то, с чем жалко расстаться; ордук харыһыктааҕым этэ это вещь, которую мне было жалко больше всего.

требующий к себе бережного отношения; бу эмиэ харыстаах буоллаҕай! неужели этого тоже жалко! # харса суох а) отчаянный, смелый; б) отчаянно, смело; в) беспощадно, безжалостно.

милый, миленький; сэгэрим оҕото милый мой, милая моя; сэгэрим сыыһа миленький мой; сэгэр туһугар сэниэ эстэр погов. ради милого (милой) сил не жалко.

туттул. сыһыан холб. Этиллэр түбэлтэ аһынар санааны үөскэтэр диэн бэлиэтээһини көрдөрөр. ☉ Выражает то, что высказываемое заслуживает жалости (жалко, как жалко)
Торбоско атаҕын быһа үктэтэн, кыыс, киһи аһыныах, ытыыра. Бэс Дьарааһын
Туох үчүгэй оҕотой, ии эрэйдээхпин ньии, киһи аһыныах. С. Ефремов
Киһи аһыныах, муҥнаахтар Ааһа аҕыйах саастаахтар. Т. Сатылганов (тылб.)

сыһ. Күтүрдүк, харамнык. ☉ Скупо, прижимисто, жалко. Кэччэгэйдик олорор ыал
△ Кэмчитик, аҕыйахтык (хол., саҥар, биэр). ☉ Крайне мало, скупо (напр., говорить)
Ааспыт кыргыһыылары хам-түм, биирдэ эмэ, ону да бэрт кэччэгэйдик кэпсээтэҕинэ, улахан, дьэп-дьэҥкир харахтара кэҥээн, төгүрүйэн ылаллар. Н. Заболоцкай

1) охранять, беречь, оберегать; уоттан харыһый = беречь от пожара; кус оҕотун харыһыйар утка (самоотверженно) оберегает своих детёнышей (подлетая близко к нарушителю её покоя и при этом громко крякая); 2) жалеть кого-что-л., сожалеть о ком-чём-л.; ону харыһыйыахпыт дуо? пожалеем ли это? (т. е. если нужно, не пожалеем); оҕо оонньуурун харыһыйар, биэрбэт ребёнку жалко игрушку, не даёт.

даҕ. Киһи харыһыйыан сөптөөх, харыһыктаах (кими, тугу эмэ этэргэ). ☉ Такой, с которым жалко расставаться (о ком-чём-л.)
[Өрүүнэ:] Хаарыан атыырым оҕото ханна тиийдэҕэй? А. Софронов
Хаарыан доҕорум, миигин хаалларан ханна бардыҥ? М. Доҕордуурап
Хаарыан тириини Сомсуон баҕайы былдьыах бэйэтэ буоллаҕа. Н. Заболоцкай
ср. алт. карын, хак. харын, кум. къаравюн ‘межд. выражает чувство досады, сожаления, упрёка’

аат.
1. Туох эмэ киһи аһыйара, харыһыйара. ☉ То, с чем жалко расставаться, что-л. ценное
Биир олооччу этэрбэс. Чэ, ол баҕас харыһыга суох таҥас буолуохтаах. Н. Заболоцкай
Кини [хаарты] хайдах ночооттооҕунхоромньулааҕын аҕыннахха, төһөлөөх үбү-аһы, таҥаһы, сүөһүнү туох да харыһыга суох ыытан кэбиһэллэр. Эрилик Эристиин
2. Көмүскэл, харысхал (кимиэхэ, туохха эмэ дурда-хахха буолааччы). ☉ Защитник, заступник
[Кыһыл Аармыйа] Быстыбыт аймаҕар харыһык буолаҥҥын, Былыргы былааһы умсары уураҥҥын, Көччүйэн үөскээбит хотугу кыраайбыт Көҥүлүн көмүскээн, көмөҕүн көрдөрдүҥ. Күннүк Уурастыырап
Хас биирдиибит харыһык буолбута Хаарыаннаах Ийэ дойдутугар. Эллэй
Ыл эт эрэ, көмүскэлэ, харыһыга суох кыысчааҥҥа араас сымыйа дойҕоҕу үрүт-үрдүгэр үөппэт үһүгүт дуо? И. Тургенев (тылб.)

