Якутские буквы:

Якутский → Русский

дьыалалаах

1) находящийся под судом или следствием; совершивший подсудное дело; 2) разг. имеющий дело; кини миэхэ дьыалалаах у него ко мне дело.

Якутский → Якутский

дьыалалаах

даҕ.
1. Буруйгасэмэҕэ тардыллыах айылаах балаһыанньалаах, буруйдаах. ☉ Совершивший проступок, виновный
«Дьиэбит маһын ууга ыытта, аны билигин уоттуох буолар. Бу киһи холуобунай дьыалалаах, ону эһиэхэ биллэрэбин», - диэн сүгэ-балта курдук түмүктээтэ. М. Доҕордуурап
Өссө Ефрем Николаевич мин дьыалабын быһаарыах буолар. Оннук улахан дьыалалаахпын билиммэккэ турабын. Н. Лугинов
2. Туох эмэ туһунан кэпсэтэрдээх; быһаарыллыахтаах, кыһалҕалаах, боппуруостаах; кимиэхэ, туохха эрэ сыһыаннаах. ☉ Имеющий отношение к комучему-л., требующий обсуждения, разрешения (напр., о вопросе, проблеме)
Бары тустаах дьыалалаахтар, Бары туруорар сыаллаахтар: Сорох уойбат удьулҕаннаах, Сорох дьүдьэйбэт түбүктээх. Күннүк Уурастыырап
[Петя:] Онно эн туох дьыалаҥ баарый? [Аркаша:] Хайдах дьыалам суох буолуой? [Петя:] Дьэ эн онно туох да дьыалалааххын билбэтим. С. Ефремов

Еще переводы:

көнөй

көнөй (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Наһаа көнөтүк тутун, сиэри таһынан көнөтүк тутун. ☉ Держаться слишком прямо, неестественно прямо
[Үрэкиин оҕонньор] дьыалалаах матаҕатын кыбынна, бэскитин илиитигэр тутта уонна тахсан, Хаарчаан кэнниттэн көнөйүөҕүнэн көнөйөн, ородобуой диэки хааман көөһөлдьүйдэ. Болот Боотур
Ийэ ыардык кинини кытта кэккэлэһэ олорбута уонна туох эрэ дьоһуннааҕы күүтэн чөрбөйөн, көнөйөн олорбута. М. Горькай (тылб.)

уҕалдьыт

уҕалдьыт (Якутский → Якутский)

туохт. Көнөтүнэн буолбакка, албаһыран, аралдьытан кэтэх санааҕын толор. ☉ Хитрить, юлить, уводить в сторону с умыслом, тайным намерением, лукавить
Онон-манан уҕалдьытан ыйыта сатаан кэбиспитим да, киһим тугу да кэпсээбэтэҕэ. Н. Якутскай
Туох да диэн уҕалдьыта сатаабытын иһин, кини быыһанар суола соҕотох. Үрүҥнэри кытта күрээтэҕинэ эрэ сатанар. «ХС»
Эрэлэ суох дьыалалаах киһи эбиккин. Ол кулуба тойон кэпсэтиэм диэн көннөрү уҕалдьытан этэрэ буолуо. «ХС»

аҕылааһын

аҕылааһын (Якутский → Якутский)

  1. аҕылаа диэнтэн хай. аата. Тула аҕылааһын, кыралаан хахсыйыы, ботур-ботур кэпсэтии элбэх. С. Васильев
  2. эмп. Тыын кылгааһына (ыарыы). ☉ Одышка
    Урут көбүөр оту народнай медицинаҕа ииктэтэр, иһи ыраастыыр средство быһыытынан, ону сэргэ аҕылааһыны, тирии ыарыыларын эмтииргэ бэрт киэҥник туһаналлара. МАА ССЭҮү
    Итинник үрдээн иһэр суолунан хаамыы сүрэҕи, тыҥаны, ньиэрбэ систиэмэтин балачча түргэнник тупсарар, аҕылааһыны быдан мөлтөтөр. ФВН ТС
    Мин манна баһаам үгүс дьыалалаахпын, онон сарсыардаттан күнү быһа тэпсэҥнээн тахсыам. Ол мин аҕылааһыммар соччо сыанан-арыынан аҕаабат үлэ. М. Горькай (тылб.)
  3. бэт. Аҕылаан ыалдьыы, аҕылаан ыарыы (торбос ыарыыта). ☉ Беломышечная болезнь телят
    — Оттон аҕылааһын... кинини утары хайдах охсуһары билбэппин, Аны «бу ыарыыны ветеринарнай наука өссө чинчийэ илик», — диэн эттэ. Н. Апросимов
куча

куча (Русский → Якутский)

ж. 1. чөмөх, чохчо, оргул; куча песку чөмөх кумах; 2. (беспорядочное скопление) чөмөх; сбиться в кучу бииргэ чөмөҕөлөс; 3. разг. (множество) баһаам; у меня куча дел мин баһаам дьыалалаахпын.