заживать, затягиваться (о ране); бааһа урудуйан эрэр его рана начинает затягиваться; ср. ос=.

1) выздоравливать, поправляться, вылечиваться; ыарыһах үтүөрдэ больной выздоровел; 2) заживать; бааһа үтүөр-бүт рана его зажила.

1) заживать (о ране); 2) зарастать, порастать (травой — о яме, тропинке, трещинах в скале); ыллык оспут тропинка заросла # оспут харахтар заплывшие глаза.

туохт. Үтүөр, ос, оһон чэр буол (дириҥ баас оһон чэр буолуутун этэргэ). ☉ Заживать, превращаться в рубец (о ране). Бааһа бутчуйа оспут

туохт. Үчүгэйдик тардан ос (бааһы этэргэ). ☉ Заживать, покрываясь кожицей, затягиваться (о ране)
Тоҕус үйэ тухары тортоҕодуйбатах ойбон баастаах, …… тайахтаах Ньаадьай хотун эбэм. Өксөкүлээх Өлөксөй

туохт.
1. Ыалдьан баран урукку доруобай туруккар түс, ыалдьыбыккын аһар. ☉ Выздоравливать, поправляться, вылечиваться
[Талкы оҕонньор:] «Оҕом үтүөрээ ини», — дии сыппыта. Күндэ
[Геолог:] Киирик Николаевич, эйигин үтүөрэн эрэргинэн эҕэрдэлиибин. С. Ефремов
2. Оһон урукку туруккар түс, сабылын (баас оһуутун туһунан). ☉ Заживать (о ране)
Өлөксөөс бааһа үтүөрэн фроҥҥа барбыт. А. Бэрияк
Симон ийэтигэр бэрт уһун суругунан бааһа кыратын, хайа сах үтүөрэн эрэрин дакаастаан биллэрбитэ. Л. Попов
ср. др.-тюрк. едгэр ‘исправлять, улучшать’

туохт.
1. кэпс. Оһо быһыытый (бааһы этэргэ); үтүөрэн бар. ☉ Заживать, затягиваться (о ране); идти на выздоровление, на поправку
Ньургууна икки илиитинэн тобугун имэриммэхтиир, атаҕын ыарыыта арыый урудуйан барда. А. Сыромятникова
[Боккуойа:] Доруобуйаҥ үчүгэй буоллаҕына бэрт, ыарыыҥ урудуйан да барыан сөп этэ. И. Сысолятин. Гиипсэтин хат оҥордулар, хата, уҥуоҕа тутуһуох курдук буолбут, бааһа урудуйа оспут. Түһүлгэҕэ т.
2. Арыый сэллээ, намыраа (хол., силлиэни этэргэ). ☉ Затихать, ослабевать (напр., о буре)
Буурҕа хаарынан бурҕачыйара арыый урудуйбукка дылыта. А. Сыромятникова
3. көсп. Сыыйа умнуллан бар, аас (хол., аһыыны, ыар санааны этэргэ). ☉ Постепенно утихать, забываться (напр., о горе)
Дмитрий Иванович сүгэһэр оҥостор санаата арыый урудуйан барбыта. В. Яковлев
Аһыыта арыый урудуйан, ол алааска күһээбитэ уонна соҕуруу көппүтэ. Р. Кулаковскай
Ийэлэрин-аҕаларын, дойдуларын ахтылҕана арыый урудуйа быһыытыйда. «Чолбон»
ср. монг. урьших ‘высыхать на воздухе (о мясе)’

туохт. Үтүөрэн, чэр буол, чэргэ кубулуй (сиикэй бааһы этэргэ). ☉ Заживать, образуя рубец, зарубцовываться
Сэмэн Владимиров төһө да атаҕын бааһа халымырын иһин, …… хаана тымырынан аанньа эргийбэтиттэн, бааһа түргэнник оһон биэрбэтэҕэ, эмтэрийбит уҥуоҕа кыайан чэрдийбэтэҕэ. Н. Якутскай
Кыранаата оскуолкалара көхсүн тырыта сүүрбүтэ чэрдийэ оспуттара ала бэлиэтик килэрийэн көһүннэ. М. Доҕордуурап
Хоонньоспут түүннэригэр эр киһи кэргэнин этигэр чэрдийэ оспут баас оннун көрбүт. С. Курилов (тылб.)
2. Туох эмэ аалыытыттан халыҥаа, чэрдээх буол (киһи, кыыл-сүөһү тириитин этэргэ). ☉ Быть натёртым до мозолей, намозолиться (напр., о коже человека или животного)
[Татыйаас] Айааны көрсө түстэр эрэ, мэлдьи ол тураах атаҕыныы хараара чэрдийбит атахтаах уолчааны санаан кэлэрэ. Софр. Данилов
Кыраабыл угугар ытыһын тириитэ хабыллан бүппүтэ, билигин муос курдук чэрдийэн хаалла. Н. Якутскай
Батараактар, дьадаҥылар бука бары биир санаанан …… чэрдийбит илиилэрин өрө уунаннар, дьиэ иһэ адаарыйа түстэ. А. Бэрияк