туохт.
1. Оргууй аҕай, барбах эрэ сүүр, сүүрт, таҕыс (хол., ууну, буруону этэргэ). ☉ Течь очень тихо, едва струиться (напр., о воде, дыме)
Аппаларынан, ходуһаларынан симик сүүрээн сыккыраабыта. С. Васильев
Хомурахтан нэһиилэ чочойон көстөр үөлэстэн буруо сыккырыыр. В. Протодьяконов
Манна дьүүктэ уута сүүрэр уонна хайаттан аллара сыккырыыр. «Кыым»
2. көсп., кэпс. Киһи аһыныах курдук, нэһиилэ сырыт, оннук көһүн. ☉ Выглядеть жалко, иметь жалкий вид
Күһүн киһилэрэ сыыйыллан, дьиэтигэр сыккыраан бараахтыыра, кыһын эмкэ сылдьар сураҕа иһиллэрэ. В. Яковлев
Харыйаан ууттан мэлийэн землянкатыгар бу сыккыраан киирдэ. А. Бродников
♦ Сыккыраан олор кэпс. — кыаҕа, сэниэтэ суох буол (хол., тиийиммэттүгэммэт олохтон). ☉ Испытывать нужду, жить в бедности, еле сводить концы с концами
Ол таайыҥ эрэйдээх нэһиилэ сыккыраан олороохтуур, кинини холбуур сатаммат. А. Софронов
[Бандьыыттар] ыаллары халаабыттара, төрүт даҕаны нэһиилэ сыккыраан олорор нэһилиэнньэ олоҕун өссө ордук огдолуппуттара. И. Аргунов
[Убайдаах саҥаспыт] бэйэлэрэ да инчэҕэй тирбэҕэ быстыбатынан сыккыраан олордоллор, биир хомнуур тылы биһиэхэ эппэккэ, систэрин көннөрбөккө үлэлээбиттэрин өйдөөтөхпүнэ, …… үйэм тухары махтанабын. НЕ ТАО. Сыккырыыр (суккуруур) тыына эрэ кэпс. — күүһэ-сэниэтэ эстэн, тыыннаах эрэ. ☉ Еле живой, едва дышит
Айыы Дьураҕастай бухатыыр ап-чарай ситимигэр хам сыстан, сөрөнүллэн баран, сыккырыыр тыына эрэ ордон көбүөхтүү сытар. Суорун Омоллоон
Панов тиэхиньик дьонунаан суол сорун-муҥун көрөн, ырыы бөҕөнү ыран, аччыктааһын бөҕөнү аччыктаан, сыккырыыр тыыннара эрэ Амур өрүс кытылын булбуттара. Н. Якутскай
Бааһырбыт Сивцев хараҥанан туһанан ойуурга түспүт, суолга тахсыбакка, тоҥуу хаарынан куоракка сыккырыыр тыына эрэ тиийэр. В. Чиряев. Ытаан сыккыраа — уһуннук, истибэтэллэр ханнык диэбиттии оргууй аҕай, иһиллэриһиллибэттик ытаа. ☉ Долго и тихо плакать, скрывая слёзы
Саргы сыттыга сытыйыар диэри ытаан сыккыраатар да, хайыай, сыыһаны көннөрүллүбэт. Күрүлгэн
Сиргэ умса түһэ сытан ытаан сыккыраатым, хомойбутум бэрт буолан, адьас оҕолуу марылаччы ытаан бардым. «ХС»
ср. алт., кирг. шыркыра ‘тихо журчать’, кирг. зиркирэ ‘струиться’, ДТС сарк ‘сочиться, вытекать каплями (о жидкости)’