с. 1. (содружество, единение) бырааттаһыы, бырааттыы буолуу, доҕордоһуу; братство народов норуоттар бырааттапыылара; 2. рел. (община) быраастыба.

с. 1. (дружеское единение, союз) бииргэ сомоҕолоһуу, бииргэ түмсүү; содружество наций нациялар бииргэ сомоҕо-лоһуулара; 2. (общество, объединение) түмсүү; содружество художников художниктар түмсүүлэрэ.

м. 1. (тесное единение) союз, союзтаһыы; союз рабочего класса и трудящихся масс крестьянства рабочай кылаас уонна үлэһит бааһынай аймах союзтара; 2. (государственное объединение) союз; Союз Советских Социалистических Республик Советская Социалистическай Республикалар Союзтара; 3. (общественная организация, объединение) союз; профессиональный союз идэлээх союз; 4. (для каких-л. действий) союз, союзтаһыы; военный союз байыаннай союз; 5. грам. ситим тыл.

ж. 1. (по гл. спаять 1) холбуу иһэрдии; 2. (по гл. спаяться 1) холбуу иһэрдиллии; 3. (место спайки) иһэрдии (холбуу иһэрдил-либит сирэ); 4. перен. (связь, единение) арахсыспат холбоһуу, ыга түмсүү; 5. биол. ыпсыы, силбэһик; спайка полушарий мозга мэйии полушариеларын ыпсыыта; 6. мед. хам сыстыы, хам сыстыһыы; образование спаек в кишечнике оһоҕоско хам сыстыһыы үөскээһинэ.

аат., кин. Хайдыһыыта, ыһыллаҕаһа суох буола бииргэ түмсүү, биир санааланыы. ☉ Сплочённость, единение, единство
Эйэ өстөөхтөрүн ханнык да айаҕаланыылара биһиги модун сомоҕолоһуубутун тулхадытар кыаҕа суох. Н. Кондаков
Бэстибээл ыччат актыыбынаһын, үтүөҕэ-кэрэҕэ дьулуурун, биир сомоҕолоһуутун көрдөрөр. «Кыым». Кыргыһыылар уоттарыгар бырааттыы норуоттар интернациональнай бойобуой бииргэ сомоҕолоһуулара сиппитэ-хоппута. «ПА»

I
1. Уопсастыбаннай кылаастар, бөлөхтөр, биирдиилээн дьоннор холбоһуулара, биир санааланыылара, түмсүүлэрэ. ☉ Тесное единение кого-чего-л., союз
[Баартыйа] Сүүһүнэн омук биир бырааттыы Модун күүс сойууһун тэрийдиҥ. Эллэй
Ленин кэриэс хаалларбыта: оробуочайдар уонна бааһынайдар бырааттыы сойуустарын инники да өттүгэр бөҕөргөтө турарга. КНК ВИЛТ
Дьоннор таптаһаннар кэргэныал буолан, хаһан да кинилэргэ көрсүһүллүбэтэх ыкса сойууһу, холбоһугу айаллар. ПБН ОПТ
2. Судаарыстыба холбоһуга. ☉ Государственное объединение
Үчүгэйиэн көҥүл сирбэр Чуумпу түһэн турара, Сэбиэскэй Сойуус ийэбэр Туйгун дьолу кутара. Күннүк Уурастыырап
Греция куорат судаарыстыбаларын Афины баһылыктаах сойуустара Персияны кытта эйэ түһэрсиллиитин да кэнниттэн үрэллибэтэҕэ. КФП БАаДИ
3. Общественнай холбоһуу, тэриллии. ☉ Общественное объединение, организация
Макаров ыччат сойууһун кэккэтиттэн туоратылынна. Д. Таас
П.А. Ойуунускай саха сэбиэскэй суруйааччыларын сойууһун бырабылыанньатын бастакы бэрэссэдээтэлэ этэ. «ХС»
Билигин Саха сирин худуоһунньуктарын сойууһа бэйэтин кэккэтигэр биэс уон үс чилиэннээх. «Кыым»
◊ Идэлээх сойуус көр идэлээх
Алдаҥҥа сылдьан хайа оробуочайдарын идэлээх сойууһугар киирбитэ. «ХС». Производствоны салайыыга оробуочайдар киэҥник кыттыыларын ситиһиигэ сүҥкэн оруолу идэлээх сойуустар ылаллар. «Ленин с.»
II
аат., кэпс. Хаатыҥка чарааһаабыт, тэстибит уллуҥар халыҥатан тигиллэр хос уллуҥ. ☉ Пришитая к прохудившимся валенкам подошва
Быраканьыардаабыт сиргитигэр эн хаатыҥкаҥ сойуустаах уллуҥаҕын суола бэлиэтэнэн хаалбыт. Н. Борисов
Атахпытыгар сойуустаах хаатыҥкабыт таһынан алдьаммыт баата сону, суорҕаны алдьатан холуоһа тиктэн сылдьарбыт. «ХС»

1. аат. Элбэх киһи биир сиргэ түмсүүтэ; дьон сомоҕолоһуута. ☉ Скопление, стечение большого числа людей где-л.; единение народа
   Бардым өлүүлээх түмэҥҥэ Өлбөт иһин! Таллан Бүрэ
   Түмэн диэн былыр «гвардия» диэҥҥэ маарынныыр суолталааҕа. «Сахаада»
2. даҕ. суолт.
3. Биир сомоҕо, түмсүүлээх. ☉ Сплочённый, хорошо организованный
   Сүүс киһи түмүллэр Түмэн сүбэҕитинэн сүбэлээҥ. Д. Говоров
   [Бухатыырдар:] Сиик курдук Сиэлэн эрэллэр, Хаар курдук Хааман эрэллэр, Сүүс киһи түмэн Сүбэтин сүбэлээ. ТТИГ КХКК
   Улуу тойон эһэм, төлөрүйбэт Түмэн дьүүлгүн таһаара оҕус! И. Гоголев
4. Хараҥа, дьулаан. ☉ Тёмный, страшный
   Түмэн бараан Түүн ийэлэрэ Хараҥанан хаайан, Сытарынан кыһарыйан Тиийэн кэлбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Түмэн хара былыттара, Түрбэлээх туос курдук Үҥкүрүйэн түһэн иһэр эбиттэр. Д. Говоров
   Түмэн сир түһүлгэтиттэн Төннөн тиийэр буоллахпытына, Ахтыбыппыт бэрдиттэн Араҕас ньээкэ буордаргыттан …… Сыллыа-ууруо этибит. И. Эртюков
   ♦ Түмэн дойду фольк. — улаҕата биллибэт улахан, киэҥ дойду. ☉ Необъятно широкая, громадная страна, мир
   Түмэн дойду Түннүгэ буолбут, Биэс улуус Билгэһитэ буолбут, Сэттэ улуус Сээркээн сэһэнэ буолбут [кырдьаҕас]. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Бу хайа түмэн дойду Түллэр төбөтүттэн Сүһүөҕэ биллибэт Сүргүөһүнэ эбитэй диэн Толкуй бөҕө буолла. Д. Говоров
   [Манчаары Баһылай] Түмэн дойду түҥнэстигэс дьүүлүгэр түбэһэн, түүнүктээх түрмэҕэ төлкөлөммүт. В. Протодьяконов
   ◊ Ил түмэн — Саха Өрөспүүбүлүкэтин государственнай мунньаҕа, парламена. ☉ Государственное собрание, парламент Республики Саха (Якутия). Ил түмэн мунньаҕын бэрэссэдээтэлэ
   др.-тюрк., тюрк. түмэн