смолить, осмаливать; заливать варом; тыыны сымалалаа = просмолить лодку.

туохт., кэпс. Сымыйалаа, албыннаа. ☉ Привирать, заливать, сочинять
«Хаайылыннын, тоҕо сиикэйдиир», — диэтэ Петров суон күөмэйинэн. М. Доҕордуурап
[Аргунов:] Кэнсиэри көрө кэллим. [Рая:] Ээс, сиикэйдээмэ. Л. Габышев

туохт. Сургууһунан бэчээттээ эбэтэр бүөлүү кут. ☉ Запечатывать или заливать сургучом
Дьиэ айаҕын хатаан сургуустаан кэбиһэллэр. Эрилик Эристиин
Октябрина ыскылааттары …… тимир төгүрүк бэчээтинэн сургуустаан баран, бэчээттэтэлээн кэбистэ. М. Попов
Боруобалаах бытыылканы хамыыһыйа көрөн турдаҕына бүөлүүллэр, сургуустууллар, тымныталлар уонна чинчийиигэ ыыталлар. СЕТ ҮА

1) отнимать что-л. у кого-л.; оҕо оонньуурун былдьаа = отнять у ребёнка игрушку; киһи ойоҕун былдьаабыт он отбил чужую жену; былдьаан ыл = (или бар=) отнять что-л. силой; 2) затоплять, заливать; өрүс уута ходуһаны былдьаабыт разлившись, река затопила луг; уу кэбиһиилээх оту былдьаабыт водой смыло стог сена; 3) перен. занимать место (о чём-л. большом); бу остуол манна миэстэни былдьыыр этот стол тут занимает много места (следует убрать); 4) перен. разг. лишать жизни, убивать; эһэ кутталлаах , киһини да былдьыаҕа медведь опасен, даже может убить человека.

туохт., фольк.
1. Эйэҕэс-элэккэй майгылан, күлэ-үөрэ сылаанньый. ☉ Быть приветливым, улыбчивым
[Уол] Ийэтэ хаҥас диэки Иһитхомуос тыаһатан, ас астаан Самалдьыйа сылдьар. ТТИГ КХКК
△ Эт-тыын, саҥар. ☉ Говорить, высказываться охотно
Кэннинэн куотан иһэн ахсааннаах тылынан дьахтар [бухатыыр] саҥалаах буолан самалдьыйан испитэ үһү. ПЭК ОНЛЯ III
2. көсп. Сылааран көһүн, сылаар, наскый (хол., күнү этэргэ). ☉ Светить ласково, заливать ласковым светом (напр., о солнце); изобиловать благодатным теплом и светом (напр., о летнем времени)
Саамал куйаас самалдьыйда, Унаар куйаас олохсуйда, Эдьэҥ куйаас иэнигийдэ. Саха нар. ыр. I
Саһарҕалаах күн Саар күөһүн айаҕын саҕа буолан Самалдьыйан тахсыыта [чыычаах уһуктан турбута]. Суорун Омоллоон

