гл
үөскүүр; буолар. На реке образовался затор - өрүскэ харыы үөскээтэ

1) давиться чём-л.; балык уҥуоҕар хар = подавиться рыбьей костью; 2) загораживаться, задерживаться чём-л.; өрүскэ муус харбыт на реке появился затор; муустан уу харар под напором льда возникают заторы.

туохт. Хаайтаран баран төлө бар, иҥнигэһэ суох сүүрүгүр, уһун (хол., уу, муус). ☉ Прорвать, пробить затор и течь, плыть свободно, беспрепятственно (о воде, льде)
Үрэхпит, харан турбут мууһа төлө баран, дьэ дьөлгөйөн эрэр. СГФ СКТ

аат. Маһы синньигэс гына тыыран (эбэтэр талаҕы) өрөн оҥоһуллар, күөлгэ, үрэххэ уган балыгы бултуур тэрил. ☉ Рыболовная снасть, сплетённая из лыка, деревянных пластин и прутьев в виде узкой воронкообразной корзины, верша
Оннооҕор туу сүрэхтээх (тыл ном.). [Быргый] хатыҥ хахыйаҕы быһан аҕалла, онтон дулҕалары быһаттаан, хорууга быһыт оҥорон, быыһын-ардын бүөлээн, туутун укта. Күндэ
Андаатары бултааһын сүрүн тэрилинэн хапкаан, туу, онтон да атыттар буолаллар. Булчуттарга к.
ср. др.-тюрк. туҕ ‘преграда’, хак. туҕ ‘затор, пруд’, чулым. туҕ ‘затор для ловли рыбы’

харыылаах дьыл год, когда бывает много ледяных заторов.

аат. Силистэри түөрүллэн охтубут улахан мас. ☉ Корень дерева, вывороченный с землёй, бурелом
Көхсүм кыараан, ыксааммын күлүк сири былдьастым, биир охтубут тиит сыгынаҕын күлүгэр тиийэн сыттым да, утуйан хааллым. Н. Неустроев
Харах ыларын тухары уот сиэбит хаппыт тииттэрэ, күөрэ-лаҥкы түспүт титириктэр, хара хоруо буолбут чөҥөчөктөр, сыгынахтар. Далан
Ыҥыыр аттаах киһи аннынан кыайан барбат гына токур тииттэр, сыгынахтар баар буолаллар. Эрилик Эристиин
ср. ДТС йых, кирг. жых ‘валить, свалить, разрушать’, алт. дьыгын ‘срубленное дерево, валежник; затор (льда)’

1. и. д. от хар=; 2. 1) ледяные заторы; 2) пробка (скопление транспорта, людей и т. п. в результате задержки движения).