонации может иметь различные эмоциональные оттенки.
△ Сэнээһин. ☉ Презрение и пренебрежение
Сиэ суоҕа. Эйигиннээҕэр баҕас бу ыт тот ини. Амма Аччыгыйа
△ Сөҕүү-махтайыы. ☉ Изумление
Оттон бу сааһым тухары үчүгэйи даҕаны, куһаҕаны даҕаны көрбөхтөөтүм ини, ол тухары биирдэ даҕаны ол курдук буолбатаҕым. Суорун Омоллоон.
△ Кыыһырар, сөбүлээбэт сыһыан. ☉ Сердитое, неодобрительное отношение
«Үлэлэспитэ буолаа инибин»,- Уолуктай сөбүлээбэтэҕин биллэрэн түҥнэри хайыһан олорон, дьаал эрэ харата хардарда. «ХС»
△ Хомнооһун. ☉ Обида
Мин да харчым ахсааннаах ини. Амма Аччыгыйа
△ Үгэргээһин. ☉ Ирония
Дьадайар байардааҕар дөбөҥ ини. Амма Аччыгыйа
△ Кыбыстан, чопчу эппиэттэн куотунуу. ☉ Уклонение от прямого ответа из-за неловкого положения
Ээ, бу оҕону эттим ини. Амма Аччыгыйа
3. Мөҕүтүнүүнү, абатыйыыны көрдөрөр (кэлэр кэмнээх туохт. кытта тутлар). ☉ Выражает сетование и гнев говорящего (употр. с гл. буд
вр.). Орой мэник уолаттар уруок ортотуна миигин үөҕүөхтэрэ ини, мин баран кинилэр иннилэригэр буруй билинэ сылдьыам ини. Софр. Данилов
Ама биһиги буолбут иһин, ойохпутун хоонньоһуохтара ини, сытыйбыт аһынан аһатыахтара ини, хамнаспытын ситэри төлөөмүөхтэрэ ини! Н. Павлов
4. Хайааһыны, туругу араас дэгэттээх иэйиилээх күүһүрдүүнү көрдөрөр (сэрэйэр киэпкэ турар туохтуурга сыстар). ☉ Служит для эмоционального усиления действия и состояния с различными оттенками (примыкает к гл. предположительного накл.)
Саманнык саталаах тыалы көрө илигим, көрдөҕүм ини. П. Ойуунускай
Далбарайбын, чыычаахпын ситтэҕим ини! Киһи туйгуннааҕа да сорсуйдаҕын ини! Амма Аччыгыйа
5. Сыһыан иэйиитин сыаналааһыны күүһүрдүүнү көрдөрөр (кэпсиирэ буолбут даҕ. кытта тут-лар). ☉ Служит для усиления модально-эмоциональной оценки говорящего (употр. с прил., выступающими в роли сказуемых)
Ыллаатахтара кэрэтин ини! И. Гоголев
Утуйдаҕа баҕас кытаанаҕын ини! «ХС»
6. Сорох контекска холбуур ситим тыл суолтатыгар туттуллар. ☉ Иногда употребляется в роли соединительного союза
Кини үгүс сыл устата бултаата ини, бултаабата ини, өлбүт кырса бэйэтинэн кэлэн, пааска киирбитэ суоҕа. «ХС»
Оҕо эрдэхпинэ бу суолунан сырыттым ини, сылдьыбатым ини. «ХС»

аат эб. Саҥарааччы туохха эмэ баҕарыытын көрдөрөр. ☉ Выражает сильное желание говорящего
Түрмэҕэ сытыппыт киһи баар ини! Амма Аччыгыйа
Кинилэр олохторун олохтоммут киһи баар ини! Софр. Данилов
Оо, кинилэр «дириҥ ытыктабылларыттан» куота охсубут киһи баар ини. «ХС»

сыһыан холб. Этиллэр санааҕа, туһааннаах усулуобуйаҕа эрэ буолуон сөп, сөбүлэһиэххэ син этэ диэн сыһыаны көрдөрөр. ☉ Выражает признание допустимости высказываемой мысли и согласие с ней лишь в определённых условиях (ещё можно бы, ещё туда-сюда, ещё куда ни шло, было бы ещё понятно)
Дьүөгэлэриниин сылдьар буоллаҕына муҥар ини. Софр. Данилов
Кырдьык даҕаны, оччо элбэх киһиттэн хайдах бэлиэтии көрбүтэ эбитэй? Улаханнык хайҕаммыта биитэр тыл эппитэ эҥин буоллар. Муҥар ини. «ХС»
Дьэ бу аччыктыыр дуу, кус сыгынньах буолар дуу кыһалҕата кыһайара буоллар, муҥар ини. «Кыым»

