заглядывать (внутрь чего-л.); глядеть (сверху вниз); хоһу еҥөй = заглянуть в комнату; күөлү өҥейеҥ көр = взглянуть на озеро (напр. с крутого берега).

туохт. Хас да төгүл быган көр. ☉ Несколько раз выглядывать откуда-л. или заглядывать куда-л. «Мин Дулҕалаахпын ылабын, – диэтэ Дьөгүөрдээн
– Ким онно өҥөҥнөөбүтү барытын сутурукпунан көрсүөм». Амма Аччыгыйа
Дьиэлээхтэр өҥөҥнөөтүлэр, былтаҥнастылар. Суорун Омоллоон

туохт.
1.
өҥөлдьүй диэнтэн холб. туһ. Уолаттар ойон тиийэн, сыарҕаны өҥөлдьүстүлэр уонна кураанаҕын саҥа көрөн, курус гына түстүлэр. Болот Боотур
Яков Петров, Хаппыт Дьарааһын киэҥ саалаҕа киирдилэр. Элбэх киһи олорорун көрөн, Александры көрдөөн, өҥөлдьүстүлэр. М. Доҕордуурап
2. Элбэхтик өҥөйөн көр. ☉ Заглядывать во всё подряд
Ылдьаана хас бөлкөй тиит, хатыҥ улаҕаларын өҥөлдьүһэ истэ. Софр. Данилов

туохт. Тугунан эмэ (хол., түннүгүнэн, аанынан) быган көр эбэтэр аллараа баар тугу эмэ төҥкөйөн көр. ☉ Выглядывать (напр., в окно, дверь) или заглядывать (внутрь чего-л.). Хоһу өҥөй. Аанынан таһырдьаны өҥөйөн көрдө. Күөлү өҥөйөн көр
□ Кыысчаан хаҥас диэкиттэн ойон кэлэн, балыктаах тымтайы өҥөйөн көрдө уонна кыбыстыбыттыы төттөрү ыстанан хаалла. А. Бэрияк
♦ Өлүү айаҕын өҥөйдө — өлөр-сүтэр турукка киирдэ. ☉ Попасть в беду, оказаться в безвыходном положении
Бэҕэһээ таптыыр киһим алдьархайга түбэстэ, Бүгүн оннооҕор ордукка киирэн биэрдэ: Күнэ өлбөөрдө, Өлүү айаҕын өҥөйдө, Көрдөрбүтүнэн туран, Көстө иэдэйдэ. С. Данилов. Өҥкөөтүн өҥөйбүт — өлөрө чугаһаабыт (иинин өҥөйөн баран сылдьар киһи туһунан). ☉ Человек при смерти (букв. человек, который заглянул в свою могильную яму)
Күрдүргүү-хардыргыы, Кыыкыныы-хаакыныы сыттаҕым ээ, Өҥкөөппүн өҥөйбүт өлөр өлүөхүмэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Күн сырдыгыттан матан, өҥкөөппүн өҥөйөн, бүгүн-сарсын өлөөрү хардыргыы сылдьар сордоохпун. А. Софронов
Кырдьаҕас аҕам …… кырдьан-буорайан, өҥкөөтүн өҥөйөн олороохтуур. А. Сыромятникова. Үөлэстэрин өҥөйдө — өлөллөрөсүтэллэрэ чугаһаата (былыргы сахалар итэҕэллэринэн, абааһылар өлүөх-алдьаныах ыалы көмүлүөк оһох үөлэһинэн өҥөйөн көрөллөр). ☉ Предстоит близкая смерть, беда в семье (по старинному якутскому поверью, когда злые духи заглядывают через трубу камелька внутрь жилища, кто-то из этой семьи умирает)
Өлөр-хаалар күннэрэ Үрдүк үөлэстэрин өҥөйдө быһыылаах. П. Ойуунускай. Үрэх баһын өҥөй — төрөөбүтүөскээбит сиргиттэн тэлэһий, ыраах сирдэринэн сырыт. ☉ Надолго уезжать в дальние края, бродяжничать по чужим краям
[Оннук оҕо] Үрэх-үрэх баһын өҥөйүө, Кыйаар-кыйаар баһыгар кыйданыа, Тайҕа-тайҕа баһыгар тайаныа. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эдэрбэр үрэх баһын өҥөйөн, тайҕа баһын тайанан, дьонтон-сэргэттэн туспа дугуйданан сылдьыбыт киһибин. И. Федосеев
◊ Күн өҥөйө киирдэ — ардыы туран киэһэ күн саҕахха көстөн киирдэҕинэ, сотору ардах кэлэр. ☉ Народная примета: если на закате ненастного дождливого дня солнце выглянуло из-за облаков, снова быть дождю
Күн өҥөйө киирдэҕинэ, эмиэ ардах иһэрин бэлиэтэ. «Кыым». Өҥөй бөтүүк фольк. – этин иһин иитиллэр фазан бииһэ бөдөҥ көтөр атыыра. ☉ Индюк. Дьонум аах оччолорго өҥөй бөтүүгү иитэллэрэ
ср. тюрк. өҥ ‘подкрадываться, пристально смотреть нагнувшись, поджидать’

