архиепископ.

м. митрополит (православной, католической таҥара дьиэтигэр епископ үрдүк солото).

аат. Христианскай таҥара дьиэтин үрдүкү духовнай сололооҕо. ☉ Высший духовный сан в христианской церкви, епископ
Биһиги, Мелетий эпиискэп көҥүллээһининэн сиэртибэ хомуйбуппут. Эрилик Эристиин
Ол кэмҥэ эпиискэп сололоох Иннокентий Вениаминов Охотскайга уонна Айааҥҥа барбыт, онно олорор сахалары көрсөн, сахалар олохторун, майгыларын, тугунан дьарыктаналларын билбит. Н. Якутскай
Уобаластарга таҥара дьиэлэрин эпиискэптэр дьаһайаллара. Арҕаа Европаҕа христианскай таҥара дьиэтин Рим эпиискэбэ — папа баһылыыра. АЕВ ОҮИ

аат. Православнай таҥара дьиэтин үрдүк сололоохторо: епископ, архиепископ, митрополит уопсай ааттара. ☉ Архиерей
Аккыырай уурааҕынан эн ыраахтааҕыны-таҥараны утарар ырыаларыҥ иһин икки сылга таҥара үҥүүтүгэр анаммыккын. Суорун Омоллоон
Истэҕин дуо, ити таҥара дьиэтин туохтан быыстала суох собуоннууллар? Ити мин кээлтим иһин. Ньадараал икки аккыырай икки кэллэҕинэ, ити курдук буолар баҕайыта. Эрилик Эристиин
Олохтоох баайдар, кыһыл хаһан да эргийбэт диэн, баал бөҕөнү оҥороннор, троҥҥа таҥара дьиэтигэр аккыырайы ыллатан тураннар, икки киэһэ таҥараҕа үҥпүттэр. Эрилик Эристиин

даҕ.
1. Маҥанныҥы, маҥхайан эрэр. ☉ Беловатый, белеющий
Туртаҕар сотолоох хатыҥнар Тумаҥҥа батыллан тураллар. Күннүк Уурастыырап
Дьарамай, быһа симириктээбит туртаҕар харахтаах Ефимкин бастаан иһэрэ. Г. Николаева (тылб.)
2. Кыырыктыйбыт, маҥхайбыт (хол., бытык, баттах). ☉ Седой, седеющий (напр., об усах, волосах)
Туртаҕар бытык Толбонноох түүтүн Иккитэ, үстэ Имэринэн кээстэ. Эллэй
[Епископ] тараамматах баттаҕын туртаҕар сүүмэҕэ сирэйигэр саба түспүт. Э. Войнич (тылб.)
♦ Кырса эрэ кылбаҕар, субата эрэ туртаҕар көр кылбаҕар. Көрдөххө кырсыҥ эрэ кылбаҕар, субаҥ эрэ туртаҕар. Саха фольк. Туртаҕар суба сиилээн., ахсарб. — хара үлэҕэ үөрэммэтэх, ыарахан үлэттэн тэйэ туттар киһи. ☉ Белоручка (букв. белоличка).

аат.
1. Былыргы итэҕэлинэн суостаах иччилэргэ, тыыҥҥа тугу эмэ бэлэх биэрии. ☉ В древних религиях: приношение чего-л. в дар духу, божеству, пожертвование. Ойуун кыырыытыгар сиэмэх абааһыларга, иччилэргэ хааннаах сиэртибэни биэрэн, өлөрбөттөрүгэр-өһөрбөттөрүгэр үҥэн-сүктэн көрдөһүллэр
Саха фольк. Аҕабыыт кинээстиин куомуннаһан, Бөтөҥкө бултаабыт булдун быһа аһарбакка таҥараҕа сиэртибэ …… диэн көрдөөн ылаллара. Далан
Таҥаралар санааларын табаарылар египтяннар кинилэргэ сиэртибэ биэрэллэр. КФП БАаДИ
2. Туох эмэ туһугар үбүнэн эбэтэр аһынан-таҥаһынан босхо биэрии. ☉ Добровольный безвозмездный дар, передача денежных средств или каких-л. предметов в пользу чего-л.
Оскуола туттараллар үһү, онно сиэртибэтэ биэр. Болот Боотур
Биһиги Мелений епископ көҥүллээһининэн сиэртибэ хомуйбуппут. Эрилик Эристиин
Биирдии дьон үгүс сиэртибэни киллэрбиттэрэ. П. Филиппов
3. Туохха эмэ сүтүк (хол., сэриигэ) эбэтэр киһи биири батыһан атыҥҥа сүүйтэриитэ, ночооттоонуута. ☉ Жертва (напр., войны); пожертвование чем-л. одним в пользу чего-л. другого
Сэрии диэн сэрии. Сэрии сиэртибэтэ суох буолбат. Т. Сметанин
Саҥа саҕалааһын сыыһата, алҕаһа, ону ааһан сиэртибэтэ суох буолбатын бэйэҕит бэркэ билэҕит. В. Ойуурускай
Өстөөх утарылаһыыта олус күүстээҕэ. Сиэртибэ икки өттүттэн элбэх этэ. КН ТДь
4. саахымат., дуобат. Кыайыыны ситиһэр сыалтан күүстээх фигураны мөлтөх фигураҕа уган биэрии. ☉ Жертва (в шахматах, шашках)
Билигин үрүҥнэр соһуччу сиэртибэни оҥорон, кыайыыга оонньуур кыаҕы ылаллар. НСС ОоО. Сиэртибэ кэнниттэн охсуһуу хартыыната тосту уларыйар. КА СОоО. Элбэх хаамыылаах уустук комбинациялар, күүтүллүбэтэх сиэртибэлэр, ньуолбар кэтэһэр хаамыылар — түргэнник толкуйдуу охсор дьоҕуру эрэйэллэр. ПРДь ДДь
◊ Сиэртибэ буол — туох эмэ туһугар күүскүн, сыраҕын бараа, толук буол эбэтэр туох эмэ содулугар оҕустар, түбэс. ☉ Стать жертвой чего-л.
Төһөлөөх үөлээннээхтэрбит сэриигэ, үлэҕэ сиэртибэ буолан саастара сарбыллыбытай? Н. Лугинов
Биһиги бэйэбит алҕаспытыттан, бэйэбит акаарыбытыгар сиэртибэ буолан эрэбит. Эрилик Эристиин
русск. жертва