сыһыан. холб. Саҥарааччы тугу эмэ улаханнык саарбахтыырын, суох буоларын көрдөрөр. ☉ Выражает глубокое сомнение говорящего в возможности осуществления чего-л.
Эн буоллаҕына атаскын Иван Ивановиһы түһэн биэриэҥ үһү дуо? Холоон ини. Софр. Данилов
Дьиэлэригэр илдьэн түмүк иһитиннэриэх ааттаахтар ээ! Холоон ини! Ону кыргыттар сэрэйбэт бэйэлэрэ дуу! В. Яковлев
Тиэтэйимэ-тиэтэйимэ! Бу иэдэттэҕин көр эрэ, холоон ини! Сүүһүнэн тыраахтар баар — киэбиримэ! И. Семёнов

I
сыһ.
1. Алҕас, сыыһа. ☉ По ошибке, ошибочно, напрасно, зря
Бар дьоннор ол иһин этэллэр: «Баар суол - таммах тааһы үүттүүрэ». Кыраны дьоҕойон сэнииллэр, Кыраттан улахан үөскүүр ээ! Л. Попов
Дьон холдьоҕуллар мунньаҕар Дьоҕойон да кэлиллибит. С. Васильев
Сөпкө этэҕин, Сүөдэр, эн олус ыраас санаалааххын, ол гынан баран, ити куһаҕан дьоҥҥо дьоҕойон сөрүөстэҕит. А. Сыромятникова
2. Мээнэ, мээнэҕэ, солуута суох, солуута суохха. ☉ Попусту, бесполезно, напрасно, зря
Ас суоҕун чахчы өйдүүр киһи быһыытынан дьоҕойон эппитин билинэн, төбөтүн тарбанаат, түҥнэри эргийэн олордо. Болот Боотур
Быйыл эмиэ дьоҕойон, таах олоруохтааҕар кэллим. С. Никифоров
Дьоҕойон долгуннар Өрүтэ түллэҕит, Дархан очуоска Күүскүтүн эһэҕит. М. Ефимов
II
сыһ. сыһыан т.
1. Саҥарааччы этэр санаатын күүһүрдүүтүн, чорботуутун көрдөрөр (мэктиэтигэр, оннооҕор). ☉ Служит для подчеркивания, усиления высказываемой мысли (даже)
Дьоҕойон куртахтыын тоҥмут курдук буолла. П. Ойуунускай
Дьоҕойон куйахата күүрбэхтээтэ. П. Ойуунускай
Хортуоскалара дьоҕойон бүтүн киилэлээхтэр. С. Данилов
2. Ыйытыылаах этии састаабыгар саарбахтыыр, дьиксинэр уо. д. а. дэгэттээх сэрэйиини көрдөрөр (арааһа, баатыгарын). ☉ В составе вопросительного предложения выражает предположение говорящего с оттенком сомнения, опасения и т. п. (видать)
Бу туох ааттаах бултаах сирэй, дьоҕойон өлөөрү гыннаҕым дуу? П. Ойуунускай
Дьоҕойон, биһиги женихтэрбит барбыттарыгар үөрбүккүн дуу, хайдаҕый? Суорун Омоллоон
Марыына, оҕо тоҕо эрэ бүтүн санаатын таптарбатах, дьоҕойон, тумуулаабыт дуу, тугуй? «ХС»
3. Этиллэр хайааһын санааны алы гынан, баҕар, туох эмэ түмүктээх буолаарай диэн оҥоһулларын көрдөрөр (санааҕа, санаабар). ☉ Служит для выражения того, что действие, о котором говорится в высказывании, совершается лишь для очистки совести, без особой надежды на его положительный результат (в утешение себе)
Корея өҥ быйаҥ сириттэн Кыйдаммыт кырдьаҕас эрэйдээх, Дьоҕойон, далай уу иэниттэн Дьол-соргу көрдөһө кэлбитэ. Эллэй
Санаабытыгар, дьоҕойон, дьиэ туттан, эрээхтээтэхпит. М. Доҕордуурап
◊ Дьоҕойон гынан эрдэҕэ буолуо - мээнэҕэ, туһата суохха эрэйдэнэн эрдэҕэ буолуо. ☉ Видимо, зря (напрасно, впустую) старается
[Баһылай:] Аныгы баҕайылар, тугу да бүтэрбэккэ сылдьан, тыллаах сыҥаахтарынан эрэ кынаттанар буоллахтара үһү. Бэйи, тукаам, үөрэнэн, сыһыйан иһиэҥ. Дьоҕойон гынан эрдэҕиҥ буолуо. Манна ийэҥ, аҕаҥ биэбэйдиирэ суох. А. Софронов

