өҥөй бөтүүк фольк. индюк.

I 1. достаток; өҥҥө олор = жить в достатке; 2. плодородный; урожайный; өҥ почва плодородная почва; өҥ дьыл урожайный год.
II 1) цвет, окраска; таҥас саһархай өҥө ткань жёлтого цвета, жёлтая ткань; кустук араас өҥүнэн оонньоо = играть, переливаться разными цветами радуги; 2) масть (животных).
III 1) мездра; 2) изнанка (дохи, заячьего одеяла и т. п.) # өҥөр киир = а) войти во вкус чего-л.; пристраститься к чему-л.; б) домогаться чего-л.

зажиточная жизнь, общее благосостояние.

1) внешний вид, внешнее состояние (животного); ынаххыт өҥө-түүтэ хайдах этэй? какова на вид была ваша корова?; 2) разг. общий вид, общее состояние (человека); 3) разг. добротность, прочность, цельность (одежды, ткани); бу сон өҥө-түүтэ бараммыт эта шуба совершенно износилась.

заглядывать (внутрь чего-л.); глядеть (сверху вниз); хоһу еҥөй = заглянуть в комнату; күөлү өҥейеҥ көр = взглянуть на озеро (напр. с крутого берега).

туохт. Тугунан эмэ (хол., түннүгүнэн, аанынан) быган көр эбэтэр аллараа баар тугу эмэ төҥкөйөн көр. ☉ Выглядывать (напр., в окно, дверь) или заглядывать (внутрь чего-л.). Хоһу өҥөй. Аанынан таһырдьаны өҥөйөн көрдө. Күөлү өҥөйөн көр
□ Кыысчаан хаҥас диэкиттэн ойон кэлэн, балыктаах тымтайы өҥөйөн көрдө уонна кыбыстыбыттыы төттөрү ыстанан хаалла. А. Бэрияк
♦ Өлүү айаҕын өҥөйдө — өлөр-сүтэр турукка киирдэ. ☉ Попасть в беду, оказаться в безвыходном положении
Бэҕэһээ таптыыр киһим алдьархайга түбэстэ, Бүгүн оннооҕор ордукка киирэн биэрдэ: Күнэ өлбөөрдө, Өлүү айаҕын өҥөйдө, Көрдөрбүтүнэн туран, Көстө иэдэйдэ. С. Данилов. Өҥкөөтүн өҥөйбүт — өлөрө чугаһаабыт (иинин өҥөйөн баран сылдьар киһи туһунан). ☉ Человек при смерти (букв. человек, который заглянул в свою могильную яму)
Күрдүргүү-хардыргыы, Кыыкыныы-хаакыныы сыттаҕым ээ, Өҥкөөппүн өҥөйбүт өлөр өлүөхүмэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Күн сырдыгыттан матан, өҥкөөппүн өҥөйөн, бүгүн-сарсын өлөөрү хардыргыы сылдьар сордоохпун. А. Софронов
Кырдьаҕас аҕам …… кырдьан-буорайан, өҥкөөтүн өҥөйөн олороохтуур. А. Сыромятникова. Үөлэстэрин өҥөйдө — өлөллөрөсүтэллэрэ чугаһаата (былыргы сахалар итэҕэллэринэн, абааһылар өлүөх-алдьаныах ыалы көмүлүөк оһох үөлэһинэн өҥөйөн көрөллөр). ☉ Предстоит близкая смерть, беда в семье (по старинному якутскому поверью, когда злые духи заглядывают через трубу камелька внутрь жилища, кто-то из этой семьи умирает)
Өлөр-хаалар күннэрэ Үрдүк үөлэстэрин өҥөйдө быһыылаах. П. Ойуунускай. Үрэх баһын өҥөй — төрөөбүтүөскээбит сиргиттэн тэлэһий, ыраах сирдэринэн сырыт. ☉ Надолго уезжать в дальние края, бродяжничать по чужим краям
[Оннук оҕо] Үрэх-үрэх баһын өҥөйүө, Кыйаар-кыйаар баһыгар кыйданыа, Тайҕа-тайҕа баһыгар тайаныа. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эдэрбэр үрэх баһын өҥөйөн, тайҕа баһын тайанан, дьонтон-сэргэттэн туспа дугуйданан сылдьыбыт киһибин. И. Федосеев
◊ Күн өҥөйө киирдэ — ардыы туран киэһэ күн саҕахха көстөн киирдэҕинэ, сотору ардах кэлэр. ☉ Народная примета: если на закате ненастного дождливого дня солнце выглянуло из-за облаков, снова быть дождю
Күн өҥөйө киирдэҕинэ, эмиэ ардах иһэрин бэлиэтэ. «Кыым». Өҥөй бөтүүк фольк. – этин иһин иитиллэр фазан бииһэ бөдөҥ көтөр атыыра. ☉ Индюк. Дьонум аах оччолорго өҥөй бөтүүгү иитэллэрэ
ср. тюрк. өҥ ‘подкрадываться, пристально смотреть нагнувшись, поджидать’