I
туохт.
1. Үтүөр, тириинэн бүрүлүн (баас туһунан этэргэ). ☉ Заживать, зажить, затянуться, гранулироваться (о ране)
Кыранаата оскуолкалара көхсүн тырыта сүүрбүтэ чэрдийэ оспуттара ала бэлиэтик килэрийэн көһүннэ. М. Доҕордуурап
Тимиртэн баас ылыаҥ — Түргэнник оһуоҕа, Оттон тылтан бааһырыаҥ — Үйэҥ тухары сордуоҕа. «ХС»
2. көсп. Отунан-маһынан саба үүнэн, соччо биллибэт буол (суол, ыллык о. д. а. тустарынан). ☉ Зарастать, порастать чем-л. (травой — напр., о яме, тропинке, трещинках в скале)
Икки ыҥыыр аттаах киһи былыр үйэҕэ оспут ыллык суол омоонунан өтөххө хаамтаран дьалкытан киирдилэр. Л. Попов
Оһон хаалбыт суол омоонун сыыһа-халты үктээн, эрэй бөҕөнү көрдө. Г. Колесов
♦ Оспот баас көр баас II
Ол сыл элбэх оспот бааһы хаалларбыт сүрэх аайы. И. Гоголев
ср. телеут. ос ‘увянуть’
II
аат.
1. Этэрбэс, саппыкы, хаатыҥка сотото. ☉ Голенище
Ити улахан ытыҥ, көр, этэрбэһим оһун тобулу ыстаан кэбиспит эбит ээ. Күннүк Уурастыырап
Оҕонньор этэрбэһин оһуттан хамсатын хостообута, табах ууруммута. И. Федосеев
2. түөлбэ. Этэрбэс сототун иннинэн үс-түөрт тарбах кэриҥэ кэтиттээх киэргэл киллэһик. ☉ Украшение-вкладыш шириной в три-четыре пальца в передней части голенища. Хоруоҥкалаах ос
□ Тоһоҕос дьэһэ иҥэһэтигэр Ойуулардаах билэлээх Остоох саарылаах Уллуҥахтаах сототун Олуйа тэбэн тирэммит. С. Зверев
ср. алт. коч, туркм. гонч ‘голенище’

туохт.
1. Киэҥ буолан баран бүтэһигин диэки сыыйа эбэтэр тосту соҕус кыараа, төгүрүйэ суптуй. ☉ Суживаться, стягиваться с краёв к центру
Халлаан бүтэйэ хараҥаран, сирдойду көхсө үмүрүйэн барда. Софр. Данилов
Маппый холкутук, үөрүйэхтээхтик туттан, тула өттө үмүрүйэ кырыарбыт төгүрүк кыараҕас аҥхалаакка бүө маһы чугаһатта. А. Фёдоров
Кэбиһиилээх оттор үрдүүллэр, үмүрүйэллэр. Н. Габышев
Ходуһа сирэ улам үмүрүйэн бүтэн хаалла. С. Никифоров
△ Сыыйа тула өттүттэн сабыллан, оһон бар (баас туһунан). ☉ Стягиваться, заживать (о ране)
[Романов:] Саҥаттан саҥа баас арыллан истэҕинэ, эргэ баас үмүрүйдэр-үмүрүйэн, оһон хаалыа суоҕа дуо? Амма Аччыгыйа
Илиитин бааһа үмүрүйэн, испитэ тардан истэ. ИИФ УС
2. көсп. Бүт, бүтэн бар, түмүктэн (хол., үлэ). ☉ Заканчиваться, завершаться, приходить к концу (напр., о работе)
Күннэр аастахтарын аайы кинилэр үлэлиир үлэлэрэ улам үмүрүйэн испитэ. Н. Лугинов
От хомуура үмүрүйэн эрдэҕинэ бурдук хомуурун үлүскэннээх үлэтэ тиийэн кэллэ. М. Доҕордуурап
Күннээҕи үлэ-хамнас түбүгэ-садьыга үмүрүйэ быһыытыйан, тула туох барыта чуумпурбукка, иһийбиккэ дылы. «Кыым»
△ Кыччаан, бүтэн бар. ☉ Уменьшаться, сокращаться, идти на убыль
Кинилэр иэстэрэ-күүстэрэ да үмүрүйэн барыах курдук этэ. Амма Аччыгыйа
ср. калм. үмр ‘втягиваться, стягиваться’