1. аат., эргэр. Бииргэ төрөөбүт убайдыы быраат. ☉ Родные братья
   Икки ини-бии Баайдарын барытын бадахтаан Аҥаардаһан бараннар, Аҥыы-аҥыы айхал тардыһа Арахсан хааллылар. А. Софронов
   Ини-биилэр, Чуукардаах Баһыыкка иккиэн булчут аххан оҕонньоттор. Л. Попов
   Үс инибии бэйэ-бэйэлэригэр көмөлөһөн, өйөһөнтайаһан ыал буолан, буруо таһааран, сэниэ дьон аатыран олорбуттар. А. Бэрияк
2. даҕ. суолт. Уруулуу, чугас-чугас, майгынныыр (хол., идэлэр). ☉ Родственный, сходный, близкий (напр., о профессии)
   Илин былдьасыһан Иирсэн этиһэҕит да, Иһээччи да, илээт да Иккиэн даҕаны Иитэ-саҕата көстүбэт, Иннэ-кэннэ биллибэт Ини-бии идэлэр ини... А. Софронов
   ◊ Ини-бии курдук (кэриэтэ) - олус иллээхтик, эн-мин дэһэн, нэмнэрин билсэн. ☉ Очень дружно, мирно (жить) (букв. как родные братья)
   Саастарын кэриэтэ ини-бии кэриэтэ эйэлээхтик олорбут ыаллар. Дьүөгэ Ааныстыырап
   «Коля, түөрт сылы быһа ини-бии курдук олорон бараммыт, эмискэ арахсан хааларбыт куһаҕана, хомолтото бэрт буолууһук», - диэхтээтэ уонна санныбар илиитин уурда. Р. Кулаковскай

I 1. частица модальная 1) вероятно, наверно, наверное; сарсын кэлэр ини вероятно, он завтра придёт; 2) наверняка, несомненно, точно, обязательно; сарсын да күн тахсар ини и завтра наверняка солнце встанет (т. е. не сделанное можно доделать и завтра); 3) усиливает высказываемую мысль с различными эмоционально-экспрессивными оттенками; үйэлээх сааспар үчүгэйи-куһаҕаны көрдүм ахан ини ведь за свою жизнь я видал-перевидал и хорошее и плохое; утуйдаҕа баҕас кытаанаҕын ини! ну и крепко же он спит!; дьэ, туттаҕым ини! наконец-то я (его) и поймаю!; 2. с сочет. киһи баар и гл. ф. прошедшего результативного вр. образует желат. накл.: сыта түспүт киһи баар ини полежать бы немного; 3.) с сочет. көрүөх бэйэм (или бэйэиг, бэйэтэ) и деепр. на =ан означает быть вынужденным делать, предпринимать что-л.; баран көрүөх бэйэм ини придётся мне идти (даже если тяжело или не хочется).
II уст. 1) младший родной брат; 2) младший родственник по линии отца (по отношению к сыновьям последнего).

1. нареч. 1) хоть и напрасно, хоть и зря, хоть и бесполезно; дьоҕойон да буоллар кэллим хоть и зря, но я пришёл; 2) напрасно, зря; оту дьоҕойон оҕустум быһыылаах видимо, зря я траву скосил;, 2. модальное сл. 1) неужели, разве; дьоҕойон оннук буолара дуу ? неужели это так?; 2) даже, и; дьоҕойон куйахата күүрбэхтээтэ даже волосы поднялись дыбом; 3) в утешение (себе); чтобы успокоиться; чтобы убедиться в чём-л.; дьоҕойон , ампаарга эмиэ көрдөөтүбүт чтобы успокоиться, искали в в амбаре (что-л. потерянное, исчезнувшее).

1) родные братья; түөрт ини-бии бэргэһэтэ биир үһү загадка на четырёх братьев одна шапка (остуол стол); 2) два родных брата.

n. brother (younger)