I
аат. Эттик, харамай тас дьүһүнэ, ханнык кырааскалааҕа. ☉ Цвет, окрас (предмета, животного и т. д.)
Үчүгэйиэн ыйдаҥаҕа, Үүт өҥүнэн туналыйан, Айылҕабыт хайдах эрэ Атын өттө арыллара. Күннүк Уурастыырап
Хаар өҥө көҕөрөр. Тыал ордук күүһүрэр. Н. Якутскай
Хаба хаана өҥө суох буолар. ББЕ З
др.-тюрк., тюрк. өҥ
II
1. аат.
1. Ардахтаах, онон өлгөм үүнүүлээх дьыл (сайын). ☉ Урожайный год
Өҥ кэллэҕинэ даҕаны, биһиги холкуоска оттуур ходуһа санаабытынан баар буолан кэлиэ суоҕа. Суоҕу баар оҥордоххо оччоҕо баар буолуо. М. Доҕордуурап
Өҥ эргийдэ. Быйыл оттоммокко хаалар ходуһа диэн суох буолуоҕа. «Кыым»
2. Ас-үөл дэлэйэ, баай-дуол, байылыат олох. ☉ Достаток, обилие, зажиточная жизнь
Үүтү-аһы, өлгөм өҥү үксэтэри ситиһэбит. Күннүк Уурастыырап
Өр дьыл курааны тулуйбут, Өртүүн, хаһыҥныын охсуспут, Иһэр уунан кыыракымчы Өҥҥө тиийбит баар Чурапчы. Дьуон Дьаҥылы
От үрэхтэр угуттуу устуохтара, халыан үрэхтэр халаанныы хаамыахтара, өҥҥө үктэнэн өрөгөйбүт үрдүөҕэ. «Кыым»
2. даҕ. суолт. Өлгөм үүнүүлээх, уохтаах кырыстаах. ☉ Урожайный, благодатный (напр., о почве). Өҥ хочо. Өҥ алаас. Өҥ буор
□ Кини төрөөбүт оройуонугар алаастар өҥ дьылларга эрэ маннык үүнэллэр. С. Никифоров
Бөһүөлэктэр турар сирдэрэ, дьиҥэр, саамай үчүгэй, өҥ буордаах сир эбит. «ХС»
△ Иҥэмтэлээх, иҥэмтэлээх бэссэстибэлэринэн баай. ☉ Питательный (о пище, о корме скота)
Тойон ыҥырыалаах сайын өҥ оттоох буолар. И. Гоголев
♦ Өҥ антах түһэр — наһаа барар, сиэри таһынан модьуйар. ☉ Требовать слишком много, переходить меру в своих требованиях
Бэйэм кыараҕастык олорон, тылгын быһа гыммакка, кыах баарынан көмөлөспүтүм үрдүнэн, өҥ антах түһэ олороруҥ да баар ээ. ГНС СТСДТ
ср. монг. өн(г)
III
аат.
1. Тирии ис эккэ сыстар өттө. ☉ Изнанка шкуры
Тирии өҥө. ПЭК СЯЯ
△ Ханнык эмэ ис уорган салыҥнаах бүрүөтэ. ☉ Слизистая оболочка какого-л. внутреннего органа
Хабах өҥө. ПЭК СЯЯ
2. кэпс. Эттик бөҕөтө-таҕата, таныктааҕа, халыҥа, туһаҕа туруон сөптөөҕө. ☉ Прочность, крепость чего-л.; ценность чего-л.
Өҥө бүппүт таҥас. СГФ СКТ
IV
аат., кэпс. Күүс, эрчим, сэниэ, улахан тулуур (хол., кыылы, булду сойуолаһарга). ☉ Сила, энергия, большая выносливость (проявляющиеся, напр., при преследовании зверя)
Киэҥ хардыым дьэ кыараҕастыйда, уһун өҥүм дьэ кылгаата, ситэр өттө буолла! ПЭК ОНЛЯ II
Табаларгыт ыраах барыахтара суоҕа, өҥнөрө сотору бараныа. «ББ»
♦ Өҥө быстыбыт — тохтобула суох уһуннук айаннаан эбэтэр аччыктаан сэниэтэ суох буол (үксүгэр көлө туһунан этэргэ). ☉ Быть на исходе сил (в результате быстрой, продолжительной езды без отдыха и корма – об упряжной скотине). Тохтооҥ, аккыт өҥө быстыбыт