туохт.
1. Кимтэн эмэ тугу эмэ күүс өттүнэн ыл. ☉ Отнимать у кого-л. что-л. силой. Былааһы былдьаа. Сири былдьаа
□ Микиитэ төһө да былдьаабыттарын иһин бэйэтин сиринэн ааҕарын уураппатах чуумпу «Дулҕалааҕын» ахтыбыта. Амма Аччыгыйа
Да, бэрт сөпкө эттиҥ... Румыннар 1918 сыллаахха Бессарабияны күүстэринэн былдьаан ылбыттара. Н. Якутскай
Тугунан эрэ баайсан, көхөлөһөн, куорат суутунан эргитэн, биһиги ходуһабытын былдьыырга дьүүл таһаартарбыта. «ХС»
2. Суох оҥор, алдьат, буортулаа; үрдүнэн халый, сап, ыл (айылҕа алдьархайын туһунан). ☉ Затоплять, заливать; уничтожать, испортить (о стихийных бедствиях). Мунньуубутун ардах былдьаата. Ходуһаны уу былдьаан сытар. Үрдүк сир отун аһыҥа былдьаата
□ Кутаа уот «Балаҕаннары былдьыыһы»,— диэн хаһыытаһыы буолла. Амма Аччыгыйа
Ону даҕаны син биир аһыҥа былдьаабыта. И. Данилов
Түөрт сыл устата үлэлээн, бадараан былдьаабыт сирин босхолоон, балачча элбэх ходуһа эбилиннэ. П. Егоров
3. Төһө эрэ миэстэни ылан тур (туох эмэ олус улахан эбэтэр олус кыра туһунан). ☉ Занимать место (о чем-л. большом или очень маленьком)
Арай Дьыбаан орону дьылҕалаан, Быһаҕаһын былдьыыр, Онно олорон баран турбат, ааҥнаан баран арахпат. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Дьэкиим:] Син-биир барыбыт өллөхпүтүнэ, бото сөрүө саҕа сиртэн ордугу былдьыахпыт суоҕа. А. Софронов
4. көсп. Өлөр, тыыныгар тур. ☉ Убить, лишить жизни
Ыттаах эһэ, хайалара хайаларын эккирэтэрэ биллибэт гына, дьиэни тула силиччэхтэһэр тыастара иһиллэр. «Аны ыппын былдьыаҕа», — дии санаан ылаат, Бүөтүр, түннүгүнэн кэтэстэ. Р. Кулаковскай
Хайаны хайа солоон түһэр күүстээх өрүс бассабыык, гражданскай сэрии хорсун буойунун, кыһыл хамандыыр Андрей Бранков Стоянович сырдык тыынын былдьаабыта. П. Филиппов
Куурай кытыыга үүммүт уһун оттортон бобута харбаһан кытыыга оронон тахсан, кинини тимирдэн былдьыы сыспыт адьарай хоруутуттан тэйэн куота охсордуу, кэннинэн сыылаҥхайдаабыта. П. Аввакумов
5. эргэр. Иэс ылан баран эбэтэр хаартыга сүүйтэрэн баран биэримэ. ☉ Не отдавать проигранные в карты или взятые в долг деньги
[Ньукулай:] Иэс буолумуна, туохпун билигин быһа тардан биэриэмий, куттанымаҥ, төһөнү да сүүйтэрдэрбин, былдьыам суоҕа. А. Софронов
[Кулуба:] Бэйэтэ билигин төһө эмэ үппүн сиэн сылдьар. Ону былдьаары сордонор быһыылаах да, бэйи көрөн иһиллиэ. Н. Неустроев
п.-монг. булийа

