прил. туртаҕар; белёсые брови туртаҕар хаастардаах.

хахыйах диэнтэн атаах. Хахыйахчаан барахсан Сэбирдэҕэ сиккиэрбит. Күннүк Уурастыырап
Хатыҥы норуот таптаан хахыйахчаан, лагларчаан, туртаҕар умнасчаан диэн ааттыыр. КЗА АҮө

I
аат., итэҕ. Ойуун маһа (ойуун буоларыгар үүнэр, өллөҕүнэ тэҥҥэ өлөр, иинэр-хатар, сууллар). ☉ Шаманское дерево (вырастает одновременно с обращением кого-л. в шаманы, засыхает и падает с его смертью)
Түспэт туру. ПЭК СЯЯ
II
Даҕааһын күүһүрдэр формата, ту- диэн саҕаланар олохторго сыстар: туру-туллаҕар, туру-туртаҕар. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на ту-: туру-туллаҕар ‘пухлый-препухлый (о губах)’, туру-туртаҕар ‘белый-пребелый’. Хаар түһэн, сир туру-туртаҕар. Кыра оҕо турутуллаҕар уостаах

күкээрий диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Туртаҕар астык кубалар дьоҥҥо, бэл тыраахтарга да соччо кыһамматтар, моойдоро күкээриҥниир, кынаттарын даллах да гымматтар. Н. Габышев

1) мездра (слой подкожной клетчатки у животных); тирии субата мездра; 2) луб (лиственных деревьев); тиит субата лиственничный луб; хатыҥ субата берёзовый луб; 3) перен. поверхность кожи # туртаҕар суба презр. белолйчка (соотв. белоручка).

даҕ. Туох да мэҥэ, харата суох хаар маҥан, сандаархай. ☉ Сияющий белизной, без единого пятнышка, яркий
Кыҥкынас куоластаах, Кырыыппалыы ырыалаах, Кынталлыбыт быһыылаах, Кылбаҕар дьүһүннээх Кыталыктыыр кыылым. Саха нар. ыр. I
Мап-мап маҥхаҕар Баай кыраай манньыата, Кып-кып кылбаҕар Кыраһам көмүһэ [таба туһунан]. Эллэй
Күһүҥҥү сылааһа кэхтэн эрэр сырдык күн уһуу сардаҥалара, саҥа сулламмыт, кыыс оҕо харытын курдук, кылбаҕар эттээх сэргэни кууһан ылан, ууруу-сыллыы тула көттүлэр. В. Титов. Тэҥн. кылбаҥ, кылбар I, кылбараҥ
♦ Кырса эрэ кылбаҕар, субата эрэ туртаҕар — тас дьүһүнүнэн эрэ үчүгэй, оттон ис дьиҥэ куһаҕан (киһи). ☉ Красив только снаружи, лишь внешне (о человеке). Көрдөххө кырсыҥ эрэ кылбаҕар, субаҥ эрэ туртаҕар. Саха фольк.

туохт.
1. Бэрт элбэх, олус кыра туртаҕар хабахтары таһаар (оргуйан эрэр уу туһунан). ☉ Образовать множество очень мелких пузырьков (о закипающей воде)
Уу оргуйан быдьыгынаан эрэр эбит. Амма Аччыгыйа
2. Игии олус бытархай тоҥуутун курдук буолан көһүн. ☉ Виднеться как очень мелкая зазубрина напильника
Игии тоҥуутун курдук быдьыгынаан, көҕөрөн турбут муус сарсыардаттан ыла улам туртайан барбыта. П. Филиппов

даҕ. Туртаҕардыҥы, маҥанныҥы; күөхтүҥү маҥан. ☉ Бледноватый; бледно-голубой
Шатров диэн үрдүк уҥуохтаах, кубаҕайдыҥы нарын сэбэрэлээх, аҕамсыйа барбыт киһи туран кэллэ. Тумарча
Кубаҕайдыҥы уһун синньигэс сирэйдээх, куормата суох, былааччыйа кэттэр, букатын ис киирбэх буолуо эбит. Н. Заболоцкай
Ый тахсыбыта, кини туналыйар сырдыга …… онон-манан кубаҕайдыҥы күөх толбоннору түһэртээбитэ. А. Куприн (тылб.)

даҕ. Күл курдук, бороҥ. ☉ Темно-серый, пепельный (о цвете); подзолистый (о почве)
[Холууптар] үгүстэрэ күллүҥү күөх, онон-манан ыраас халлаан өҥүн курдук түүлэрдээх …… буолааччылар. П. Тобуруокап
[Сылгы чыычааҕа] киһи аттыгар түһэн, үөнү-көйүүрү эккирэтэн, күллүҥү көхсө көппөрөҥнүү, төбөтө, моонньо хараарыҥныы …… дуодарыйда. И. Федосеев
Кунус чараас араҥатын анныгар суураллыбат элэмиэннээх туртаҕар араҥа сытар. Итинник почва күлү санатар өҥнөөҕүн иһин күллүҥү почва диэн ааттанар. КВА МГ

даҕ. Аллараа өттүнэн уһаан, томтойон көстөр (хол., киһи сирэйэ). ☉ Длинный, продолговатый, с вытянутой и слегка выступающей нижней частью (напр., о лице человека)
«Биһиги омурҕанныы таҕыстыбыт», — диэн ааста уһун ньөлөгөр сирэйдээх, тор курдук бытыктанан эрэр Сарапыын Харайдаанап. Р. Кулаковскай
[Николай Николаевич] дьүһүннүүн нуучча-саха икки ардынан уһун ньөлөгөр сирэйдээҕэ, туртаҕардыҥы харахтааҕа, уһун синньигэс муруннааҕа. «ХС». Тэҥн. ньолоҕор