сыһ.
1. Үрдүк сиртэн аллара, намыһах өттүн диэки (бар, түс). ☉ По направлению к низу (идти, спускаться)
Бастакы киһи тааһы таҥнары сүүрэн түргэнник түһэр, иккиһэ бытааннык түһэн, киниттэн быстан хаалар. Саха фольк. Илиибин быластаабытынан халдьаайыны таҥнары сүүрэр этим. Амма Аччыгыйа
Очурдарга охсулла-охсулла, сыыры таҥнары сырылаан түһэн истим. Т. Сметанин
△ Үөһэттэн аллара диэки (хол., көр, өҥөй). ☉ Сверху вниз (напр., смотреть, заглядывать)
Анарааҥҥыта үөһэттэн таҥнары көрөн түһэрдэ. Амма Аччыгыйа
Аркадий Дмитриевич тугу эрэ толкуйдуурдуу, көҥүһү таҥнары өҥөйөн, сөҥөн олордо. М. Доҕордуурап
Үөһэттэн таҥнары көрдөххө киһи быыкаа буолан көстөр. И. Данилов
2. Аллараа диэки, үрэх өрүс сүүрүгүн хоту. ☉ Вниз, по течению речки, реки
Оҥочону биһиги эргийэ хаама сылдьан хайҕаан-хайҕаан бараммыт, олорон сүүрүгү таҥнары уһуннубут. Амма Аччыгыйа
Арай Өймөкөөн суолун диэкиттэн соҕотох айан киһитэ түргэн соҕустук үрэҕи таҥнары хаамтаран күлүкүчүтэн иһэр эбит. Н. Заболоцкай
Лоҥкууданы таҥнары үс аттаах киһи сиэллэрэн тилигирэтэн иһэллэр. М. Доҕордуурап
3. Үөһэ өттүн аллара гына, түҥнэри (тутан). ☉ Вверх дном, так, чтобы верхняя часть чего-л. оказалась внизу
Оноҕочоон-Чоохоон удаҕаны симиирдээх кымыска төбөтүнэн таҥнары уган кэбиһэр. Саха фольк. Саабылаан батаһы таҥнары тайахтанна. П. Ойуунускай
Надзирателлэр мөһөөччүгү ылан, остуолга таҥнары сүөкээтилэр. П. Филиппов
4. Сөп өттүнэн буолбакка, төттөрү өттүнэн (гын, оҥор). ☉ Противоположно тому, что нужно или что ожидалось, наоборот (делать что-л.). Наар таҥнары оҥорор
□ Ол үөрэнэргин тоҕо, дьэ, миэхэ эппэтиҥ? Ама мин таҥнары сүбэлиэм этэ дуо? С. Ефремов
Мин хара айыылаах, хараҥа буруйдаах киһибин, дьон булкуйаннар, таҥнары ытыйаннар бандьыыттыы сылдьыбытым. И. Бочкарёв
Уоһук куһаҕаннык саныыр, аанньа өҥөлөспөт киһини түүлүн таҥнары тойонноон биэрэр үһү. БРИ ТТ
♦ Таҥнары бар (түс) — уруккутааҕар куһаҕан буол, төттөрү түс (хол., олох таһыма, сайдыыта). ☉ Становиться хуже, чем раньше, ухудшаться (напр., об уровне жизни). Көрдөрүүбүт былырыыҥҥытааҕар таҥнары түспүт
□ Уобалас сэбиэтэ былааһы ылыаҕыттан ыла, Дьокуускай куорат үлэлээн иитиллээччилэрин олохторо күн ахсын таҥнары барбыта. «ХС». Таҥнары баттаа (миин) — 1) кими эмэ көлөһүннээ, баттаа-атаҕастаа, көҥүлүн хааччахтаа. ☉ Угнетать, притеснять, эксплуатировать кого-л.
Хамначчыт дьахталлары бэйэлэрин баай хотуттара таҥнары баттаан олороллор. «ХС»; 2) киһи санаатын эбии ыарат, дууһатын эрэйдээ. ☉ Мучить, отягощать сознание, душу
Бэрт элбэҕи этэн уһуутаата Бүүчээн оҕонньор. Буруйдаах Мэхээлэ ол хабыр тылларга таҥнары баттатан, ыгылла-ыгылла умса ньүрүйэн истэ. Амма Аччыгыйа
Түүн аанньа утуйбакка эрэйдэнним. Санаа бөҕө таҥнары миинэр. Н. Лугинов. Таҥнары тарт — туох эмэ сайдыытын, үчүгэй буолуоҕун харгыстаа, төттөрүтүн оҥор. ☉ Препятствовать, мешать чему-л.; задерживать, не допускать чего-л.
Эһиги үүнэргитин мин таҥнары тардар үһүбүн. Дьүөгэ Ааныстыырап