туохт.
1. Атахтаргынан сиргэ тирэн, тирэнэн тур, тугу эмэ баттаан тэбис. ☉ Стоять, ходить, наступать на что-л., топтать что-л. Захаровна өс киирбэх кирилиэс биир туорайыгар аҥаар атаҕын үктээн иһэн, тохтуу түстэ. Амма Аччыгыйа
Кытархай бачыыҥкатын буорга батарыта үктээтэ. А. Фёдоров
Көстөкүүн тоҥон сүүрэрхаамар икки ардынан тоҥ хаар устун чоочур-чаачыр үктээн истэ. Күндэ
Маппый оҕонньор сэргэхтик туттан, абырҕалы тоһута үктээн, кутааҕа быраҕаттаата. А. Фёдоров
2. Кирпииччэ оҥоһуллар буордаах туой булкуллубут хойуу бадараанын атаҕынан тэпсэн бэлэмнээ уонна киэпкэ кутан оҥор. ☉ Для изготовления кирпича месить ногами глину и заливать её в формы
Хотугу тумус тыа анныгар баар кумахтаах элгээн үрдүгэр кирпииччэ үктээтим. Эрилик Эристиин
— Оттон кирпииччэни үктүөххүтүн? — Сөптөөх буор суох. Н. Габышев
Оҕолорум көмөлөрүнэн биэс сүүс кирпииччэни үс күн үктээтим. Ф. Постников
3. Төһө эрэ ыйааһыннаах буол (сүөһү туһунан этэргэ). ☉ Иметь тот или иной вес, тянуть на сколько-л. (о скоте)
Марфа көрөр ньирэйдэрэ саҥа дьыллааҕы ыйааһыҥҥа иккилии сэнтиниэртэн ордуктуу үктээбиттэр. «Кыым»
Эҥинэ бэйэлээх сиэнчэр ынахтар үктүүр орто ыйааһыннара түөрт сүүс киилэттэн ордубута. «Кыым»
Күһүнүгэр кыра, ырыган сүөһү төһөлөөҕү үктүөй. ВМП УСС
4. кэпс. Гаастаа, гаастаан биэр (массыына айанын түргэтэтэн). ☉ Давить на газ (автомобиля), с силой нажимать на педаль газа, газовать
Суопардар даҕаны син үктүү сатыыллар — сүүрбэччэ көһү баара-суоҕа үс чаас кэриҥинэн астаран [кэллилэр]. С. Руфов
5. харыс. т. Киирэн биэр, түбэс (хол., хапкааҥҥа — кыыл туһунан). ☉ Угодить куда-л. (напр., в капкан — о звере)
Кадровай булчут саһыл араас адьынаттарын билэрэ, ол эрээри сохсоҕо киирэн биэрбит, хапкааҥҥа үктээбит саһыллар …… хайдах аһаан-сиэн сылдьалларын «кэпсээн» биэрбэттэрэ. ЯАМ ҮүСС
Адьырҕалар быыс-арыт булан биэс сылгыны тартылар, ол эрээри булчут хапкааныгар итиннээҕэр элбэх — сэттэ бөрө үктээтэ. «Кыым»
♦ Бытыгын быһа үктүөр диэри көр бытык
Онтон биһиги Макарбыт бытыгын быһа үктүөр диэри үөрэнэ сатыы сылдьыыһы быһыылаах. Дьүөгэ Ааныстыырап
Бытыкпын быһа үктүөхпэр диэри олордум ини, ити уостарыгар уоһахтара куурбатах оҕолорго үөрэттэриэм ини. «ХС»
Иҥнэри үктээ көр иҥнэри. «Ороспуой, хара түөкүн олохпун иҥнэри үктээтэҕин көрүҥ эрэ!» — диэн улаханнык саҥарда, хараҕын тулатыгар уу мунньуһунна. А. Софронов
Бу олохпутун өстөөх соҕотохто иҥнэри үктээн, күөдэл таһаа оҥоруо дии санаатахпына, айахпар ас барбат, утуйар уум көтөр. Н. Лугинов
Күөх оту тосту үктээбэт (киһи) көр күөх I. Күөх оту тосту үктээбэтэх килбик кыыс оҕо. Амма Аччыгыйа
Нээстээр оҕонньор кыргыттара Балбаара, Марыына — күөх оту тосту үктээбэт барахсаттар. Бэс Дьарааһын
Кылыыны үктээ көр кылыы I. «Бастаата!» — диэн ордук санааһын Быстыбыт илимэр иҥнимээр. «Кыайда!» — диэн кыраҕы кыҥааһын Кылыытын үктүүргэ тиксимээр. Р. Баҕатаайыскай
Олук үктээ көр олук. Василий эмиэ убайдара олук үктээбит суолларынан үөрэнээри куораттаабыта. Д. Кустуров
Профессор Е.И. Убрятова бу үлэтэ саха тылын говордарын үөрэтиигэ эмиэ бастакы олук үктүүр улахан ырытыынан буолар. АНК СБТЛ
Суолла үктээ (ас, арый, солоо) көр суол. Баҕар, ол сахха тыллыбыта буолуо бу идэҕэ умусулҕан. Баҕар, өбүгэлэр күн көмүс табатын туһунан номохторо суол үктээбитэ буолуо. ВВ ЫСЫ
Сыыһа үктээ көр сыыһа. Ол биирдэ сыыһа үктээн оҥорбут ыар буруйун өстөөхтөрүн хаанын тоҕон ситиспитэ боруостуоҕар сөпкө дылы. П. Аввакумов. Үктээн биэрдэ — сыыһа быһыыланан, бөрүкүтэ суох балаһыанньаҕа түбэстэ. ☉ Совершить оплошность
Соколов бэйэлээх ол биһиги аайы үктээн биэриэ баара дуо? С. Никифоров
Киһилэрэ, биирдэ үктээн биэрэ сылдьыбыт киһи, дэҥҥэ-дуҥҥа олоҕун аны сатаан үүйүллүбэт гына алдьаттаҕына көҥүлэ. В. Яковлев
◊ Дьөлө үктээ көр дьөлө
Кини ийэтэ сыгынньах атаҕын дьөлө үктээн кэбиһиэххэ айылаах. Амма Аччыгыйа
Оһуор үктээ көр оһуор. Ойуу-дьарҕаа тирэҥсэлэр Оһуор үктээн киирдилэр. С. Данилов
Сайынын буур тайах, кытыгырас таба киирэн ыраас уутун ыймахтаан утахтарын ханнараллара, кыһынын кырпай хаарыгар куттас куобах оһуор үктүүрэ. «ХС»