даҕ.
1. Көнө буолбатах, эрийэ барбыт, эриллэн тахсыбыт. ☉ Скрученный, витой, извилистый
Уол эриллэҕэс да эриллэҕэс хоп-хойуу куудара баттахтаах. Софр. Данилов
Киппэ түөһүн, модун моонньун эриллэҕэс былчыҥнара күүрэн, хамнаатаҕын аайы күлтэриҥнэһэллэр. Н. Лугинов
Оптуобустар эриллэҕэс суол устун бэрт түргэнник субуруһаллар. ТГП ЕЭА
Воропаев ол-бу эриллэҕэс оһуордары ойуулуу олорор болокунуотун саба оҕуста. ПП Дь
2. көсп. Төттөрүтүн оҥоро сатыыр, хадаар (хол., майгы). ☉ Упрямый, ершистый, непослушный (напр., о характере)
Истээхэп эппитин энчирэппэт, эриллэҕэс майгылаах, хайаан да моһуоктаһан тэйэрэ буолуо. П. Аввакумов
Ньыппа Ылдьааҕа маарынныыр, күүстээх көрүҥнээх да, майгыта атын, эриллэҕэс. А. Сыромятникова

I
аат. Адаархай бөдөҥ таастардаах туруору таас хайа. ☉ Каменистое, выдающееся вершиною возвышение, скала, утёс
Биир логлоруттубут сымара таастардаах хадаары туораан истэҕинэ, чугаһынан атыыр бүүчээн иннин быһа сүүрэн нөҥүө очуостарга таҕыста. Болот Боотур
Мин Иргичээн хадаардарыгар сылдьарбын бэрт өрдөөҕүттэн тохтоппутум. Н. Абыйчанин
Арай адаардаах хадаардар арҕастарынан тыал кыйыдыйан, чыскыйан ааһара. «ХС»
◊ Хадаар сир — аҥхайдардаах, хайыттаҕастардаах, мөлтөх үктэллээх сир. ☉ Неровная поверхность с расщелинами, впадинами. Табалар хадаар сири туораатылар
ср. тув. кадыр ‘крутой, отвесный, обрывистый’, эвенк. кадар ‘скала’
II
даҕ. Киһи тылын сүгүн истибэт, төттөрүтүн була, оҥоро сатыыр өһөс, дьону кытта кыраҕа да иирсэр идэлээх. ☉ Несговорчивый, ершистый, упрямый, непослушный
«Хадаар эрэйдээх эбит», — дии санаата Николай. А. Сыромятникова
Галя өһүргэс, хадаар да буоллар, эрэллээх киһи буолаахтаатаҕа. У. Ойуур
Тыаһытап көнө тылы ылыммат хадаар киһи буолан биэрдэ. «ХС»
ср. др.-тюрк. хадыр ‘свирепый, суровый, жестокий’

аат. Хагдарыйбат мутукчалаах суптугур төбөлөөх бэстэр кэргэттэригэр киирсэр мас. ☉ Вечнозелёное хвойное дерево семейства сосновых с конусообразной кроной, ель
Харыйа хойуу лабаатыгар саһан олорор бочугурас бычыгырыыр. Амма Аччыгыйа
Урууп дьиэтэ алаас кытыытыгар, харыйалар быыстарыгар турар. Күндэ
Харыйаны тула, илии илииттэн сиэттиһэн эргийэ хаамыы буолла. Д. Таас
♦ Харыйаны таҥнары соспут курдук (киһи) — тылга мэлдьи төттөрүтүн этэр, хадаар, өһөс. ☉ Чрезвычайно упрямый и несговорчивый, неуступчивый, ершистый (букв. [иметь с ним дело — как] тащить ель против роста)
Быканов, дьэ, төттөрү киһи, харыйаны таҥнары соспут курдук. Кини хайаатар да, үрүҥү хара диэн дакаастаан, мөккүстэҕинэ сатанар буоллаҕа. Далан
— Ээ, мин буолумуна… Эн дии. Удьуор харыйаны таҥнары соспут курдук дьоҥҥут. Кырдьаҕас киһиэхэ суолу урут биэрдэххинэ тугуҥ туллан түһэрий? П. Аввакумов
◊ Харыйа чыычааҕа — барабыайдар этэрээттэригэр киирсэр ойуур ырыаһыт чыычааҕа. ☉ Небольшая северная лесная певчая птица отряда воробьиных, вьюрок
Хаарыаннаахый күннэрбит Хайыһаахтаан кэлиитэ Харыйабыт чыычааҕа ханыылаһа ыллаата. А. Абаҕыыныскай
ср. др.-тюрк. хары сөгүт ‘разновидность дерева’

1. аат. Сылдьарга табыгаһа суох, адаар сир. ☉ Неровная, пересечённая местность, по которой неудобно ходить
   Хохучуоллаах суолунан кэлэммин, атым доҕолоҥноото. СГФ СКТ
   Хохучуол үктэллээх тыа кырсынан хорсоох саппыкылаах киһим аҕыйахта саллыр тэбэн, кып-кыһыл айаҕын атан, анаҕастарын килэппит эһэлиин, утуу-субуу тиити утарыта кууһа түстүлэр. «ХС»
2. даҕ. суолт., кэпс. Бөппүрүөк, хадаар, иирсээннээх (киһини этэргэ). ☉ Несговорчивый, пререкающийся, упрямый, ершистый (о человеке)
   Очуурабаны кылаабынай экэнэмиис оҥоруоҕу анараа киһи миэстэтин туран биэриэ суоҕа. Бэйэтэ эмиэ хохучуол киһи. С. Никифоров
   Үксүн чобуо дьэллэм, туой хохучуол, чокуур бэйэтэ, Анфиса өр саҥарбакка аан хоско дьыбааҥҥа дьылыйан олорбута. Н. Габышев
   ♦ Хохучуол төрдө кэпс. – иирсээн, айдаан төрдө. ☉ Повод для раздора, скандала, причина ссоры
   [Тойон Ньургун бухатыыр икки Үрүҥ Уолан бухатыыр] Хохучуол төрдө буолбут Кокуосканан хомпуустастылар. ТТИГ КХКК