сов. 1. см. заблестеть; 2. (стать блестящим) килбэчий, кылабачый, чаҕылый.

сов. 1. (загореться) умай, сырдаан көһүн; засветились огни уоттар умайды-лар; 2. перен. (заблестеть) чаҕылый; глаза засветились радостью харахтара үөрүүнэн ча-ҕылыстылар.

дьүһ. туохт., сөбүлээб.
1. Биир сиргэ таба олорбокко сүүрэкэлээ, биир кэм мөхсө, кэлэ-бара, элэстэнэ сырыт (үксүн оҕо туһунан). ☉ Ловко и быстро бегать, ходить взадвперед, везде и всюду (обычно о беспокойном ребенке, непоседе)
Дьиэтин иһигэр сүүрэн-көтөн дьирикинэйдэ.  Дьирикинэйэн дьикти киһи, Дьиэҕэ суохпун дэнэр кини. Салыкынайан «барахсан» Өрүкүнүйэн «өрүөл» ахан. С. Тимофеев
2. Түргэн-түргэнник эрилиҥнэтэн сытыы харахтаргынан көр. ☉ Забегать, заблестеть (о глазах). Тасяны көрдө да, дьэ эмиэ, хараҕын дуома дьирикинэйэ түстэ ээ. И. Семенов

дьүһ. туохт.
1. Күн уотуттан ууллан килэрийэн бар (хол., муус). ☉ Начать таять от солнечных лучей, заблестеть (напр., лёд)
Саргылаах Саха сирэ барахсан, …… Ирбэт мууһа ириэҕэ, Тоҥ мууһа ньулҕаарыа, Кэхтибэт кэрэ кэскиллэниэ, Туналыйбат уһун тускуланыа. С. Зверев
2. көсп. Туохтан эмэ санааҥ көнөн, дуоһуйа астын; көнньүөр. ☉ Быть удовлетворённым, довольным чем-л.; находиться в приподнятом настроении
Сирбит-буорбут симэҕэ Ситэн-тупсан тураахтыыр, Ньулуун мүөтүн сыттара Ньуоссуннара ньулҕаарар. Күндэ

туохт.
1. Ирэн, ууллан килэрий, ньалҕарый. ☉ Подтаяв, залосниться, заблестеть (напр., о льде, изморози)
Муннук чэҥэ чалҕарыйбыт. В. Гаврильева
Муус түннүк …… сааһыгар ылааҥыга таһыттан чалҕарыйан, ортотунан дьөллөн хаалара. С. Никифоров
2. Уу, көлөһүн бычыгыраан таҕыс. ☉ Покрыться испариной, облиться потом, вспотеть
Кыыс алҕас утары көрөн аһардаҕына, мэктиэтигэр көлөһүн аллан чалҕарыйара. Айысхаана
3. Элбэх аһы аһаа (хол., арыылаахсыалаах аһы). ☉ Есть, поедать много жирной пищи
Суруксут уонна кинээс чэйдээн, аһаан чалҕарыйан бүтэллэр. Н. Якутскай
Аһаан-сиэн чалҕарыйа Олорон Бөдьөрүтэ Сэһэргиир ымманыйан. М. Ефимов
Урут манна кэлэн аһаан чалҕарыйбатах киһибин эбээт! А. Сыромятникова

туохт.
1. Күөдьүйэн, кытара умайан кэл (кыымы, уоттаах чоҕу этэргэ). ☉ Загораться, разгораться, вспыхивать (об огне)
Хаары биир сиринэн тэтэркэй имнээн сирэлийэ сыппыт уоттаах чох ыраах көстөр этэ. Амма Аччыгыйа
Кытара кыыһар кыһыл чох сирэлийэр. И. Гоголев
Көмөр умуллаумулла сирэлийэн кэлэр. «Кыым»
△ Ордук уоттанан кэл (киһи хараҕын этэргэ). ☉ Заблестеть, засверкать (о глазах)
Маайа …… хараҕа түөрт кырыылана дьэрэлийэн, хара кыымнарынан сирэлийэргэ дылы этэ. Софр. Данилов
Арчикаан үөрэн көмүскэтин түгэҕэр түспүт харахтара уоттанан сирэлийэн кэлбиттэрэ. Далан
Уотунан сирэлийбит харахтарынан дьону эргиччи көрдө. М. Доҕордуурап
2. көсп. Күөдьүй, ордук күүскэ билин (хол., туох эмэ санаа туһунан). ☉ Становиться явным, проявляться сильнее (напр., о какой-л. мысли)
[Ол санааҕын] төһөнөн умна, сууйа-сото сатыыгын да, соччонон сирэлийэн, хата өссө эбии дириҥээн иһэргэ дылы буолар. Н. Лугинов
Аны муусукаан, хампаһыытар буолар баҕа санаа сирэлийэр. «ХС»
Өрт уотун көрдүгэнэ Хаһан эмэ син биир сүтэр, Оттон санаа көрдүгэнэ Сүрэххэ өр сирэлийэр. «ХС»
3. көсп. Улам өрө үүнэн муҥутаа эбэтэр силигилээн тупсан ис. ☉ Достигать высокой степени расцвета, зрелости
Күөх сирэм сирэлийэ долгуйда. Суорун Омоллоон
Болот эбии буһан-хатан, сирэлийэ үүнэн истэ. Н. Заболоцкай
Сарыал курдук тэтэркэй иминэн Дөлүһүөн уга сирэлийэр. Д. Дыдаев
Кыратыгар сыппах, аҥала курдук оҕо хойут сирэлийэн тахсара диэн эмиэ баар буолааччы. ЧКС ОДьКИи
ср. монг. сараҕул ‘светлый, ясный’